5 điều cần biết về tầm soát ung thư đường tiêu hóa

1. Không nên đợi có triệu chứng mới đi khám ung thư tiêu hóa

Nhiều người nghĩ rằng chỉ khi có triệu chứng như đau bụng, rối loạn tiêu hoá, sụt cân mới cần đi khám - điều này có đúng không?

BS.CK2 Nguyễn Phúc Minh - Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Bình Dân trả lời: Thực tế, khi xuất hiện các vấn đề sức khỏe như chán ăn, đầy bụng hoặc những triệu chứng bất thường khác, việc đến cơ sở y tế để thăm khám là hoàn toàn đúng.

Tuy nhiên, quan điểm đợi đến khi có triệu chứng mới đi khám lại chưa hoàn toàn đúng đối với ung thư tiêu hóa.

Như đã đề cập, mục tiêu của tầm soát là phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, khi hầu như chưa có triệu chứng gì. Chính vì vậy, nếu đợi đến khi xuất hiện triệu chứng mới đi khám thì đôi khi bệnh đã bước sang giai đoạn tiến triển.

2. Nội soi vẫn là tiêu chuẩn vàng trong tầm soát ung thư ống tiêu hóa

Hiện nay có những phương pháp tầm soát ung thư tiêu hoá nào phổ biến nhất, và chúng khác nhau ra sao?

BS.CK2 Nguyễn Phúc Minh trả lời: Việc tầm soát ung thư tiêu hóa sẽ phụ thuộc vào cơ quan tiêu hóa cần được tầm soát.

Đối với các ung thư của ống tiêu hóa, phương pháp hiện nay được xem là tiêu chuẩn vàng trong tầm soát là nội soi. Người bệnh cần được đưa ống nội soi vào để quan sát trực tiếp bên trong thực quản, dạ dày hoặc đại trực tràng.

Thông qua nội soi, bác sĩ có thể quan sát được những tổn thương nằm bên trong lòng ống tiêu hóa và phát hiện các bất thường từ giai đoạn sớm.

Đối với các tuyến tiêu hóa như gan, mật, tụy, việc tầm soát thường được thực hiện bằng các xét nghiệm máu ở những người có nguy cơ cao, kết hợp với các phương tiện chẩn đoán hình ảnh nhằm phát hiện khối u từ khi còn nhỏ.

3. Xét nghiệm máu không thể thay thế nội soi trong chẩn đoán ung thư tiêu hóa

Với người sợ nội soi, có thể thay thế bằng xét nghiệm máu hoặc xét nghiệm phân để tầm soát ung thư được không?

BS.CK2 Nguyễn Phúc Minh trả lời: Nội soi là phương pháp giúp quan sát trực tiếp bên trong lòng ống tiêu hóa. Trong khi đó, khoảng 95% các trường hợp ung thư tiêu hóa xuất phát từ lớp biểu mô nằm bên trong lòng ống tiêu hóa. Vì vậy, nội soi vẫn là phương pháp giúp phát hiện trực tiếp các tổn thương này.

Hiện nay có một số xét nghiệm máu liên quan đến ung thư. Tuy nhiên, đây thực chất là các xét nghiệm chất chỉ điểm ung thư. Trong quá trình khối u tăng sinh và phát triển, cơ thể sẽ xuất hiện những chất được gọi là chất chỉ dấu ung thư.

Tuy nhiên, các chất chỉ điểm ung thư không được sử dụng để chẩn đoán xác định bệnh. Một số xét nghiệm chỉ có vai trò hỗ trợ theo dõi trong quá trình điều trị, chứ không thể thay thế các phương pháp chẩn đoán để khẳng định một người có mắc ung thư hay không.

Đối với xét nghiệm máu ẩn trong phân, xét nghiệm này chỉ phát hiện khi tổn thương ở đường tiêu hóa gây chảy máu vào lòng ống tiêu hóa. Khi đó, xét nghiệm mới ghi nhận tình trạng có máu ẩn trong phân.

Tuy nhiên, phát hiện máu ẩn trong phân không đồng nghĩa với việc người bệnh mắc ung thư tiêu hóa. Nhiều tổn thương lành tính như viêm hoặc loét đường tiêu hóa cũng có thể gây chảy máu và cho kết quả tương tự.

Do đó, xét nghiệm máu ẩn trong phân chủ yếu giúp sàng lọc những đối tượng cần được nội soi sớm hơn. Việc khẳng định có ung thư tiêu hóa hay không vẫn cần tiếp tục tìm nguyên nhân và xác định vị trí tổn thương bằng các phương pháp chuyên sâu.

4. Gia đình có người mắc ung thư tiêu hóa nên tầm soát sớm hơn

Nếu trong gia đình có người từng bị ung thư dạ dày hoặc đại tràng, nên tầm soát sớm hơn tuổi 50 hay vẫn chờ đến mốc này?

BS.CK2 Nguyễn Phúc Minh trả lời: Hiện nay, khoa học đã chứng minh một số ung thư tiêu hóa có yếu tố gia đình và di truyền.

Do đó, nếu trong gia đình có người mắc ung thư tiêu hóa thì các thành viên còn lại có thể cần được tầm soát ở độ tuổi sớm hơn, thay vì chờ đến sau 50 tuổi.

Thứ nhất, nguồn gen trong gia đình có thể được di truyền giữa các thành viên, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Thứ hai, các thành viên trong gia đình thường sống chung trong cùng một môi trường, có thể cùng tiếp xúc hoặc phơi nhiễm với các yếu tố gây ung thư từ thực phẩm, môi trường sống hoặc cùng nhiễm các tác nhân nguy cơ như H. pylori, một trong những yếu tố liên quan đến ung thư dạ dày.

Do đó, những người có người thân mắc ung thư tiêu hóa cần được tầm soát ở độ tuổi sớm hơn 50.

Hiện nay, các khuyến cáo cũng cho rằng nếu một thành viên trong gia đình được chẩn đoán ung thư ở độ tuổi nào thì những người thân còn lại nên bắt đầu tầm soát sớm hơn khoảng 10 năm. Ví dụ, nếu người cha được phát hiện ung thư ở tuổi 52 thì người con nên bắt đầu tầm soát từ khoảng 42 tuổi.

5. Thời gian nội soi lại phụ thuộc vào kết quả của lần nội soi trước

Sau khi tầm soát lần đầu, bao lâu cần kiểm tra lại một lần để đảm bảo an toàn?

BS.CK2 Nguyễn Phúc Minh trả lời: Việc nội soi lại để tầm soát hoặc theo dõi sẽ được cá thể hóa tùy theo kết quả của lần nội soi trước đó.

Thông thường, nếu người bệnh không có các yếu tố nguy cơ và kết quả nội soi dạ dày hoặc đại trực tràng hoàn toàn bình thường thì việc lặp lại nội soi thường được thực hiện sau nhiều năm.

Tuy nhiên, nếu trong lần nội soi trước phát hiện các tổn thương như loét, polyp hoặc kết quả giải phẫu bệnh từ mẫu sinh thiết cho thấy những bất thường nhất định thì có thể cần nội soi lại sớm hơn.

Tùy theo tính chất tổn thương và mức độ phân tầng nguy cơ, thời gian nội soi lại có thể là sau 6 tháng, 12 tháng hoặc 18 tháng để tiếp tục theo dõi.

Trong nhiều trường hợp, việc theo dõi sát là cần thiết vì các tổn thương này có thể là những tổn thương tiền ung thư.

>>> Đọc thêm phần 1: Nuốt nghẹn, trào ngược, đầy bụng: Coi chừng ung thư tiêu hóa giả dạng bệnh vặt