Hotline 24/7
08983-08983

Khi con nói “con không ổn”, cha mẹ nên lắng nghe thế nào?

“Con không muốn đi học nữa”, “Con thấy mệt mỏi quá” hay đơn giản là “Con không ổn” có thể là những lời mở đầu cho một cuộc trò chuyện quan trọng. Nhân Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 10/10/2026, WHO, UNICEF, UNESCO và Văn phòng Thanh niên Liên Hợp Quốc nhấn mạnh: Lắng nghe trẻ em và thanh thiếu niên là cần thiết, nhưng điều quan trọng hơn là biến những điều được nghe thành sự hỗ trợ thực tế.

Đằng sau câu nói “con không ổn” có thể là điều gì?

Ở tuổi học đường, trẻ phải đối mặt với nhiều thay đổi về thể chất, cảm xúc và các mối quan hệ. Áp lực học tập, kỳ vọng của gia đình, mâu thuẫn bạn bè, bắt nạt hoặc cảm giác cô đơn đều có thể khiến trẻ căng thẳng.

Tuy nhiên, không phải trẻ nào cũng dễ dàng chia sẻ những khó khăn của mình. Có em sợ cha mẹ thất vọng, có em lo bị trách mắng hoặc cho rằng người lớn sẽ không hiểu.

Vì vậy, khi con chủ động nói rằng mình không ổn, phản ứng đầu tiên của cha mẹ rất quan trọng.

Thay vì vội hỏi “Có chuyện gì mà nghiêm trọng vậy?” hoặc khuyên “Đừng suy nghĩ nhiều”, cha mẹ có thể bắt đầu bằng một câu đơn giản: “Ba mẹ đang nghe đây. Con có muốn kể thêm không?”.

Điều trẻ cần lúc này không nhất thiết là một giải pháp ngay lập tức, mà trước hết là cảm giác được lắng nghe và tôn trọng.

Lắng nghe con: Đừng vội đánh giá hay tìm người có lỗi

Theo tuyên bố chung công bố ngày 9/10/2026, WHO, UNESCO, UNICEF và Văn phòng Thanh niên Liên Hợp Quốc nhấn mạnh rằng trẻ em và thanh thiếu niên có những hiểu biết quan trọng từ chính trải nghiệm của mình.

Các em có thể cho người lớn biết điều gì đang gây tổn thương, điều gì giúp bản thân cảm thấy tốt hơn và những rào cản nào khiến mình khó tiếp cận sự hỗ trợ.

Trong gia đình, cha mẹ có thể bắt đầu bằng việc dành thời gian trò chuyện riêng với con, tránh vừa nghe vừa sử dụng điện thoại hoặc ngắt lời để đưa ra nhận xét.

Nếu con kể về điểm số, mâu thuẫn bạn bè hay việc bị cô lập, hãy cố gắng tìm hiểu cảm xúc của con trước khi đánh giá sự việc.

Những câu như “Chắc con đã buồn lắm” hoặc “Ba mẹ muốn hiểu chuyện gì đang xảy ra với con” có thể giúp cuộc trò chuyện tiếp tục.

Ngược lại, so sánh con với bạn bè, phủ nhận cảm xúc hoặc kể lại chuyện riêng của con cho người khác khi không cần thiết có thể khiến trẻ ngại chia sẻ trong những lần sau.

Lắng nghe thôi chưa đủ, cha mẹ cần làm gì tiếp theo?

Thông điệp của Ngày Sức khỏe Tâm thần Thế giới 2026 là “Lived experiences heard: real voices, real change” - tạm dịch “Lắng nghe trải nghiệm sống: Tiếng nói chân thực, thay đổi thực chất”.

Các tổ chức quốc tế nhấn mạnh rằng trẻ em và thanh thiếu niên không chỉ cần được lắng nghe mà còn phải có cơ hội tham gia vào những quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống và việc chăm sóc sức khỏe của mình.

Với cha mẹ, điều này có thể bắt đầu từ những thay đổi cụ thể.

Nếu con căng thẳng vì lịch học quá dày, gia đình có thể cùng xem lại thời gian học và nghỉ ngơi. Nếu con bị bắt nạt, cha mẹ cần phối hợp với nhà trường để bảo đảm an toàn. Nếu con cảm thấy cô đơn, hãy tìm hiểu điều gì khiến con khó kết nối với bạn bè và những hỗ trợ nào phù hợp.

Quan trọng là không tự quyết định mọi việc thay con. Cha mẹ nên hỏi con mong muốn được giúp đỡ như thế nào, đồng thời giải thích rõ những bước cần thực hiện để bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của trẻ.

Khi nào cần đưa con gặp chuyên gia?

Buồn bã, cáu gắt hoặc thay đổi tâm trạng có thể xuất hiện trong quá trình trưởng thành. Những biểu hiện này không đồng nghĩa trẻ mắc bệnh tâm thần.

Tuy nhiên, cha mẹ cần chú ý nếu các thay đổi kéo dài, ngày càng nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, giấc ngủ, ăn uống, sinh hoạt và các mối quan hệ.

Một số dấu hiệu đáng quan tâm gồm trẻ thường xuyên thu mình, mất hứng thú với hoạt động từng yêu thích, nghỉ học nhiều, lo âu quá mức hoặc liên tục nói về cảm giác tuyệt vọng.

Khi đó, gia đình nên tìm sự hỗ trợ từ bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần có kinh nghiệm làm việc với trẻ em và thanh thiếu niên.

Đặc biệt, nếu trẻ nói muốn chết, có hành vi tự làm đau bản thân hoặc có dấu hiệu nguy hiểm trước mắt, cha mẹ cần xem đây là tình huống khẩn cấp. Hãy ở bên trẻ, bảo đảm môi trường an toàn và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá kịp thời.

Không nên xem những lời nói này đơn thuần là cách trẻ gây chú ý.

Sức khỏe tâm thần của trẻ không chỉ là trách nhiệm của gia đình

Trong tuyên bố chung, bốn tổ chức quốc tế kêu gọi tăng cường phối hợp giữa y tế, giáo dục, bảo vệ trẻ em và an sinh xã hội để trẻ có thể tiếp cận hỗ trợ ngay tại nơi mình sống, học tập và trưởng thành.

Điều này cũng có nghĩa cha mẹ không phải tự giải quyết mọi khó khăn của con.

Nhà trường, nhân viên y tế, chuyên gia tâm lý và các dịch vụ hỗ trợ trẻ em đều có vai trò trong việc xây dựng môi trường an toàn, tôn trọng và không kỳ thị.

Khi con nói “con không ổn”, điều quan trọng nhất không phải là cha mẹ tìm được câu trả lời ngay lập tức, mà là giúp con biết rằng lời nói của mình được coi trọng và sẽ có người đồng hành để tìm cách giải quyết.

Thông tin biên tập

Tác giả

Nguồn: WHO, UNESCO, UNICEF và United Nations Youth Office
Ngày đăng: 11:29, 10/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X