Xét nghiệm HIV âm tính vẫn lo nhiễm bệnh: BS Trương Hữu Khanh nói gì?

1. Các triệu chứng như sốt, nổi hạch không đặc hiệu cho HIV

Thưa BS Trương Hữu Khanh, nhiều người khi thấy các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, nổi mề đay, nổi hạch… liền lo lắng mình có thể nhiễm HIV. Những biểu hiện này có đặc hiệu cho HIV không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Người nhiễm HIV trong giai đoạn nhiễm cấp có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt hoặc nổi hạch. Tuy nhiên, những biểu hiện này không đặc hiệu cho HIV vì nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây ra các triệu chứng tương tự.

Do đó, không thể dựa vào các dấu hiệu như sốt, mệt mỏi hay nổi hạch để khẳng định một người có nhiễm HIV hay không. Muốn biết chính xác, cần thực hiện xét nghiệm.

Bên cạnh đó, HIV không tự nhiên lây nhiễm. Một người chỉ có nguy cơ nhiễm HIV khi có hành vi nguy cơ dẫn đến phơi nhiễm với virus. HIV lây truyền qua đường máu và các đường tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể, không lây qua đường hô hấp. Vì vậy, phải có yếu tố nguy cơ thì mới có khả năng bị lây nhiễm HIV.

2. Không nên chờ triệu chứng mới đi xét nghiệm HIV

Vậy trong giai đoạn sớm, nếu có, các triệu chứng nghi ngờ HIV thường là gì, và có dễ nhầm với các bệnh thông thường không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Các triệu chứng nghi ngờ HIV trong giai đoạn sớm rất dễ nhầm lẫn với những bệnh lý thông thường. Một người có hành vi nguy cơ nhưng không để ý có thể xuất hiện các biểu hiện của giai đoạn nhiễm HIV cấp như sốt và nghĩ rằng mình chỉ bị cảm. Sau giai đoạn này, bệnh sẽ chuyển sang giai đoạn tiềm tàng.

Vì vậy, điều quan trọng nhất là khi có hành vi nguy cơ cần chủ động đi xét nghiệm, thay vì chờ xuất hiện triệu chứng. Nếu đợi đến khi có biểu hiện rõ ràng mới kiểm tra thì thường đã muộn.

Việc phát hiện muộn không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân người bệnh mà còn làm tăng nguy cơ lây truyền cho người khác. Do đó, không nên dựa vào triệu chứng để xác định mình có nhiễm HIV hay không. Khi bản thân hoặc bạn tình có hành vi nguy cơ, việc xét nghiệm sớm vẫn là cách an toàn nhất.

3. Triệu chứng không giúp loại trừ hay chẩn đoán HIV

Với những người từng có hành vi nguy cơ, sau đó xuất hiện triệu chứng, làm sao để họ phân biệt giữa “lo lắng quá mức” và nguy cơ thực sự?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Đối với những người từng có hành vi nguy cơ, nếu sau đó xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ thì điều cần làm vẫn là đi xét nghiệm HIV.

Dù có hay không có triệu chứng, việc đánh giá nguy cơ nhiễm HIV không thể dựa vào những biểu hiện bên ngoài. Xét nghiệm vẫn là cách duy nhất để xác định một người có nhiễm HIV hay không.

Tất cả các dấu hiệu được mô tả bên ngoài đều không có giá trị để loại trừ hoặc chẩn đoán HIV. Vì vậy, khi có hành vi nguy cơ, người dân nên chủ động xét nghiệm thay vì cố gắng tự đánh giá thông qua các triệu chứng.

4. Kết quả xét nghiệm HIV âm tính tại cơ sở uy tín thì không cần quá lo lắng về HIV

Trường hợp thứ hai khá phổ biến: nhiều người đã xét nghiệm HIV âm tính nhưng vẫn không yên tâm, cho rằng mình có thể rơi vào “âm tính giả”. Điều này có thường xảy ra không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Tình huống đã xét nghiệm HIV âm tính nhưng vẫn tiếp tục lo lắng khá phổ biến. Phần lớn trường hợp xuất phát từ tâm lý hoang mang vì nhiều người vẫn xem HIV như một “bản án”, dù hiện nay việc điều trị đã đơn giản hơn rất nhiều. Người nhiễm HIV có thể điều trị bằng thuốc và vẫn sinh hoạt bình thường. Dĩ nhiên, phòng tránh được vẫn là điều tốt nhất và việc phòng tránh cũng không quá khó.

Hiện nay, các xét nghiệm HIV đã có khả năng phát hiện rất sớm. Vì vậy, nếu thực hiện xét nghiệm tại một cơ sở uy tín và nhận kết quả âm tính thì không cần quá lo lắng.

Trong trường hợp vẫn còn băn khoăn, người dân có thể xét nghiệm lại sau tối đa 3 tháng. Nếu đã qua thời gian này và kết quả vẫn âm tính nhưng vẫn luôn nghĩ mình nhiễm HIV, nên cân nhắc thăm khám chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý để đánh giá tình trạng căng thẳng, ám ảnh hoặc rối loạn lo âu.

Với kết quả âm tính tại cơ sở xét nghiệm uy tín, người dân không cần tiếp tục lo lắng về nguy cơ nhiễm HIV.

5. Xét nghiệm HIV hiện nay có thể phát hiện sớm hơn giai đoạn cửa sổ

 “Giai đoạn cửa sổ” của HIV là gì, và xét nghiệm vào thời điểm nào thì kết quả mới thực sự đáng tin cậy?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Trước đây, khi nói đến giai đoạn cửa sổ của HIV, người ta thường tính mốc tối đa là 3 tháng. Đây là khoảng thời gian cơ thể cần để tạo ra kháng thể chống lại virus HIV. Thời gian từ khi nhiễm virus đến khi xuất hiện kháng thể được gọi là giai đoạn cửa sổ.

Tuy nhiên, hiện nay các phương pháp xét nghiệm đã phát triển hơn và có thể phát hiện kháng nguyên HIV từ rất sớm, ngay cả khi cơ thể chưa tạo ra kháng thể. Điều này có nghĩa là không còn chỉ dựa vào việc tìm kháng thể như trước đây.

Khi virus HIV nhân lên trong cơ thể, xét nghiệm có thể phát hiện được kháng nguyên của virus. Vì vậy, nếu thực hiện xét nghiệm bằng các phương pháp hiện đại tại cơ sở uy tín và cho kết quả âm tính thì khả năng nhiễm HIV là rất thấp.

Trong trường hợp vẫn còn lo lắng, người dân có thể tiếp tục theo dõi và xét nghiệm lại sau 3 tháng. Bởi đến thời điểm đó, nếu có nhiễm HIV thì kháng thể bắt buộc phải xuất hiện. Nếu sau 3 tháng vẫn không phát hiện kháng thể thì có thể yên tâm là không nhiễm HIV.

Với các phương pháp xét nghiệm hiện nay, trong nhiều trường hợp chỉ sau khoảng 2 tuần đã có thể xác định được tình trạng nhiễm HIV. Nếu vẫn còn băn khoăn, người dân có thể xét nghiệm lại sau 3 tháng để có kết quả chắc chắn hơn.

6. Xét nghiệm HIV tại cơ sở uy tín có độ tin cậy rất cao

Có những yếu tố nào có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm HIV hay không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Với các phương pháp xét nghiệm HIV hiện nay, nếu được thực hiện tại cơ sở y tế uy tín thì kết quả có độ tin cậy rất cao và gần như không có sai sót.

Trong một số trường hợp, xét nghiệm có thể cho kết quả dương tính giả. Tuy nhiên, âm tính giả hầu như không xảy ra khi xét nghiệm được thực hiện đúng tại cơ sở uy tín và đúng thời điểm.

7. Âm tính với HIV nhưng triệu chứng kéo dài cần tìm nguyên nhân khác

Khi đã xét nghiệm đúng thời điểm và cho kết quả âm tính, người bệnh có cần xét nghiệm lại nhiều lần vì các triệu chứng kéo dài không?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Nếu đã xét nghiệm HIV đúng thời điểm và cho kết quả âm tính nhưng các triệu chứng vẫn kéo dài, người bệnh nên tìm kiếm những nguyên nhân bệnh lý khác thay vì tiếp tục lo lắng về HIV.

Các triệu chứng kéo dài có thể liên quan đến nhiều bệnh khác như lao, ung thư, tiền ung thư hoặc một số bệnh nhiễm trùng khác. Khi đã có kết quả âm tính đáng tin cậy, việc cần làm là tiếp tục thăm khám để xác định nguyên nhân thực sự gây ra các triệu chứng.

Tuy nhiên, điều này chỉ đúng khi người bệnh không có thêm hành vi nguy cơ mới. Nếu sau lần xét nghiệm âm tính vẫn tiếp tục có hành vi nguy cơ thì cần tính lại thời gian theo dõi và xét nghiệm từ thời điểm xảy ra hành vi nguy cơ đó.

Nói cách khác, mỗi lần có hành vi nguy cơ mới sẽ cần được tính lại mốc thời gian theo dõi và xét nghiệm phù hợp, thay vì dựa vào kết quả âm tính trước đó để chủ quan cho rằng mình không còn nguy cơ nhiễm HIV.

8. Lo lắng kéo dài sau khi âm tính HIV khá phổ biến

Trong thực tế, bác sĩ có gặp nhiều trường hợp lo lắng kéo dài dù đã âm tính không? Điều này ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe tinh thần?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: Tình trạng lo lắng kéo dài dù đã xét nghiệm HIV âm tính gặp khá phổ biến trong thực tế.

Nhiều người tìm hiểu quá nhiều tài liệu nhưng lại không tin vào kết quả xét nghiệm tại cơ sở y tế uy tín. Trong khi đó, khi đã có kết quả xét nghiệm đáng tin cậy thì không cần tiếp tục tìm kiếm quá nhiều thông tin khiến bản thân thêm hoang mang.

Không ít trường hợp vốn đã có các vấn đề về tâm lý như rối loạn lo âu hoặc trầm cảm. Khi gặp một tình huống có yếu tố nguy cơ, những người này thường diễn giải vấn đề theo hướng tiêu cực, nghi ngờ mọi kết quả và luôn nghĩ đến khả năng xét nghiệm có sai sót.

Trong một số trường hợp, tình trạng lo lắng kéo dài cần được thăm khám và điều trị rối loạn lo âu mới có thể cải thiện.

9. Nguy cơ nhiễm HIV đến từ hành vi, không phải từ suy đoán

Cuối cùng, bác sĩ có lời khuyên gì giúp người dân xử trí đúng khi nghi ngờ nhiễm HIV, vừa không chủ quan, vừa tránh rơi vào vòng xoáy lo âu?

BS Trương Hữu Khanh trả lời: HIV không phải bệnh dễ lây nhiễm. Virus HIV phải đi từ người đang nhiễm HIV sang người khác thông qua các con đường lây truyền phù hợp. Những tình huống liên quan đến vật dụng gây lây nhiễm chủ yếu được đặt ra trong môi trường y tế, còn trong sinh hoạt thông thường rất khó xảy ra.

Vì vậy, nếu không có hành vi nguy cơ và bạn tình cũng không có hành vi nguy cơ thì không cần quá lo lắng về HIV.

Ngược lại, nếu có hành vi nguy cơ như quan hệ tình dục không an toàn, tiêm chích ma túy hoặc không chắc chắn về tình trạng của bạn tình thì nên chủ động đi xét nghiệm. Nếu kết quả âm tính thì có thể yên tâm.

Điều quan trọng là đánh giá hành vi nguy cơ chứ không phải chỉ nhìn vào đối tượng nguy cơ. Một người có nhiều bạn tình chưa chắc đã có nguy cơ lây nhiễm nếu họ hiểu rõ tình trạng sức khỏe của bản thân và bạn tình. Ngược lại, một người vốn không thuộc nhóm nguy cơ nhưng tham gia vào một hành vi có nguy cơ lây nhiễm thì vẫn có thể nhiễm HIV.

Do đó, khi nghi ngờ nhiễm HIV, cần dựa vào hành vi nguy cơ để quyết định việc xét nghiệm. Nếu không có hành vi nguy cơ thì không nên để bản thân rơi vào vòng xoáy lo lắng không cần thiết.