Mang thai ngoài ý muốn: Những hệ lụy không chỉ dừng ở “lỡ kế hoạch”

1. Vì sao mang thai có kế hoạch luôn tốt hơn mang thai ngoài ý muốn?

Thưa BS, khi các bạn gái trẻ chưa sẵn sàng mà lại rơi vào tình huống mang thai ngoài ý muốn, điều đó sẽ tác động đến sức khỏe và tâm lý của các bạn như thế nào ạ?

PGS.TS.BS Hoàng Thị Diễm Tuyết - Giám đốc Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Trong mọi khía cạnh của cuộc sống, những việc được chuẩn bị và lên kế hoạch từ trước luôn mang lại hiệu quả tốt hơn so với các tình huống phát sinh ngoài dự tính. Mang thai cũng không nằm ngoài quy luật đó. Một thai kỳ được chủ động chuẩn bị sẽ luôn có nhiều lợi thế hơn so với việc mang thai ngoài ý muốn hay “vỡ kế hoạch”.

Xét về mặt thể chất, theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người phụ nữ trước khi mang thai cần được chuẩn bị đầy đủ về sức khỏe, bao gồm việc bổ sung vi chất cần thiết, đặc biệt là acid folic, nhằm đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh và giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh cho thai nhi. Ngược lại, trong trường hợp mang thai ngoài ý muốn, cơ thể người phụ nữ thường chưa có sự chuẩn bị cần thiết; các bệnh lý tiềm ẩn chưa được tầm soát hoặc kiểm soát tốt. Điều này khiến nền tảng thể chất cho thai kỳ ngay từ đầu đã không tối ưu.

Bên cạnh yếu tố thể chất, yếu tố tinh thần đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Mang thai và chuẩn bị bước vào vai trò làm mẹ là một quá trình thay đổi lớn, đòi hỏi người phụ nữ cần có sự chuẩn bị tâm lý trước đó. Khi mang thai có kế hoạch, người phụ nữ có thời gian để thích nghi và sẵn sàng đón nhận những thay đổi này. Ngược lại, việc mang thai ngoài ý muốn khiến họ rơi vào trạng thái bị động, thiếu chuẩn bị về mặt tâm lý, làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm lý trong thai kỳ cũng như sau sinh. Đặc biệt, trong những giai đoạn biến đổi mạnh về nội tiết sinh dục trong quá trình mang thai và hậu sản, nguy cơ trầm cảm thai kỳ và trầm cảm sau sinh càng trở nên rõ rệt.

Ngoài ra, mang thai ngoài ý muốn còn chịu tác động từ các yếu tố kinh tế - xã hội. Khi có kế hoạch mang thai, người phụ nữ có thể chủ động sắp xếp công việc, học tập và các điều kiện cá nhân để đảm bảo việc thực hiện thiên chức làm mẹ một cách hiệu quả. Ngược lại, khi chưa sẵn sàng, việc mang thai có thể ảnh hưởng đến quá trình học tập, làm gián đoạn công việc và tác động tiêu cực đến sự phát triển sự nghiệp. Do đó, mang thai ngoài ý muốn không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần mà còn tác động toàn diện đến cuộc sống của người phụ nữ.

2. Thiếu kiến thức và hiểu sai về ngừa thai - nguyên nhân hàng đầu của mang thai ngoài ý muốn

Thưa BS, vậy theo kinh nghiệm thực tế của bác thì đâu là những nguyên nhân khiến các bạn trẻ dễ rơi vào tình huống mang thai ngoài ý muốn ạ?

BS.CK2 Lý Thanh Xuân - Trưởng khoa Kế hoạch hóa gia đình, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Có nhiều nguyên nhân dẫn đến mang thai ngoài ý muốn, trong đó nguyên nhân thường gặp nhất là việc thiếu kiến thức và kỹ năng về tình dục an toàn. Thực tế cho thấy, nhiều bạn trẻ dù tiếp cận với rất nhiều nguồn thông tin khác nhau, nhưng lại e ngại hoặc hạn chế trong việc tìm hiểu một cách bài bản về sức khỏe sinh sản. Bên cạnh đó, việc sử dụng các biện pháp tránh thai không liên tục hoặc không đúng cách cũng là yếu tố quan trọng làm gia tăng nguy cơ mang thai ngoài ý muốn.

Yếu tố văn hóa - xã hội và sự khác biệt giữa các khu vực địa lý cũng đóng vai trò đáng kể. Ở các vùng nông thôn hoặc miền núi, khả năng tiếp cận thông tin về sức khỏe sinh sản còn hạn chế do rào cản về ngôn ngữ và văn hóa. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt kiến thức về ngừa thai, đồng thời việc tiếp cận các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình cũng gặp nhiều khó khăn. Ngược lại, tại khu vực thành thị, dù lối sống cởi mở hơn, nhưng không ít bạn trẻ lại thiếu sự chuẩn bị đầy đủ về kiến thức và kỹ năng tình dục an toàn.

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin hiện nay, chỉ với một thao tác tìm kiếm hoặc đặt câu hỏi cho các công cụ trí tuệ nhân tạo, người trẻ có thể nhận được rất nhiều câu trả lời khác nhau. Tuy nhiên, việc tiếp cận quá nhiều thông tin không được kiểm chứng lại dễ khiến họ hoang mang hoặc hình thành những quan niệm sai lầm. Chẳng hạn như cho rằng quan hệ tình dục lần đầu sẽ không mang thai nên không cần ngừa thai; quan hệ vào những ngày được cho là “an toàn” theo chu kỳ kinh nguyệt hoặc vào ngày đầu của chu kỳ sẽ không có thai; không xuất tinh trong âm đạo thì sẽ không mang thai; hoặc thụt rửa ngay sau khi quan hệ có thể ngăn ngừa việc thụ thai.

Chính những hiểu lầm này, cùng với việc thiếu trang bị kiến thức đúng về ngừa thai, đã trở thành nguyên nhân trực tiếp dẫn đến mang thai ngoài ý muốn. Do đó, để chủ động trong việc mang thai cũng như ngừa thai, người trẻ nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn đầy đủ, chính xác về các biện pháp tránh thai phù hợp, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ mang thai ngoài ý muốn.

3. Rối loạn kinh nguyệt: dấu hiệu cảnh báo sức khỏe sinh sản không nên bỏ qua

Như BS vừa chia sẻ, rối loạn về nội tiết gây khiến kinh nguyệt bị rối loạn. Em thấy chuyện kinh nguyệt không đều rất hay gặp luôn, bản thân em nhiều lúc cũng thấy lúc đến trễ, lúc đến sớm, có tháng ra rất nhiều nhưng cũng có tháng chỉ vài 3 ngày là hết, vậy là do nội tiết của em bị rối loạn đúng không ạ? Vậy BS cho em hỏi là thực tế có các nguyên nhân nào dẫn đến việc nội tiết của chị em bị rối loạn và đây có phải là vấn đề đáng lo không ạ?

PGS.TS.BS Hoàng Thị Diễm Tuyết trả lời: Kinh nguyệt là đặc điểm sinh lý riêng của phụ nữ và cũng là một trong những dấu hiệu quan trọng phản ánh tình trạng sức khỏe sinh sản. Do đó, khi chu kỳ kinh nguyệt xuất hiện bất thường, người phụ nữ cần đi khám để xác định nguyên nhân, thay vì xem nhẹ hoặc tự theo dõi kéo dài.

Rối loạn kinh nguyệt có nhiều hình thức khác nhau. Trước hết là rối loạn về thời gian chu kỳ kinh. Chu kỳ kinh bình thường thường dao động khoảng 28-30 ngày. Nếu khoảng cách giữa hai lần hành kinh kéo dài trên 40 ngày được xem là chu kỳ dài; ngược lại, dưới 21 ngày được xem là chu kỳ ngắn. Trường hợp trên 6 tháng không có kinh được gọi là vô kinh. Khi thời gian giữa các chu kỳ thay đổi bất thường trong ít nhất hai lần hành kinh liên tiếp, đó được xem là một biểu hiện của rối loạn kinh nguyệt.

Thứ hai là rối loạn về lượng máu kinh. Lượng máu kinh trung bình trong toàn bộ kỳ hành kinh khoảng 80 ml. Nếu lượng máu mất chỉ khoảng 10-20 ml được gọi là thiểu kinh; ngược lại, nếu lượng máu mất trên 120 ml được gọi là cường kinh. Những trường hợp cường kinh kéo dài có thể dẫn đến mất máu nhiều và gây thiếu máu mạn tính. Do đó, khi gặp tình trạng này, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân cụ thể.

Thứ ba là rối loạn về thời gian hành kinh. Thời gian hành kinh bình thường kéo dài từ 3 đến 7 ngày. Nếu thời gian này vượt quá 7 ngày, được gọi là rong kinh. Mỗi hình thức rối loạn kinh nguyệt đều có thể xuất phát từ những nguyên nhân khác nhau, bao gồm nguyên nhân thực thể và nguyên nhân cơ năng.

Trong đó, nguyên nhân cơ năng thường gặp nhất ở các bạn trẻ, đặc biệt là lứa tuổi vị thành niên, là rối loạn nội tiết do không phóng noãn. Ở một chu kỳ kinh nguyệt bình thường, buồng trứng sẽ có nang noãn trưởng thành và xảy ra hiện tượng rụng trứng. Sau đó, cơ thể tiết ra các hormone sinh dục, gồm estrogen ở giai đoạn đầu và progesterone ở giai đoạn sau. Khi trứng rụng nhưng không được thụ tinh, nang noãn thoái hóa, nồng độ hormone giảm đột ngột, dẫn đến bong tróc niêm mạc tử cung và xuất hiện kinh nguyệt.

Tuy nhiên, ở người trẻ, đặc biệt là vị thành niên, buồng trứng thường chưa hoạt động ổn định, dẫn đến nhiều chu kỳ không có hiện tượng phóng noãn. Sự thiếu hụt nội tiết trong các chu kỳ này là nguyên nhân gây rối loạn kinh nguyệt. Biểu hiện thường gặp là chu kỳ kéo dài nhiều ngày không hành kinh, tình trạng “gọi hoài không tới”, hoặc rong kinh với lượng máu ít nhưng kéo dài nhiều ngày.

Đây là nguyên nhân khá phổ biến ở lứa tuổi vị thành niên. Tuy nhiên, trước khi đưa ra kết luận, bác sĩ sản phụ khoa cần loại trừ các nguyên nhân khác, không thể chẩn đoán chỉ dựa trên một biểu hiện đơn lẻ. Vì vậy, khi nhận thấy bất kỳ bất thường nào trong chu kỳ kinh nguyệt, các bạn trẻ nên chủ động đi khám phụ khoa và trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.

4. Hội chứng rối loạn tâm lý tiền kinh nguyệt: khi “đèn đỏ” ảnh hưởng đến chất lượng sống

Thưa BS, có một điều mà hầu như tháng nào em và bạn bè cũng đều gặp, đó là trước ngày “đèn đỏ” thì người rất khó chịu, mệt mỏi, đôi khi cảm thấy cáu gắt hoặc là buồn bã, lo lắng, căng thẳng mà không có lý do gì, … Không biết những biểu hiện này có phải là bình thường không, hay là dấu hiệu của vấn đề nào khác cần lưu ý không ạ?

BS.CK2 Lý Thanh Xuân trả lời: Ở một số phụ nữ, giai đoạn trước và trong kỳ kinh nguyệt thường đi kèm với nhiều triệu chứng khó chịu cả về thể chất lẫn tinh thần. Các biểu hiện thường gặp bao gồm đau bụng kinh nhiều, đau tức vùng bụng dưới, căng tức ngực, mệt mỏi, khó chịu, kèm theo những thay đổi về tâm trạng như khó ngủ hoặc mất ngủ, dễ cáu gắt, kích động, giảm tập trung, thậm chí có cảm giác buồn bã hoặc trầm lắng.

Với một số trường hợp, các triệu chứng này có thể xuất hiện ở mức độ nặng, ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống, hiệu quả học tập và công việc. Đặc biệt, nếu rơi vào những thời điểm quan trọng như các kỳ thi hoặc giai đoạn cần sự tập trung cao độ, những rối loạn này có thể tác động trực tiếp đến kết quả học tập và công việc. Tập hợp các biểu hiện nói trên được gọi là hội chứng rối loạn tâm lý tiền kinh nguyệt (Premenstrual Syndrome - PMS).

Hiện nay, nguyên nhân chính xác của hội chứng rối loạn tâm lý tiền kinh nguyệt vẫn chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy tình trạng này có liên quan chặt chẽ đến sự biến đổi của các hormone sinh dục, đặc biệt là estrogen và progesterone, trong chu kỳ kinh nguyệt.

Các triệu chứng của hội chứng rối loạn tâm lý tiền kinh nguyệt thường xuất hiện trong khoảng 7-10 ngày trước khi hành kinh và có xu hướng giảm dần, biến mất sau khi hành kinh vài ngày. Khi nhận thấy các biểu hiện nghi ngờ liên quan đến hội chứng này, người phụ nữ nên đến khám bác sĩ sản phụ khoa để được tư vấn và điều trị phù hợp. Việc can thiệp đúng giúp cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống, cũng như hiệu quả học tập và công việc.

>>> Đọc thêm phần 2: GenZ ngừa thai: Đừng để “vỡ kế hoạch” vì chọn sai biện pháp

>>> Đọc thêm phần 3: Thuốc tránh thai thế hệ mới: Giải tỏa nỗi lo tăng cân, mụn da và rối loạn tiền kinh

>>> Đọc thêm phần 4: Gen Z hỏi gì về thuốc tránh thai?

Trân trọng cảm ơn Abbott Việt Nam đã đồng hành cùng Radar Sản Phụ khoa số đặc biệt, góp phần lan tỏa những kiến thức khoa học thiết thực trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe sinh sản cho phụ nữ. 

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.