Tại sao bạn dễ ốm khi trời bắt đầu mưa - Cảnh báo sức khỏe và các vấn đề nấm mốc, ẩm ướt, hệ miễn dịch suy yếu

1. Vì sao chúng ta dễ ốm khi “dính” mưa đầu mùa?

Trước khi bước vào mùa mưa, TPHCM và một số tỉnh thành phía Nam đã có những cơn mưa trái mùa. Những cơn mưa đầu mùa và trái mùa tác động thế nào đến sức khỏe, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương - Giảng viên Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch - Trưởng khoa Bệnh viện Nguyễn Tri Phương (TPHCM) trả lời: Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, đặc điểm thời tiết biểu hiện khá rõ rệt ở miền Nam và miền Trung. Như vậy, thời tiết thường được phân thành 2 mùa khá rõ: mùa khô và mùa mưa.

Trong đó, mùa mưa thường bắt đầu vào khoảng cuối tháng 4 và kéo dài đến tháng 10. Còn lại là mùa khô, vẫn có mưa nhưng lượng khá ít.

Vào những ngày mưa, độ ẩm sẽ tăng lên. Giải thích một chút về độ ẩm: Trong không khí có đến 80% là ni tơ, chỉ khoảng 20% là oxy và luôn có một lượng hơi nước nhất định.

Lượng hơi nước được tính theo phần trăm, thấp hay cao còn tùy thời điểm. Với khí hậu nhiệt đới cận xích đạo của nước ta, lúc nào hơi nước cũng nhiều, không dưới 60% được.

Theo lý thuyết, mùa lạnh thì hơi nước dễ ngưng tụ, do vậy độ ẩm cao hơn. Vào mùa khô, độ ẩm trong không khí ở nước ta vẫn cao do vị trí địa lý giáp biển. Tóm lại, ở Việt Nam, độ ẩm cao quanh năm.

Lại nói về độ ẩm, thiếu cũng không được, nhưng nhiều lại dễ gây nhiều bệnh cho sức khỏe. Trong những ngày mưa trái mùa hoặc mưa đầu mùa, độ ẩm lại càng tăng cao bất thường, cơ thể khó thích ứng kịp. Đó là lý do mọi người vẫn thường bảo “mưa đầu mùa dễ bệnh”.

Độ ẩm thay đổi ảnh hưởng đến rất nhiều cơ chế của cơ thể, từ lỗ chân lông đến sự thoát nhiệt, ảnh hưởng đến nhiễm trùng hô hấp. Vậy nên, vào những ngày mưa trái mùa, chúng ta thường cảm thấy khó chịu hơn.

Khi vào mùa mưa, cơ thể đã độ ẩm cao trong thời gian dài, sẽ ít bệnh hơn. Cũng giống như đang yêu nhiều mà thất tình sẽ bệnh nặng ngay.

2. Độ ẩm cao là tác nhân của những vấn đề sức khỏe nào?

Thực tế, chúng ta có thể thấy rằng, trước những cơn mưa, trời thường oi bức hơn hẳn, cảm giác bết rít người rất khó chịu. Nhờ BS chia sẻ thêm, khi mặt đất đang oi nóng và những cơn mưa trút xuống có thể khiến chúng ta dễ mắc phải những bệnh lý nào ạ? 

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Như đã chia sẻ, tại Việt Nam, độ ẩm không khí rất cao. Đó là do khí hậu nhiệt đới gió mùa và vị trí địa lý gần biển. Trong những ngày mưa trái mùa, nhiệt độ thường nóng dữ dội: nóng làm hơi nước dễ bốc hơi nhưng độ ẩm cao lại khiến hơi nước khó bốc hơi.

Lúc này, lỗ chân lông nở ra nhưng hơi nước không thoát ra được, làm hệ thống điều hòa thân nhiệt bị rối loạn. Vậy nên trong thời điểm này, chúng ta dễ cảm thấy nóng hầm hập, sốt. Hệ thống điều nhiệt rối loạn cũng khiến việc chuyển hóa các chất đường, đạm, béo  trở nên “lộn xộn”.

Ngoài ra, độ ẩm cao là môi trường thuận lợi cho virus. Nấm cũng rất “khoái” ẩm, gây ngứa ngáy ngoài da, hăm kẽ. Những người hệ hô hấp kém, bị viêm mũi dị ứng như một máy dự báo thời tiết di động: Mũi khụt khịt liên tục, thở không ra hơi, khó chịu... vì vi nấm tràn lan trong không khí. Chưa kể nấm còn rất dễ gây kích ứng cho những bệnh nhân có cơ địa dị ứng.

Khi độ ẩm cao, chúng ta hít vào không khí ướt, làm cho đường hô hấp cũng ẩm ướt. Theo giải thích chuyên môn, các lông chuyển ở đường hô hấp bị ẩm ướt, không hoạt động tốt, ứ đọng dịch nên dễ bị nhiễm trùng.

Tình trạng này thấy rõ nhất ở người trên 65 tuổi và trẻ dưới 5 tuổi, hoặc những người bị suy giảm đề kháng (đái tháo đường, tim mạch...).

3. Nấm mốc “hoành hành” thế nào trong mùa mưa?

TPHCM và Nam Bộ đón một “mùa khô ẩm ướt”, kéo theo độ ẩm thay đổi thất thường và tiếp đó là nấm mốc. Những điều gì sẽ xảy ra khi độ ẩm tăng vọt, hình thành nấm mốc trong mùa mưa, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Nấm mốc - một trong những tác nhân ảnh hưởng đến sức khỏe - sinh sôi mạnh mẽ trong điều kiện ẩm mốc. Vào mùa mưa, độ ẩm khó đạt thấp hơn 70%. Chẳng hạn như trong lúc chúng ta đang trò chuyện tại TPHCM hôm nay, độ ẩm trong không khí đo được là 79%, dù thời tiết nắng nhẹ, không mưa.

Riêng tại miền Bắc, vào những ngày nồm ẩm, độ ẩm có thể lên đến 90% - điều này hoàn toàn không tốt cho sức khỏe.

Nấm đặc biệt ưa ẩm. Những nơi tối và ẩm chính là chỗ tốt để chúng sinh sôi và phất triển. Virus cúm, virus gây nhiễm trùng đường hô hấp cũng phát triển tốt trong điều kiện môi trường ẩm và hơi lạnh. Mưa trái mùa thường xuất hiện ở thời điểm chưa bước vào mùa cao điểm nắng nóng, đồng thời làm độ ẩm tăng cao, vậy nên chúng ta rất dễ bị bệnh, đặc biệt là các bệnh nhiễm siêu vi, ho, sổ mũi...

Những người bị hen suyễn, viêm mũi dị ứng luôn khổ sở trong những ngày độ ẩm tăng cao. Nấm xâm nhập vào hệ hô hấp không gây nhiễm trùng nhưng lại kích ứng niêm mạc mũi rất mạnh. Cơ thể phản ứng lại quá mức khiến người bệnh cứ bị nghẹt mũi, chảy mũi rất khó chịu.

“Tháng 6 mưa ngâu” - thời tiết vừa nóng lại vừa mưa, chính vì vậy mà các vấn đề sức khỏe khác xuất hiện. Cụ thể nóng và ẩm là điều kiện để vi trùng gây bệnh đường tiêu hóa phát triển mạnh. Như các bạn sinh viên y khoa học nuôi cấy vi trùng phải ủ trong nhiệt độ 36, 37 độ, có thức ăn và độ ẩm cao.

Đó là các vấn đề sức khỏe trong mùa mưa ở nước ta - nơi có khí hậu nhiệt đới nóng ẩm.

4. Ai cần quan tâm sức khỏe nhiều hơn trong mùa mưa?

Những ai cần đề phòng trước điều kiện thời tiết này, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Trong mùa mưa, cần đặc biệt quan tâm đến sức khỏe của:

- Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ dưới 5 tuổi.

- Người lớn tuổi, từ 65 tuổi trở lên. Song, đây chỉ là một con số mang tính chất tương đối. Thực tế có những người mới 60 tuổi nhưng sức khỏe đã kém, cũng có những người đã 70 nhưng vẫn khỏe mạnh.

Mốc 65 tuổi là nhóm có nguy cơ cao bởi quá trình lão hóa tự nhiên, dẫn đến khả năng thích nghi chậm, khó đáp ứng với các điều kiện thời tiết thay đổi đột ngột. Đặc biệt là ở hệ hô hấp, khả năng chống đỡ với nấm mốc hay vi trùng đã không còn như khi trẻ tuổi.

- Người có sức đề kháng kém như bệnh nhân đái tháo đường đang điều trị, người có nhiều bệnh nền (tiểu đường, huyết áp, tim mạch, thận mạn...). Bệnh nhân bệnh thận mạn có nguy cơ bị nhiễm trùng cao hơn so với người bình thường.

- Người có cơ địa dị ứng dễ bị lên cơn hen suyễn, ngứa ngáy ngoài da, viêm da cơ địa, hăm kẽ...

- Người phải uống thuốc ức chế miễn dịch, dùng hóa chất để điều trị khối u, dùng corticoid theo chỉ định bác sĩ... đặc biệt nhạy cảm với thời tiết ẩm, nóng hoặc ẩm, mưa nhiều.

Chẳng hạn như tháng 6, khi Ngưu Lang và Chức nữ tìm không thấy nhau, rơi nước mắt khiến trời mưa tầm tã. Còn trong y học, thời tiết vừa ẩm lại vừa mưa sẽ là điều kiện thuận lợi cho các bệnh hô hấp, bệnh tiêu hóa...

5. Những biện pháp bảo vệ sức khỏe trong mùa mưa

Để bảo vệ sức khỏe trong mùa mưa, theo BS, chúng ta cần làm những gì, thưa BS? Sau khi dính mưa, nên làm gì và không nên làm gì để tránh mắc bệnh ạ?

ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương trả lời: Trong mùa mưa, điều đầu tiên cần nhớ là luôn chuẩn bị sẵn áo mưa khi ra đường, không để bản thân bị ướt. Khi bị mắc mưa cộng với độ ẩm không khí cao, từ đó nhiệt độ lạnh, hơi nước không bốc hơi được sẽ làm giãn nở lỗ chân lông, mạch máu co giãn bất bình thường. Hậu quả là sự tuần hoàn và điều nhiệt bị rối loạn, dễ gây cảm lạnh.

Thêm vào đó, việc hít phải virus (chẳng hạn corona virus, adeno virus) trên nền sức đề kháng kém do thay đổi nhiệt độ môi trường và nhiệt độ cơ thể, khiến vận mạch đưa bạch cầu đến các cơ quan kém đi, dễ bị cảm lạnh.

Ở nước ngoài ít bị cảm lạnh mùa mưa do họ đi xe ô tô, không bị ướt mưa. Người dân nước ta chưa đủ điều kiện như vậy, nên cách tốt nhất là chuẩn bị áo mưa khi ra đường.

Nếu lỡ mắc mưa, phải thay quần áo khô khi về đến nhà. Tuyệt đối không vào phòng máy lạnh ngay, vì sự thay đổi nhiệt độ đột ngột sẽ rất nguy hiểm (mạch đang giãn lại co).

Tiếp đó, cần tập thể dục đầy đủ để nâng cao sức khỏe, tăng cường sức đề kháng. Có thể uống các loại nước trái cây, nhất là nước cam, nước chanh hoặc ăn quýt, sơ ri, dâu tây để bổ sung vitamin C và khoáng chất.

Đừng quên việc chủng ngừa cúm hoặc phế cầu, những loại virus thường gây bệnh ở đường hô hấp để giảm các nguy cơ, đặc biệt ở nhóm trên 65 tuổi, trẻ nhỏ, người có bệnh nền (tiểu đường, thận mạn...).

Một việc nên quan tâm là đưa độ ẩm tại môi trường sống về mức lý tưởng. Lẽ đương nhiên là chúng ta không thể “thay trời hành đạo”, trong khi trời ban cho nước ta khí hậu nhiệt đới gió mùa đặc trưng.

Thế nhưng chúng ta có thể cải thiện độ ẩm trong những không gian nhỏ như môi trường sống hoặc môi trường làm việc. Khoa học kỹ thuật đã phát triển, giúp chúng ta duy trì độ ẩm lý tưởng tại nhà ở, cơ quan, hạn chế nguy cơ bệnh tật do nấm mốc.

Độ ẩm lý tưởng nên dưới 60%. Độ ẩm quá thấp (dưới 40%) dễ khiến con người bị mất nước, khô da, nứt nẻ và cũng dễ sinh bệnh. Nói một cách dễ hiểu, mọi thứ trên đời này, quá nhiều cũng không được mà quá thiếu cũng không xong. Như trong tình yêu, vừa phải là tốt nhất. Yêu ít quá cũng không xong mà yêu nhiều quá cũng khổ.

Trong môi trường sống của chúng ta, chẳng hạn trong một căn hộ chung cư hoặc một phòng làm việc nhỏ, có thể dùng các phương pháp hút ẩm. Đơn giản nhất là các loại máy lạnh có chức năng hút ẩm. Nhưng tốt nhất vẫn là dùng thiết bị chuyên dụng hút ẩm, như vậy sẽ đạt được hiệu quả tốt nhất.

Một điều cần tránh trong thời tiết hiện nay là sử dụng quạt sai cách. Gió từ quạt thổi ra không giúp làm giảm hơi nước mà ngược lại, quạt thổi hơi lạnh khiến hơi nước ngưng tụ nhiều hơn, không khí càng ẩm. Đó cũng là lý do mà những người nằm quạt khi trời mưa dễ bị ốm. Ngoài ra, không nên đi chân ướt trực tiếp trên sàn nhà.

Tuy nhiên, điều cốt lõi vẫn là chủng ngừa theo lịch, ăn uống đủ chất (uống đủ nước, bổ sung rau, ăn trái cây giàu vitamin C) để tăng cường sức đề kháng.

Trân trọng cảm ơn ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương và LG Việt Nam đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.

>>> Phần 2: Máy hút ẩm cho gia đình: Cách chọn đúng theo khuyến nghị của bác sĩ