Vì sao trời nóng ẩm đô thị khiến cơ thể "quá tải" dù chưa bước ra nắng?

1. Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị khiến cơ thể phải hoạt động nhiều hơn để tản nhiệt

Thưa BS, thời gian gần đây, các chuyên gia khí tượng liên tục nhắc đến hiện tượng "đảo nhiệt đô thị" - khi bê tông, nhựa đường và các công trình xây dựng hấp thụ, giữ nhiệt khiến khu vực đô thị nóng hơn đáng kể so với vùng ngoại ô. Khi kết hợp với độ ẩm cao, nhiều người có cảm giác "om nhiệt", ngột ngạt kéo dài cả ngày lẫn đêm.

- Dưới góc độ y khoa, những điều kiện thời tiết này tạo áp lực lên cơ thể như thế nào? Những hệ cơ quan nào sẽ chịu tác động sớm nhất khi cơ thể phải liên tục đối mặt với tình trạng nóng ẩm và tích nhiệt kéo dài?

BS.CK1 Đoàn Thị Liễu - Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Gia An 115 trả lời: Hiệu ứng đảo nhiệt đô thị là hiện tượng các khu vực đô thị có nhiệt độ cao hơn vùng ngoại ô do bê tông, nhựa đường và các công trình xây dựng hấp thụ nhiệt vào ban ngày rồi tiếp tục tỏa nhiệt vào chiều tối và ban đêm. Do đó, không khí ở đô thị luôn trong tình trạng nóng cả ngày lẫn đêm.

Khi hiện tượng này kết hợp với độ ẩm không khí cao, nhiệt lượng khó thoát ra môi trường, tạo nên cảm giác “om nhiệt” - tức là không khí luôn nóng, bí bách và ngột ngạt kéo dài từ lúc mặt trời lên cho đến khi mặt trời đã lặn, kể cả ban đêm.

Dưới góc độ y khoa, đây là điều kiện khiến cơ thể phải hoạt động nhiều hơn để duy trì thân nhiệt ổn định. Bình thường, cơ thể sẽ làm mát chủ yếu bằng cách tiết mồ hôi và để mồ hôi bốc hơi trên bề mặt da. Thực tế cho thấy, nhiệt độ của môi trường rất cao nhưng cơ thể luôn cân bằng và giữ ở khoảng 36,5 - 37 độ. Tuy nhiên, khi độ ẩm cao, quá trình bốc hơi này bị cản trở, khiến nhiệt tích tụ trong cơ thể nhiều hơn và tạo cảm giác nóng bức vượt xa nhiệt độ đo được trên nhiệt kế.

2. Nhiệt độ cảm nhận phản ánh mức độ quá tải nhiệt của cơ thể

Theo dự báo thời tiết, có những ngày nhiệt độ thực tế khoảng 35-38°C nhưng nhiệt độ cảm nhận có thể lên tới 40-45°C. Nhiều chuyên gia cho rằng đây là hệ quả của sự kết hợp giữa nhiệt độ cao, độ ẩm lớn và tình trạng tích nhiệt trong đô thị.

- BS có thể giải thích nhiệt độ cảm nhận phản ánh điều gì đối với cơ thể? Vì sao chỉ số này lại có ý nghĩa quan trọng hơn nhiệt độ thực tế khi đánh giá nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe trong những ngày nắng nóng?

BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Nhiệt độ cảm nhận không đơn thuần là nhiệt độ không khí, mà là mức độ nóng mà cơ thể thực sự phải chịu sau khi đã tính đến nhiều yếu tố như độ ẩm, bức xạ mặt trời, gió và hiện tượng tích nhiệt trong môi trường đô thị. Vì vậy, đây là chỉ số phản ánh sát hơn mức độ căng thẳng nhiệt mà cơ thể đang đối mặt.

Ví dụ, cùng ở mức 35°C, nếu không khí khô và có gió, mồ hôi sẽ bốc hơi tốt nên cơ thể vẫn có thể tản nhiệt hiệu quả. Nhưng nếu độ ẩm cao, mồ hôi khó bay hơi, nhiệt tích tụ trong cơ thể nhiều hơn nên chúng ta sẽ cảm thấy nóng như 40-45°C dù nhiệt kế chỉ hiển thị 35°C. bên cạnh đó, khi mồ hôi không được bốc hơi, sẽ tạo thành một lớp nhầy trên da, khiến bản thân bức bối, cơ thể mệt mỏi dp tình trạng da bị rít, không khô ráo.

Chính vì vậy, trong y khoa, nhiệt độ cảm nhận có ý nghĩa thực tiễn hơn khi đánh giá nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe. Đây là chỉ số phản ánh mức độ “quá tải nhiệt” của cơ thể, chứ không chỉ là nhiệt độ của môi trường. Khi nhiệt độ cảm nhận càng cao, nguy cơ mất nước, kiệt sức vì nóng, sốc nhiệt. Nếu tình trạng nặng hơn, người bệnh có thể rơi vào lơ mơ, lú lẫn, co giật, động kinh, đặc biệt là nhóm trẻ nhỏ (cơ thể và bộ máy của cơ thể nó chưa được hoàn chỉnh) hoặc là ở những người lớn tuổi có nhiều bệnh nền, phụ nữ có thai, hoặc là những người đang làm việc ở môi trường nắng nóng dưới sức nắng của mặt trời hoặc là trong phòng mổ…

3. Độ ẩm cao cản trở quá trình tản nhiệt tự nhiên của cơ thể

Một trong những yếu tố khiến nhiệt độ cảm nhận tăng cao là độ ẩm không khí. Khi độ ẩm lớn, nhiều người dù ngồi yên vẫn cảm thấy bức bối, ra nhiều mồ hôi nhưng cơ thể lại không hề dễ chịu hơn.

- BS có thể giải thích cơ chế cơ thể làm mát thông qua tiết mồ hôi? Điều gì xảy ra khi độ ẩm cao khiến quá trình tản nhiệt tự nhiên này bị cản trở?

BS.CK1 Đoàn Thị Liễu trả lời: Cơ chế làm mát quan trọng nhất của cơ thể là bay hơi mồ hôi. Khi trời nóng, dưới hệ điều khiển của thần kinh, các mạch máu dưới da giãn ra, tuyến mồ hôi hoạt động mạnh hơn. Mồ hôi bốc hơi khỏi bề mặt da sẽ kéo theo nhiệt, nhờ đó giúp cơ thể hạ nhiệt. Tuy nhiên, để có được hoạt động này cần nhờ đến nhiều bộ phận của cơ thể, trong đó, hệ thống tim mạch đóng vai trò quan trọng, trái tim phải tăng cường làm việc, co bóp nhanh hơn để giúp tuần hoàn ra ngoài da tăng lên, từ đó tạo được nhiều mồ hôi bốc hơi ra khỏi cơ thể.

Nhưng khi độ ẩm không khí cao, không khí đã “no nước”, nên mồ hôi khó bốc hơi. Lúc này, dù chúng ta đổ nhiều mồ hôi, nhiệt vẫn không thoát ra hiệu quả. Cơ thể vừa mất nước, mất muối khoáng, vừa tiếp tục bị giữ nhiệt. Đó là lý do nhiều người cảm thấy da dính nhớp, bức bối, mệt lả nhưng không hề mát hơn.

Nếu tình trạng này kéo dài, cơ thể phải tăng nhịp tim, tăng tuần hoàn ra da và tăng nhịp thở để bù lại khả năng tản nhiệt kém. Khi vượt quá khả năng thích nghi, người dân có thể gặp chuột rút do nóng, kiệt sức vì nóng, thậm chí sốc nhiệt.

Có thể hiểu đơn giản: mồ hôi chỉ làm mát khi nó bay hơi được; trong môi trường nóng ẩm, cơ thể ra mồ hôi nhiều hơn nhưng làm mát kém hơn.

>>> Đọc thêm phần 2: Những nguy cơ sức khỏe cơ thể phải gồng gánh do thời tiết nóng ẩm, oi bức

>>> Đọc thêm phần 3: Bí quyết phối hợp các giải pháp làm mát cứu nguy cho sức khỏe mùa "om nhiệt"

Trân trọng cảm ơn BS.CK1 Đoàn Thị Liễu và LG Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.