PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu: Không phải cứ uống nhiều vitamin là tốt, thiếu gì mới cần bổ sung nấy
Vitamin đóng vai trò thiết yếu đối với sức khỏe, nhưng không phải ai cũng cần uống thêm mỗi ngày. PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu - Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, vitamin rất ít xuất hiện trong đơn thuốc của ông, bởi trong nhiều trường hợp, vitamin thực sự là thuốc và chỉ nên sử dụng khi có chỉ định. Theo chuyên gia, bổ sung vitamin qua thực phẩm hằng ngày vẫn là lựa chọn ưu tiên, thay vì lạm dụng các sản phẩm bổ sung.
Vitamin là chất thiết yếu, nhưng không phải ai cũng cần uống bổ sung
Chia sẻ trên trang cá nhân về việc sử dụng vitamin, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu cho biết: “Vitamin rất ít xuất hiện trong đơn thuốc của tôi. Không phải vì tôi coi vitamin là thực phẩm chức năng, mà trong nhiều trường hợp vitamin là thuốc thực sự, nên tôi chỉ kê khi có chỉ định”.

Theo chuyên gia, lịch sử phát hiện vitamin gắn liền với những nghiên cứu về bệnh do thiếu hụt dinh dưỡng.
Cuối thế kỷ 19, bác sĩ quân y người Hà Lan Christiaan Eijkman nhận thấy những con gà ăn gạo trắng đã xát vỏ xuất hiện triệu chứng giống bệnh beriberi (tê phù), trong khi gà ăn gạo còn lớp cám không gặp tình trạng tương tự. Những nghiên cứu này góp phần làm sáng tỏ vai trò của vitamin B1 đối với cơ thể. Ông được trao giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 1929.
Đến năm 1912, nhà khoa học Casimir Funk đặt ra thuật ngữ “vitamine”, bắt nguồn từ vital amine, với ý nghĩa chất amin thiết yếu cho sự sống. Về sau, khi các nhà khoa học phát hiện không phải vitamin nào cũng thuộc nhóm amin, thuật ngữ được rút gọn thành “vitamin”.
PGS Nguyễn Lân Hiếu lấy vitamin C làm ví dụ cho việc không nên mặc định uống bổ sung sẽ giúp phòng bệnh.
Theo ông, nghiên cứu cho thấy việc uống vitamin C hằng ngày ở đa số người không làm giảm đáng kể nguy cơ mắc cảm lạnh thông thường, dù có thể giúp thời gian mắc bệnh ngắn hơn đôi chút. Bắt đầu uống vitamin C sau khi đã xuất hiện triệu chứng nhìn chung không cho thấy lợi ích rõ ràng.
Ở một số nhóm phải hoạt động thể lực cường độ cao, như vận động viên marathon hoặc người làm nhiệm vụ trong môi trường lạnh, việc bổ sung vitamin C đều đặn có thể mang lại lợi ích phòng cảm lạnh.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa tất cả mọi người đều cần uống vitamin C liều cao mỗi ngày.

Vitamin tan trong dầu và tan trong nước khác nhau thế nào?
Theo PGS Nguyễn Lân Hiếu, vitamin được chia thành hai nhóm chính.
Vitamin tan trong dầu gồm A, D, E và K. Nhóm này có thể được dự trữ trong cơ thể, đặc biệt tại gan và mô mỡ. Vì vậy, việc bổ sung quá mức một số vitamin tan trong dầu có thể dẫn đến tích lũy và gây hại.
Vitamin tan trong nước gồm vitamin C và các vitamin nhóm B như B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9 và B12. Nhiều vitamin trong nhóm này ít được dự trữ và lượng dư có thể đào thải qua nước tiểu. Tuy nhiên, vitamin B12 là một ngoại lệ đáng chú ý vì cơ thể có thể dự trữ trong thời gian dài.
Một hiện tượng thường gặp là nước tiểu chuyển vàng sáng sau khi uống vitamin tổng hợp. Theo chuyên gia, nguyên nhân có thể liên quan đến vitamin B2 (riboflavin), vốn có màu vàng và được đào thải qua nước tiểu khi cơ thể không sử dụng hết.
Ông nhấn mạnh nguyên tắc: “Thiếu gì bù nấy”, thay vì uống nhiều loại vitamin một cách không cần thiết.
Đối với vitamin B12, chuyên gia lưu ý đây là vitamin có cấu trúc hóa học phức tạp, hiện diện tự nhiên chủ yếu trong thực phẩm nguồn gốc động vật như thịt, cá, trứng và sữa.
Người ăn thuần chay có nguy cơ thiếu B12 nếu không sử dụng thực phẩm tăng cường hoặc sản phẩm bổ sung phù hợp. Người từng phẫu thuật cắt dạ dày cũng cần được chú ý vì quá trình hấp thu B12 phụ thuộc vào acid dạ dày và yếu tố nội tại do dạ dày tiết ra.

Ăn gì để bổ sung vitamin tự nhiên?
PGS Nguyễn Lân Hiếu khuyến khích bổ sung vitamin thông qua chế độ ăn đa dạng, với những nguồn thực phẩm quen thuộc:
| Vitamin | Nguồn thực phẩm |
|---|---|
| B1 | Ngũ cốc nguyên hạt, thịt, cá, đậu |
| B2 | Sữa, trứng, thịt, rau lá xanh |
| B3 | Thịt, cá, đậu phộng, ngũ cốc |
| B6 | Chuối, khoai tây, thịt, cá, các loại đậu |
| B9 | Rau lá xanh, măng tây, đậu, trái cây họ cam quýt |
| B12 | Thịt, cá, trứng, sữa |
| C | Ổi, cam, kiwi, ớt chuông, bông cải xanh |
| A | Gan động vật, trứng, cà rốt, bí đỏ, khoai lang |
| D | Cá béo, lòng đỏ trứng, thực phẩm tăng cường vitamin D |
| E | Dầu thực vật, hạt hướng dương, hạnh nhân, quả bơ |
| K | Rau lá xanh, bông cải xanh, một số thực phẩm lên men |
Chuyên gia lấy ví dụ, một quả ổi lớn có thể cung cấp lượng vitamin C đáng kể, cho thấy việc ăn uống hợp lý có thể đáp ứng nhu cầu vitamin của nhiều người mà không cần phụ thuộc vào viên uống.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều có thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu vitamin chỉ bằng thực phẩm. Phụ nữ chuẩn bị mang thai hoặc đang mang thai, người có bệnh lý gây kém hấp thu, người thiếu hụt vitamin đã được xác định và một số nhóm nguy cơ khác có thể cần bổ sung theo hướng dẫn chuyên môn.
Với người sử dụng các sản phẩm vitamin, PGS Nguyễn Lân Hiếu khuyến cáo cần đọc kỹ nhãn mác, tìm hiểu thành phần và nguồn gốc sản phẩm trước khi dùng.
Thông điệp được chuyên gia nhấn mạnh là ưu tiên chế độ ăn đa dạng, cân đối và chỉ bổ sung vitamin dạng thuốc khi thực sự cần thiết, thay vì cho rằng uống càng nhiều càng tốt.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
