Xét nghiệm nước tiểu đơn giản tìm ra viêm cầu thận IgA - bệnh âm thầm ở người trẻ

Số liệu thống kê tại Bệnh viện Thống Nhất cho thấy trong hơn 1.000 ca sinh thiết thận đã thực hiện, có khoảng 300 trường hợp là bệnh nhân trẻ tuổi. Trong nhóm này, bệnh thận IgA chiếm tới 70%, con số này cho thấy đây là nguyên nhân chính gây bệnh thận mạn ở người trẻ hiện nay.

PGS.TS.BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, cho biết: “Tỷ lệ người mắc bệnh thận tiềm ẩn trong độ tuổi lao động lên tới 10%, đa số không có triệu chứng rõ ràng. Nếu không được tầm soát sớm, các trường hợp này có thể tiến triển đến bệnh thận mạn giai đoạn cuối, buộc phải chạy thận nhân tạo hoặc ghép thận.”

Đáng chú ý, chi phí điều trị thay thế thận cao gấp khoảng 14 lần so với điều trị bảo tồn bằng thuốc, tạo áp lực lớn cho người bệnh, gia đình và hệ thống y tế.

Bệnh viêm cầu thận IgA: Âm thầm nhưng nguy hiểm

PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội Thận - Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, cho biết: “Nếu bệnh thận ở người lớn tuổi thường do tăng huyết áp hoặc đái tháo đường, thì viêm cầu thận IgA lại hay gặp ở người trẻ, độ tuổi từ 17-45 và không phân biệt giới tính.”

Bệnh có thể khởi phát sau một đợt viêm họng hoặc cảm sốt thông thường, tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng và dễ dẫn đến suy thận sớm nếu không được phát hiện.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Bách, thực tế có 3 nhóm bệnh cảnh thường gặp:

• Khi bệnh nhân khám sức khỏe định kỳ và xét nghiệm nước tiểu giúp phát hiện bệnh thận sớm nhất.
• Tăng huyết áp ở người trẻ là dấu hiệu cảnh báo cần được tầm soát bệnh thận.
• Bệnh nhân suy thận mạn giai đoạn cuối tiên lượng nặng, chất lượng sống giảm đáng kể.
  
  

Sinh thiết thận là phương pháp giúp chẩn đoán xác định bệnh thận IgA. Nếu được điều trị sớm, bệnh nhân có thể sống khỏe từ 15-30 năm mà không tiến triển đến suy thận giai đoạn cuối. Ngược lại, phát hiện muộn dễ dẫn đến biến chứng nặng và phải chạy thận suốt đời.

Xét nghiệm nước tiểu - cách tầm soát đơn giản nhưng hiệu quả

Cách phát hiện sớm bệnh thận là xét nghiệm nước tiểu định kỳ. Xét nghiệm này có thể phát hiện đạm hoặc hồng cầu vi thể trong nước tiểu, là những dấu hiệu sớm của bệnh thận.

PGS.TS.BS Nguyễn Bách khuyến cáo: “Chỉ cần một xét nghiệm nước tiểu mỗi năm, chúng ta có thể phát hiện sớm, điều trị kịp thời và bảo vệ chức năng thận lâu dài.”

Tại Khoa Nội Thận - Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, bệnh nhân N.N.K.V. (sinh năm 2007, ngụ Tây Ninh) nhập viện trong tình trạng phù tay, chân và mặt, đây là những biểu hiện điển hình giúp phát hiện sớm bệnh lý thận.

Trong khi đó, bệnh nhân T.B.K. (18 tuổi, ngụ TP.HCM) nhập viện vì đau bụng dữ dội, không có triệu chứng phù chân hoặc tay. Kết quả xét nghiệm nước tiểu phát hiện hồng cầu và đạm trong nước tiểu, nước tiểu nhiều bọt, đây là những dấu hiệu gợi ý tổn thương cầu thận.

Cả hai bệnh nhân đều có thói quen thức khuya, ăn uống thất thường, thường xuyên ăn mì gói, đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ viêm cầu thận IgA.

Điều trị sớm giúp bảo tồn chức năng thận

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Bách, thời gian điều trị bệnh thận IgA trung bình kéo dài khoảng 1 năm.

• Giai đoạn đầu: bệnh nhân nhập viện 1-2 tuần để điều trị tấn công.
• Giai đoạn ngoại trú: tái khám mỗi 1-2 tháng để theo dõi đáp ứng điều trị.
  
  

Chi phí điều trị giai đoạn sớm dưới 1 triệu đồng/tháng, trong khi bệnh thận giai đoạn 5 có thể tốn tới 9 triệu đồng/tháng.

Về chế độ sinh hoạt: bệnh nhân cần nghỉ ngơi, hạn chế vận động khi tay, chân phù nặng, đeo khẩu trang để phòng nhiễm trùng.

Về chế độ ăn, PGS.TS.BS Nguyễn Bách thông tin bệnh nhân cần ăn giảm muối, hạn chế đạm, kiểm soát lượng nước, giảm trái cây nếu kali máu cao. Khi bệnh ổn định, có thể sinh hoạt và làm việc bình thường nhưng vẫn phải uống thuốc đúng giờ, đủ liều.

Nếu không điều trị sớm, bệnh suy thận có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như hẹp hoặc tắc tĩnh mạch trung tâm, gây phù mặt, phù tay, phù ngực.

TS.BS Nguyễn Duy Tân, Trưởng khoa Ngoại Tim mạch - Lồng ngực, cho biết: “Trước đây, bệnh nhân xem suy thận mạn là “con đường cùng”, nhưng nhờ tiến bộ y học, người bệnh vẫn có thể sống lâu dài và sinh hoạt bình thường nếu được lọc máu đúng kỹ thuật và tuân thủ điều trị.”

Hiện nay, phương pháp can thiệp nội mạch được ưu tiên thay cho phẫu thuật mở. Kỹ thuật này sử dụng bóng nong và stent để mở rộng chỗ hẹp, chỉ gây tê tại chỗ, ít đau, ít biến chứng và phục hồi nhanh.

Các bác sĩ khuyến cáo bệnh nhân nên tạo cầu nối động - tĩnh mạch (AVF) sớm ngay khi được chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn cuối. Tạo cầu nối sớm giúp bệnh nhân bắt đầu chạy thận an toàn, giảm biến chứng, không cần đặt catheter ở cổ.

Ở các nước phát triển, bệnh nhân suy thận giai đoạn 4 đã được tạo cầu nối trước, giúp quá trình lọc máu diễn ra ổn định và hiệu quả khi bệnh tiến triển đến giai đoạn 5.

Hướng điều trị mới: “Ghép thận đón đầu” và lọc màng bụng tại nhà

Ngoài chạy thận nhân tạo, người bệnh hiện có thể lựa chọn lọc màng bụng tại nhà - sử dụng chính màng bụng làm màng lọc tự nhiên để loại bỏ độc chất. Phương pháp này giúp người bệnh chủ động điều trị, giảm gánh nặng đi lại và biến chứng.

Hiện tại, Bệnh viện Thống Nhất có khoảng 30% bệnh nhân lọc máu (tương đương 100 người) đang lọc màng bụng tại nhà, bên cạnh khoảng 200 bệnh nhân đang chạy thận nhân tạo tại bệnh viện.

Ngoài ra, khái niệm “ghép thận đón đầu” là ghép thận khi người bệnh mới bước vào giai đoạn cuối, trước khi phải chạy thận cũng đang được triển khai. Phương pháp này giúp bảo tồn chức năng thận tốt hơn, tránh biến chứng và cải thiện đáng kể chất lượng sống lâu dài.