Người tiền tiểu đường cần làm gì để ngăn bệnh tiến triển?

Không nên xem nhẹ tiền tiểu đường

Tiền tiểu đường là tình trạng đường huyết cao hơn mức bình thường nhưng chưa đủ tiêu chuẩn chẩn đoán đái tháo đường. Theo tiêu chuẩn của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ, người bệnh có thể được xác định tiền tiểu đường khi đường huyết lúc đói khoảng 5,6-6,9 mmol/L, đường huyết 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose 7,8-11,0 mmol/L hoặc HbA1c 5,7-6,4%.

Nhiều người cho rằng đây chỉ là “đường huyết hơi cao” và chưa cần quan tâm. Tuy nhiên, tiền tiểu đường không chỉ làm tăng nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 mà còn liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch, như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và bệnh tim mạch. Vì vậy, phát hiện tiền tiểu đường nên được xem là thời điểm thích hợp để can thiệp sớm.

Giảm cân nếu đang thừa cân, béo phì

Một trong những mục tiêu quan trọng nhất là kiểm soát cân nặng. Với người thừa cân hoặc béo phì, giảm khoảng 5-7% trọng lượng cơ thể ban đầu có thể tạo ra những thay đổi tích cực đối với đường huyết và nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường.

Chẳng hạn, một người nặng 80 kg có thể đặt mục tiêu giảm khoảng 4-5,6 kg, thay vì cố gắng giảm cân quá nhanh hoặc áp dụng chế độ ăn cực đoan. Mục tiêu nên được thực hiện từng bước, thông qua điều chỉnh khẩu phần, lựa chọn thực phẩm lành mạnh và tăng vận động.

Điều quan trọng là không nên tự ý nhịn ăn kéo dài hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột. Một chế độ ăn cân đối, phù hợp với tình trạng sức khỏe và khả năng duy trì lâu dài thường hiệu quả hơn những phương pháp giảm cân cấp tốc.

Tăng vận động, tránh ngồi lâu

Người tiền tiểu đường nên hướng đến ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc các hình thức vận động phù hợp. Có thể chia thành khoảng 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần.

Nếu chưa quen vận động, người bệnh có thể bắt đầu từ 10-15 phút mỗi lần rồi tăng dần. Bên cạnh các buổi tập, việc hạn chế ngồi liên tục trong thời gian dài cũng rất quan trọng. Đứng dậy đi lại, vận động nhẹ sau mỗi khoảng thời gian ngồi lâu có thể giúp hình thành thói quen năng động hơn.

Các chương trình thay đổi lối sống dựa trên việc giảm 5-7% trọng lượng cơ thể và duy trì ít nhất 150 phút vận động mỗi tuần đã cho thấy khả năng giảm đáng kể nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường type 2.

Ăn uống theo hướng kiểm soát đường huyết

Người tiền tiểu đường không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn cơm, bún, phở hay các thực phẩm chứa tinh bột. Thay vào đó, nên chú ý đến lượng ăn, ưu tiên tinh bột giàu chất xơ và hạn chế các loại đường hấp thu nhanh.

Bữa ăn nên tăng rau xanh, các loại đậu, thực phẩm giàu chất xơ; lựa chọn nguồn đạm phù hợp và hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồ uống có đường, bánh kẹo, nước ngọt. Trái cây nên ăn ở khẩu phần hợp lý thay vì uống nước ép, bởi nước ép thường làm giảm lượng chất xơ và dễ khiến đường huyết tăng nhanh hơn.

Các mô hình ăn uống có bằng chứng hỗ trợ phòng ngừa đái tháo đường, trong đó có chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải hoặc một số mô hình giảm carbohydrate phù hợp từng cá nhân. Người bệnh nên lựa chọn cách ăn có thể duy trì lâu dài, thay vì chạy theo chế độ ăn kiêng khắt khe.

Theo dõi đường huyết và các yếu tố nguy cơ

Phát hiện tiền tiểu đường không có nghĩa là xét nghiệm một lần rồi bỏ qua. Người bệnh nên tái khám và kiểm tra đường huyết, HbA1c theo lịch bác sĩ tư vấn. Tần suất theo dõi có thể khác nhau tùy mức đường huyết, tuổi, cân nặng, tiền sử gia đình và các bệnh lý đi kèm.

Bên cạnh đường huyết, cần quan tâm đến huyết áp, mỡ máu, vòng eo, cân nặng và sức khỏe tim mạch. Việc kiểm soát đồng thời nhiều yếu tố nguy cơ giúp giảm nguy cơ biến chứng về lâu dài.

Có cần dùng thuốc không?

Không phải ai bị tiền tiểu đường cũng cần dùng thuốc. Trong một số trường hợp nguy cơ rất cao, bác sĩ có thể cân nhắc metformin, đặc biệt ở người trẻ hơn, béo phì mức độ nhiều, đường huyết hoặc HbA1c cao trong vùng tiền tiểu đường, hoặc từng bị đái tháo đường thai kỳ.

Tuy nhiên, người bệnh không nên tự mua thuốc uống để “hạ đường huyết”. Việc dùng thuốc cần dựa trên đánh giá tổng thể của bác sĩ và theo dõi phù hợp. Thay đổi lối sống vẫn là nền tảng quan trọng trong phòng ngừa hoặc trì hoãn đái tháo đường type 2.

Tiền tiểu đường là một tín hiệu cảnh báo nhưng cũng là cơ hội để thay đổi. Giảm cân vừa phải nếu cần, ăn uống hợp lý, vận động đều đặn, ngủ đủ, kiểm soát stress và tái khám đúng hẹn có thể giúp người bệnh chủ động thay đổi diễn tiến sức khỏe, thay vì chờ đến khi đái tháo đường xuất hiện mới bắt đầu điều chỉnh.