Bạn biết gì về Kendo môn quốc võ của Nhật Bản đang hot trong cộng đồng trẻ Việt Nam?

Những năm gần đây, hình ảnh các bạn trẻ mặc võ phục màu chàm, mang giáp, cầm kiếm tre xuất hiện ngày càng nhiều tại các võ đường, trường đại học và giải đấu ở Việt Nam. Theo thông tin của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Kendo Việt Nam đã có khoảng 10.000 người tham gia tập luyện; hệ thống giải đấu chính quy cũng từng bước được hình thành sau khi Liên đoàn Kendo Việt Nam ra đời.

Đặc biệt, việc tổ chức Giải Vô địch Kendo quốc gia năm 2026, xây dựng đội tuyển quốc gia, đào tạo huấn luyện viên và mở rộng hợp tác quốc tế cho thấy môn võ này đang chuyển từ hoạt động của những câu lạc bộ riêng lẻ sang một phong trào có tổ chức, thu hút ngày càng nhiều người trẻ.

Vậy Kendo có nguồn gốc từ đâu, thi đấu như thế nào và vì sao một môn võ đề cao kỷ luật, nghi lễ lại trở nên hấp dẫn trong đời sống hiện đại?

“Ken” là kiếm, “do” là con đường

Kendo viết bằng tiếng Nhật là 剣道, trong đó “ken” có nghĩa là kiếm, còn “do” là đạo hay con đường. Vì vậy, Kendo thường được hiểu là kiếm đạo - con đường rèn luyện con người thông qua thanh kiếm.

Kendo thường được giới thiệu là “quốc võ” của Nhật Bản. Tuy nhiên, nói chính xác hơn, đây là một trong những môn võ đạo hiện đại tiêu biểu nhất của quốc gia này, cùng với Judo, Karate, Aikido, Kyudo và một số môn võ truyền thống khác.

Kendo phát triển từ kenjutsu, hệ thống kỹ thuật sử dụng kiếm từng được các võ sĩ Nhật Bản rèn luyện trong chiến đấu. Nguồn gốc của môn võ này gắn liền với sự phát triển của kiếm Nhật và tầng lớp samurai qua nhiều thế kỷ.

Nếu kenjutsu ban đầu tập trung vào khả năng chiến đấu và sinh tồn, Kendo hiện đại hướng nhiều hơn đến giáo dục, rèn luyện thể chất, tinh thần và nhân cách. Thanh kiếm trong Kendo vì thế không còn đơn thuần là vũ khí để chiến thắng đối thủ, mà trở thành phương tiện để người tập khám phá và làm chủ chính mình.

Từ kiếm thuật truyền thống đến môn võ hiện đại

Kendo bắt nguồn từ nghệ thuật sử dụng kiếm của các võ sĩ Nhật Bản và được hình thành qua nhiều thế kỷ rèn luyện, truyền dạy giữa các trường phái.

Từ thời Muromachi, nhiều trường phái kiếm thuật ra đời, tập trung hoàn thiện kỹ năng sử dụng kiếm trong thực chiến. Đến thời Edo, khi đời sống xã hội ổn định hơn, mục đích luyện kiếm dần được mở rộng. Bên cạnh kỹ thuật, người tập bắt đầu chú trọng hơn đến kỷ luật, đạo đức, tinh thần trách nhiệm và cách ứng xử của người võ sĩ.

Đầu thế kỷ 18 đánh dấu một bước tiến quan trọng khi kiếm tre và trang bị bảo hộ được đưa vào tập luyện. Việc sử dụng shinai thay cho kiếm thật, kết hợp với giáp bảo vệ, giúp các kiếm sĩ có thể đối luyện trực tiếp với cường độ cao hơn nhưng hạn chế nguy cơ chấn thương. Đây được xem là nền tảng quan trọng của Kendo hiện đại.

Từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, kiếm thuật Nhật Bản từng bước được hệ thống hóa và đưa vào các hoạt động giáo dục, huấn luyện. Năm 1912, hệ thống Nihon Kendo Kata được xây dựng nhằm chuẩn hóa những kỹ thuật cốt lõi từ nhiều trường phái. Thuật ngữ Kendo cũng dần được sử dụng rộng rãi, thể hiện sự chuyển đổi từ kỹ thuật dùng kiếm sang một con đường rèn luyện toàn diện.

Năm 1952, Liên đoàn Kendo toàn Nhật Bản được thành lập, góp phần định hình Kendo trong vai trò một môn võ, một hoạt động giáo dục thể chất và một giá trị văn hóa. Đến năm 1970, Liên đoàn Kendo quốc tế ra đời, mở rộng hoạt động đào tạo, giao lưu và thi đấu Kendo trên phạm vi toàn cầu.

Người tập Kendo sử dụng gì?

Hình ảnh đặc trưng nhất của Kendo là người tập mặc võ phục màu chàm, mang giáp và cầm kiếm tre.

Võ phục gồm áo kendogi hoặc keikogi, kết hợp với hakama, loại quần truyền thống có ống rộng. Bên ngoài là bộ giáp bảo hộ gọi là bogu, gồm bốn bộ phận chính:

- Men: bảo vệ đầu, mặt, cổ và vai.

- Kote: bảo vệ bàn tay và cổ tay.

- Do: bảo vệ vùng ngực, bụng.

- Tare: bảo vệ phần hông và bụng dưới.

Vũ khí chính khi luyện tập và thi đấu là shinai, thanh kiếm được ghép từ các nan tre. Người tập cũng sử dụng bokuto hoặc bokken, tức kiếm gỗ, trong các bài tập kỹ thuật và Kendo kata.

Việc sử dụng kiếm tre và giáp bảo hộ không làm mất đi tinh thần của kiếm thuật. Ngược lại, người tập được yêu cầu phải xem shinai như một thanh kiếm thực sự, cầm nắm và sử dụng với thái độ nghiêm túc, đúng chuẩn mực.

Điểm đặc biệt của Kendo là không phải cứ dùng kiếm tre chạm vào đối thủ thì sẽ ghi điểm.

Các vị trí tấn công chính gồm:

• Men: vùng đầu.
• Kote: cổ tay.
• Do: hai bên thân.
• Tsuki: vùng cổ họng, thường chỉ được sử dụng khi người tập đã có trình độ phù hợp.

Tuy nhiên, một đòn đánh hợp lệ phải bảo đảm nhiều yếu tố cùng lúc: tấn công đúng mục tiêu bằng phần hợp lệ của shinai, có tư thế và kỹ thuật đúng, phát ra tiếng hô thể hiện tinh thần, đồng thời duy trì sự tỉnh táo và khả năng kiểm soát sau khi ra đòn.

Trong Kendo, nguyên tắc này thường được diễn đạt bằng khái niệm ki-ken-tai-itchi - sự thống nhất giữa tinh thần, thanh kiếm và thân thể.

Vì vậy, một cú chạm nhẹ, tư thế mất thăng bằng hoặc đòn đánh thiếu quyết tâm có thể không được công nhận. Trọng tài không chỉ nhìn xem thanh kiếm đã chạm vào đâu, mà còn đánh giá toàn bộ trạng thái của kiếm sĩ trong khoảnh khắc ra đòn.

Đây chính là khác biệt giữa việc đơn thuần “đánh trúng” và thực hiện một đòn kiếm đúng nghĩa trong Kendo.

Vì sao người tập phải hét lớn?

Tiếng hô trong Kendo được gọi là kiai. Đây không phải tiếng hét nhằm đe dọa đối thủ hay tạo không khí cho trận đấu. Kiai giúp người tập tập trung ý chí, điều hòa hơi thở và thể hiện sự quyết đoán khi ra đòn. Trong thi đấu, kiếm sĩ thường hô tên vị trí muốn tấn công như men, kote hoặc do.

Cùng với tiếng kiếm tre va chạm, người xem còn dễ nhận thấy tiếng chân dậm mạnh xuống sàn. Động tác này gọi là fumikomi-ashi, giúp kiếm sĩ đưa cơ thể lao nhanh về phía trước và phối hợp toàn bộ sức mạnh với đòn đánh.

Tuy âm thanh trong một trận Kendo có thể rất mạnh, không khí tại võ đường và giải đấu thường vẫn giữ được sự nghiêm túc. Người tập cúi chào trước khi vào sân, trước và sau trận đấu; hạn chế biểu hiện cảm xúc thái quá và luôn thể hiện sự tôn trọng với đối thủ.

Kendo không chỉ dạy cách cầm kiếm

Năm 1975, Liên đoàn Kendo toàn Nhật Bản xác lập quan niệm: mục đích của Kendo là rèn luyện nhân cách con người thông qua việc vận dụng những nguyên lý của thanh kiếm. Việc luyện tập hướng đến xây dựng cả tâm trí và thể chất, bồi dưỡng tinh thần mạnh mẽ, đề cao lễ nghĩa, danh dự, sự chân thành và quá trình không ngừng hoàn thiện bản thân.

Năm 2007, tổ chức này tiếp tục nhấn mạnh ba nền tảng trong giảng dạy Kendo: hiểu đúng ý nghĩa của shinai, coi trọng lễ nghi và duy trì việc rèn luyện suốt đời.  Theo quan niệm đó, thanh kiếm không chỉ hướng về phía đối thủ mà còn hướng vào chính người cầm kiếm. Người tập phải nhận diện và vượt qua sự nóng vội, sợ hãi, do dự, hiếu thắng cùng những điểm yếu của bản thân.

Bởi vậy, Kendo không khuyến khích người tập chiến thắng bằng mọi giá. Chiến thắng chỉ có ý nghĩa khi đạt được bằng kỹ thuật đúng, tinh thần ngay thẳng và thái độ tôn trọng. Đối thủ cũng không được xem là kẻ thù. Họ là người tạo ra thử thách, giúp mỗi kiếm sĩ nhận ra giới hạn và tiếp tục tiến bộ.

Tại sao Kendo hấp dẫn người trẻ Việt Nam?

Sức hút ban đầu của Kendo có thể đến từ hình ảnh samurai, thanh kiếm Nhật, manga, anime, điện ảnh hoặc trò chơi điện tử. Võ phục, giáp bảo hộ và những trận đấu tốc độ cao cũng tạo nên một diện mạo khác biệt so với nhiều môn thể thao quen thuộc.

Nhưng để gắn bó lâu dài, người tập cần vượt qua giai đoạn luyện tập nền tảng khá nghiêm khắc. Người mới thường phải dành nhiều thời gian học cách đứng, bước chân, cầm kiếm, vung kiếm, cúi chào và điều chỉnh tư thế trước khi được thi đấu hoàn chỉnh.

Chính quá trình ấy lại đáp ứng nhu cầu của một bộ phận người trẻ đang tìm kiếm môi trường rèn luyện có cấu trúc rõ ràng. Mỗi buổi tập buộc họ tạm rời điện thoại, tập trung vào hơi thở, nhịp chân, khoảng cách và phản ứng của người đối diện.

Kendo cũng không đặt ra ranh giới quá cứng về độ tuổi, giới tính hay hình thể. Thể lực và tốc độ là những yếu tố quan trọng, nhưng kinh nghiệm, khả năng quan sát, kiểm soát khoảng cách và sự điềm tĩnh có thể giúp người tập tiếp tục tiến bộ trong thời gian dài. Quan niệm của Kendo Nhật Bản cũng xem đây là con đường mà nhiều thế hệ có thể cùng học tập và rèn luyện suốt đời.

Tại Việt Nam, sự ra đời của Liên đoàn Kendo Việt Nam, hệ thống giải vô địch, các kỳ tuyển chọn đội tuyển quốc gia và kế hoạch tham dự sân chơi châu Á - châu Đại Dương đang tạo thêm động lực cho cộng đồng tập luyện. Đầu năm 2026, kỳ tuyển chọn đội tuyển được tổ chức tại Hà Nội và TPHCM nhằm lựa chọn vận động viên dự Giải Vô địch Kendo châu Á - châu Đại Dương đầu tiên tại Tokyo.

Điều đó mở ra hai con đường song song: người tập có thể đến với Kendo để nâng cao sức khỏe và rèn luyện bản thân; những người có năng lực cũng có thể hướng đến thi đấu thành tích cao.

Đường kiếm hướng về đối thủ, hành trình hướng vào bên trong

Nhìn từ bên ngoài, Kendo là cuộc đối đầu giữa hai người cầm kiếm tre, tìm cách thực hiện một đòn đánh nhanh, chính xác và dứt khoát. Nhưng càng tập lâu, người tập càng nhận ra đối thủ khó vượt qua nhất không phải người đang đứng trước mặt. Đó có thể là sự mất tập trung, tâm lý nóng vội, nỗi sợ thất bại hay thói quen bỏ cuộc khi chưa nhìn thấy kết quả.

Vì vậy, Kendo có thể hấp dẫn người trẻ bằng vẻ mạnh mẽ của một môn kiếm thuật, nhưng điều giữ họ ở lại thường là những giá trị sâu hơn: kỷ luật, lễ nghĩa, bản lĩnh và khả năng làm chủ chính mình. Thanh kiếm tre hướng về phía đối thủ. Nhưng con đường của Kendo, sau cùng, lại hướng người tập trở về bên trong bản thân.

>>> Kendo và sức khỏe tinh thần: Khi đường kiếm giúp con người trở về với chính mình