Sức khỏe tâm thần ở trẻ em: Phụ huynh cần lưu ý gì trong dịp Tết?

Tết Nguyên đán là thời điểm sum vầy, vui vẻ nhưng cũng có thể trở thành giai đoạn “lệch nhịp” tâm lý đối với nhiều trẻ em. Theo BS.CK2 Nguyễn Thanh Sang - Trưởng khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, nếu không được chuẩn bị tốt, trẻ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, quá tải kích thích và khó thích nghi khi quay lại trường học.

Theo dữ liệu từ UNICEF Việt Nam và các nghiên cứu quốc tế như WHO, CDC cập nhật giai đoạn 2025-2026, những rối loạn tâm lý phổ biến ở trẻ em và vị thành niên hiện nay gồm rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), rối loạn lo âu, trầm cảm, rối loạn hành vi. Ngoài ra, các vấn đề như rối loạn ăn uống, cô đơn xã hội, stress sau đại dịch và ảnh hưởng từ mạng xã hội đang có xu hướng gia tăng. Tại Việt Nam, ước tính khoảng 12-30% trẻ em và vị thành niên gặp vấn đề sức khỏe tâm thần, nhưng chỉ một phần nhỏ được tiếp cận hỗ trợ kịp thời.

Dịp Tết thường kéo theo sự thay đổi giờ giấc sinh hoạt: trẻ thức khuya, ngủ muộn, ăn nhiều đồ ngọt, ít vận động. Điều này có thể khiến trẻ cáu gắt, mệt mỏi, giảm tập trung và khó kiểm soát cảm xúc. Bên cạnh đó, việc di chuyển nhiều, gặp gỡ đông người dễ khiến trẻ nhạy cảm, đặc biệt là trẻ có xu hướng lo âu hoặc đặc điểm tự kỷ nhẹ, bị quá tải kích thích, dẫn đến lo lắng, sợ hãi hoặc rút lui.

Áp lực xã hội cũng là yếu tố không nên xem nhẹ. Những câu hỏi về thành tích học tập, so sánh lì xì hay chuyện tình cảm ở trẻ lớn có thể tạo căng thẳng, làm trẻ tự ti hoặc hình thành nhận thức lệch lạc về giá trị vật chất. Theo BS Nguyễn Thanh Sang, nhiều trẻ có thể trải qua trạng thái “sốc tâm lý nhẹ” sau Tết với biểu hiện uể oải, khó thích nghi khi đi học lại. Tuy nhiên, nếu được chuẩn bị tâm lý tốt, ảnh hưởng tiêu cực có thể giảm đáng kể.

Để bảo vệ sức khỏe tâm thần cho trẻ, phụ huynh nên duy trì nhịp sinh hoạt cơ bản, không để trẻ thức quá khuya, hạn chế đồ ngọt và khuyến khích vận động nhẹ. Trước các tình huống xã hội, cha mẹ có thể hướng dẫn trẻ cách chào hỏi, nhận lì xì lịch sự, giải thích ý nghĩa lì xì là lời chúc yêu thương thay vì giá trị tiền bạc. Việc dành thời gian trò chuyện riêng, lắng nghe cảm xúc của con và tránh so sánh cũng giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn.

Khoảng 3-5 ngày trước khi đi học lại, phụ huynh nên điều chỉnh giờ giấc dần dần, cùng con chuẩn bị sách vở và khơi gợi những điều tích cực về trường lớp. Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu kéo dài như cáu gắt, rút lui xã hội, mất ngủ hoặc lo âu tăng rõ rệt, gia đình nên tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia sớm.