Phân tầng nguy cơ: Chìa khóa cải thiện tiên lượng cho bệnh nhân đái tháo đường

Phân tầng nguy cơ tim mạch: Chìa khóa quản lý bệnh nhân đái tháo đường

GS.TS Trương Quang Bình - Chủ tịch Phân hội Xơ vữa Động mạch Việt Nam đưa ra số liệu: Tại khu vực Đông Nam Á, có tới 42% bệnh nhân đái tháo đường kèm theo bệnh lý tim mạch, riêng ở Việt Nam, tỷ lệ này còn cao hơn lên tới 55%.

Những con số này cho thấy đái tháo đường không chỉ đơn thuần là một rối loạn chuyển hóa, mà còn được xem như một “bệnh mạch vành tương đương” vì làm tăng đáng kể nguy cơ xơ vữa động mạch và các biến cố tim mạch nghiêm trọng (nguy cơ tim mạch của bệnh nhân đái tháo đường tương đương với người từng bị bệnh mạch vành).

GS.TS Trương Quang Bình cho biết không phải mọi bệnh nhân đái tháo đường đều có nguy cơ tim mạch giống nhau, vì vậy việc phân tầng nguy cơ chính xác là rất quan trọng để đưa ra chiến lược điều trị phù hợp.

Để quản lý hiệu quả, các tổ chức y khoa trên thế giới đã xây dựng nhiều công cụ phân tầng nguy cơ tim mạch dành riêng cho bệnh nhân đái tháo đường.

Theo ESC 2023, công cụ SCORE2-Diabetes được giới thiệu nhằm đánh giá nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân đái tháo đường. Nếu người bệnh đã có bệnh tim mạch do xơ vữa hoặc tổn thương cơ quan đích, họ mặc định thuộc nhóm nguy cơ rất cao. 

Với những bệnh nhân chưa có biến chứng, thang điểm này dựa trên các yếu tố: tuổi, huyết áp, tuổi khởi phát đái tháo đường, HbA1c và chức năng thận (eGFR) để ước tính nguy cơ biến cố tim mạch trong 10 năm. Nếu nguy cơ ≥10%, bệnh nhân được xếp vào nhóm nguy cơ cao/rất cao.

Tại Mỹ, PREVENT 2024 cũng đưa ra mô hình dự báo nguy cơ 10 năm, dựa trên các thông số: giới tính, tuổi, huyết áp, cholesterol, BMI, hút thuốc và eGFR.

Trong khi đó, ADA 2025 nhấn mạnh cần đánh giá sớm bệnh tim mạch do xơ vữa (như bệnh mạch vành, suy tim, bệnh động mạch ngoại biên). Hội khuyến cáo không tầm soát mạch vành bằng MSCT ở bệnh nhân không triệu chứng, chỉ thực hiện khi có dấu hiệu lâm sàng hoặc bất thường trên ECG/siêu âm tim. Ngoài ra, tất cả bệnh nhân đái tháo đường người lớn cần được tầm soát suy tim và bệnh động mạch ngoại biên (chỉ số ABI).

Bên cạnh đó, vị chuyên gia đánh giá sự thay đổi trong chiến lược điều trị đái tháo đường qua 3 “kỷ nguyên”, bao gồm:

- Kỷ nguyên thứ nhất: Ban đầu tập trung hạ HbA1c về mục tiêu.

- Kỷ nguyên thứ hai: Vẫn kiểm soát HbA1c nhưng hạn chế nguy cơ hạ đường huyết.

- Kỷ nguyên thứ ba: Ngoài kiểm soát HbA1c, cần đồng thời giảm nguy cơ biến cố tim mạch và biến chứng thận.

Điều trị đái tháo đường: Không chỉ kiểm soát đường huyết mà còn bảo vệ tim mạch

Từ năm 2018, các khuyến cáo quốc tế đều nhất trí: điều trị đái tháo đường phải đi kèm với giảm biến cố tim mạch, không chỉ dừng ở kiểm soát glucose.

GS Quang Bình thông tin thêm các nhóm thuốc hạ đường huyết hiện nay bao gồm: metformin, insulin, thiazolidinedione (TZD), DPP-4i, GLP-1 receptor agonist, và SGLT2 inhibitor (SGLT2i).

Trong đó, SGLT2i (điển hình là empagliflozin) đã chứng minh hiệu quả vượt trội trong các nghiên cứu lâm sàng:

• Hạ HbA1c ổn định.
• Giảm biến cố tim mạch chính (MACE).
• Giảm nguy cơ nhập viện vì suy tim.
• Làm chậm tiến triển bệnh thận mạn.
  
  

Đồng thời, nghiên cứu EMPA-REG OUTCOME cho thấy empagliflozin giúp giảm rõ rệt tử vong tim mạch, suy tim và làm chậm tiến triển bệnh thận mạn, với hiệu quả xuất hiện rất sớm (chỉ sau vài tuần). 

Vị chuyên gia cũng đưa ra dữ liệu thực tế (nghiên cứu EMPagliflozin Comparative Effectiveness and Safety - EMPRISE) trên hơn 56.000 bệnh nhân đái tháo đường type 2, bao gồm cả có và chưa có bệnh tim mạch cũng khẳng định lợi ích này.

Nhờ bằng chứng mạnh mẽ, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa empagliflozin vào danh mục thuốc thiết yếu cho bệnh nhân đái tháo đường có nguy cơ tim mạch cao.

GS.TS Trương Quang Bình chia sẻ: “Đái tháo đường là yếu tố nguy cơ tim mạch quan trọng. Việc phân tầng nguy cơ bằng SCORE2-Diabetes, PREVENT hoặc phân loại của ADA 2025 giúp xác định bệnh nhân nguy cơ cao để quản lý hiệu quả”.

Bên cạnh việc kiểm soát HbA1c, chuyên gia nhấn mạnh mục tiêu điều trị còn là giảm biến cố tim mạch và bảo vệ thận. Trong đó, nhóm thuốc ức chế SGLT2, đặc biệt empagliflozin, được xem là lựa chọn hàng đầu vì mang lại lợi ích toàn diện khi hạ HbA1c, giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ, giảm suy tim, bảo vệ chức năng thận, từ đó giúp cải thiện tiên lượng lâu dài cho bệnh nhân đái tháo đường.

>>> 4 nguyên tắc kiểm soát cholesterol xấu để ngừa xơ vữa động mạch

>>> Từ thuốc men đến công nghệ số: Tìm giải pháp nâng cao tuân thủ điều trị tim mạch