Hotline 24/7
08983-08983

Khi nào lo lắng bình thường trở thành rối loạn lo âu?

Lo lắng trước kỳ thi, áp lực công việc hay những biến cố trong cuộc sống là phản ứng bình thường. Tuy nhiên, khi nỗi lo trở nên quá mức, kéo dài và ảnh hưởng đến giấc ngủ, khả năng tập trung, công việc hoặc các mối quan hệ, đó có thể là dấu hiệu của rối loạn lo âu. ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương chia sẻ cách nhận diện những biểu hiện đáng chú ý, phân biệt với tình trạng suy nghĩ quá nhiều và thời điểm cần tìm đến bác sĩ.

1. Lo âu kéo dài, quá mức và ảnh hưởng đến cuộc sống có thể là dấu hiệu bệnh lý

Ai trong số chúng ta cũng sẽ có những lúc rất lo lắng trước những áp lực về học tập, công việc, tài chính hay những mối quan hệ của mình. Nhưng khi nhắc đến rối loạn lo âu thì thực sự sẽ có những triệu chứng nào? Những biểu hiện này khi kéo dài sẽ ảnh hưởng đến cuộc sống ra sao, khi nỗi lo không dừng lại ở một nỗi lo mà vượt quá mức bình thường, thưa BS?

ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương - Chuyên khoa Tâm thần, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VietHope trả lời: Phản ứng lo âu là một phản ứng sinh lý bình thường của cơ thể. Hầu như tất cả mọi người, kể cả học sinh, người đi làm hay người lớn tuổi, đều có những nỗi lo trong cuộc sống.

Phản ứng lo lắng trước một sự việc thực ra là phản ứng có lợi, giúp cơ thể biết chuẩn bị trước những tình huống xấu có thể xảy ra để hoàn thiện hơn trong cuộc sống.

Tuy nhiên, khi phản ứng lo âu xảy ra quá mức, tức là đôi khi chỉ có những chuyện rất nhỏ nhưng chúng ta lại phản ứng thái quá, lo lắng nhiều hơn, hoặc tình trạng lo âu kéo dài, lặp đi lặp lại và ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống, sinh hoạt, chất lượng cuộc sống cũng như hiệu suất công việc thì khi đó mới được xem là một bệnh lý.

Các triệu chứng của rối loạn lo âu có lẽ chúng ta đã nghe nhắc đến rất nhiều trên báo đài. Chẳng hạn, người bệnh thường xuyên lo lắng về những chuyện đôi khi rất nhỏ nhặt như ngày mai ăn gì, ngày mai phải làm những việc gì hay ngày mai ra đường có chuyện gì xảy ra không.

Nhưng khi nghĩ đến những chuyện đó, họ lại cảm thấy hồi hộp nhiều hơn, bồn chồn, bứt rứt, lo sợ và đôi khi tìm cách né tránh những hành động hoặc hoạt động đó. Điều này ảnh hưởng rất nhiều đến cuộc sống.

Triệu chứng của rối loạn lo âu rất đa dạng, bao gồm cả những biểu hiện về suy nghĩ và cơ thể.

Về mặt suy nghĩ, người bệnh thường có những suy nghĩ lo lắng quá mức, cứ lặp đi lặp lại.

Về mặt cơ thể, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như hồi hộp, tim đập nhanh, khó chịu dạ dày, ăn uống kém. Thậm chí, ở những trường hợp nặng hơn, tình trạng lo âu còn ảnh hưởng đến giấc ngủ, gây mất ngủ, khó tập trung hoặc hay quên hơn.

2. Overthinking chỉ là suy nghĩ quá nhiều, rối loạn lo âu còn ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc và các mối quan hệ

Ở người trẻ ngày nay, chúng ta thường nghe nhắc đến cụm từ “overthinking”. Chỉ một câu nói của người khác về mình cũng có thể khiến chúng ta suy nghĩ mãi, hoặc một chuyện dù chưa xảy ra nhưng bản thân đã hình dung ra hàng loạt kịch bản rất xấu. Vậy overthinking khác với rối loạn lo âu ở điểm nào? Làm sao để nhận ra mình không còn đơn thuần là nghĩ nhiều mà đang gặp một vấn đề thực sự, thưa BS?

ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương trả lời: Hiện nay, giới trẻ thường sử dụng từ “overthinking”. Chẳng hạn, khi bạn bè kể một câu chuyện và có vẻ lo lắng hơi quá, chúng ta thường buột miệng nói: “Bạn overthinking quá, bạn nghĩ nhiều quá”.

Thực ra, overthinking có nghĩa là suy nghĩ quá nhiều, nhưng không đồng nghĩa với việc được chẩn đoán mắc rối loạn lo âu.

Overthinking đơn giản là suy nghĩ quá nhiều khi gặp một tình huống hoặc một chuyện gì đó bất lợi. Còn để đánh giá những suy nghĩ đó có liên quan đến rối loạn lo âu hay không, chúng ta cần xem xét một số yếu tố.

Thứ nhất là thời gian kéo dài. Những suy nghĩ lo lắng phải kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng, chứ không đơn thuần chỉ là một khoảnh khắc suy nghĩ nhiều.

Thứ hai là mức độ lo lắng. Chúng ta cần đánh giá phản ứng suy nghĩ, lo lắng đó có quá mức so với sự việc đã xảy ra hay không. Điều này phải được xem xét tùy theo từng tình huống cụ thể.

Thứ ba là mức độ ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Chẳng hạn, người đó suy nghĩ quá nhiều đến mức không ngủ được, khiến sáng hôm sau thức dậy không có đủ tinh thần và sức khỏe để đi làm.

Hoặc khi làm việc, học tập, họ không thể tập trung vì cứ liên tục suy nghĩ về một chuyện nào đó.

Đối với các mối quan hệ xã hội cũng vậy. Khi lo lắng quá nhiều, đôi khi chúng ta không kiểm soát được phản ứng cảm xúc của mình, rất dễ cáu gắt với người khác. Điều này có thể gây ra những xích mích, mâu thuẫn không đáng có trong các mối quan hệ bạn bè hoặc đồng nghiệp.

Khi tình trạng lo lắng kéo dài, quá mức và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống thì chúng ta mới xem xét đến rối loạn lo âu.

Còn nếu đơn thuần chỉ là suy nghĩ nhiều thì đó chỉ là một dấu hiệu, chưa thể kết luận là bệnh lý.

3. Hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở: Cần loại trừ bệnh lý thực thể trước khi nghĩ đến rối loạn lo âu

Khi nhắc đến những triệu chứng như hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở, tức ngực, chóng mặt, run tay, đau đầu hay rối loạn tiêu hóa, chúng ta biết rằng những biểu hiện này có thể xuất hiện ở người bị rối loạn lo âu nhưng cũng thường gặp trong nhiều bệnh lý thực thể. Vậy làm sao để phân biệt triệu chứng do rối loạn lo âu với những vấn đề sức khỏe khác? Khi nào người bệnh cần được kiểm tra để loại trừ các nguyên nhân thực thể, thưa BS?

ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương trả lời: Thực ra, những người bị rối loạn lo âu thường nghĩ rằng bản thân chỉ suy nghĩ nhiều thôi. Nhưng khi xuất hiện các triệu chứng cơ thể như hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở hoặc những biểu hiện vừa kể, họ lại không nghĩ rằng đó có thể là triệu chứng của rối loạn lo âu.

Tôi gặp rất nhiều bệnh nhân phải vào khoa cấp cứu từ 3 - 4 lần trong một tuần chỉ vì những triệu chứng như hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở. Họ tưởng mình bị đột quỵ nên đến bệnh viện để thăm khám, kiểm tra, nhưng kết quả xét nghiệm đều bình thường.

Đương nhiên, khi một người xuất hiện những dấu hiệu như hồi hộp, tim đập nhanh, chúng ta không thể kết luận ngay từ đầu rằng người đó bị rối loạn lo âu.

Việc thăm khám, kiểm tra các dấu hiệu sinh tồn như huyết áp, nhịp tim hoặc thực hiện thêm những xét nghiệm cận lâm sàng như điện tâm đồ, công thức máu, chức năng gan, thận là cần thiết để loại trừ những bệnh lý khác.

Để xác định nguyên nhân, chúng tôi sẽ dựa vào một số yếu tố.

Thứ nhất là các triệu chứng xuất hiện lần đầu hay đã lặp đi lặp lại nhiều lần.

Nếu triệu chứng mới xuất hiện lần đầu, chúng ta vẫn phải ưu tiên loại trừ bệnh lý thực thể. Bởi vì những bệnh lý như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ cũng có thể gây ra các biểu hiện tương tự.

Thứ hai là tính chất và mức độ của triệu chứng.

Ví dụ, một người đã có tình trạng hồi hộp, tim đập nhanh trong nhiều năm. Tuy nhiên, nếu lần này họ đến khám với những triệu chứng nặng hơn, dữ dội hơn, đau ngực nhiều hơn hoặc khó thở đến mức tím tái thì điều đầu tiên chúng ta phải nghĩ đến là liệu người bệnh có đang mắc một bệnh lý nguy hiểm nào khác hay không, trước khi kết luận đó là rối loạn lo âu.

Thứ ba là tình huống xuất hiện các triệu chứng.

Ví dụ, một người không có vấn đề gì khiến họ lo lắng nhưng những triệu chứng hồi hộp, tim đập nhanh, khó thở lại tự nhiên xuất hiện, lặp đi lặp lại nhiều lần trong một thời gian dài, giống như những trường hợp phải vào khoa cấp cứu nhiều lần mà tôi vừa đề cập. Khi đó, chúng tôi sẽ ưu tiên nghĩ đến khả năng rối loạn lo âu.

Ngược lại, nếu một người chuẩn bị bước vào phòng thi hoặc tham gia phỏng vấn xin việc và cảm thấy hồi hộp thì đây có thể chỉ là phản ứng bình thường của cơ thể, chứ không thể kết luận là bệnh lý.

Như vậy, để phân biệt rối loạn lo âu với các bệnh lý thực thể, chúng ta cần xem xét triệu chứng xuất hiện như thế nào, có lặp đi lặp lại hay không, mức độ có khác biệt so với những lần trước hay không và thời gian kéo dài bao lâu.

Thông thường, các triệu chứng phải kéo dài từ vài tuần đến vài tháng thì chúng tôi mới nghĩ đến khả năng rối loạn lo âu.

Còn đối với những trường hợp có biểu hiện bất thường, người bệnh vẫn cần được thăm khám kỹ và thực hiện các xét nghiệm cần thiết để loại trừ những vấn đề sức khỏe thực thể.

4 Ám ảnh tin tức tiêu cực kéo dài, mất ngủ hoặc né tránh sinh hoạt là dấu hiệu cần gặp BS

Hiện nay, mạng xã hội rất phát triển, chúng ta dễ dàng tiếp cận những nội dung về tai nạn, thiên tai, chiến tranh hay những câu chuyện đau thương. Đôi khi, những hình ảnh, thông tin này khiến người xem ám ảnh nhiều ngày và liên tục nghĩ lại.

Đặc biệt, những người từng trải qua thiên tai có thể luôn lo sợ sự việc sẽ tái diễn với gia đình, địa phương mình. Ngay cả những người không trực tiếp trải qua cũng có thể lo lắng rằng một ngày nào đó điều tương tự sẽ xảy đến.

Vậy khi thường xuyên tiếp xúc với những thông tin như vậy, phản ứng hoảng sợ, lo lắng ở mức nào được xem là bình thường? Khi nào những phản ứng cảm xúc này trở nên quá mức và cần được phát hiện, can thiệp kịp thời, thưa BS?

ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương trả lời: Hiện nay, mạng xã hội rất phát triển, việc mọi người tiếp cận thông tin đại chúng không còn khó khăn như trước đây, khi chúng ta chủ yếu đọc báo giấy.

Đương nhiên, khi có quá nhiều thông tin, sẽ có những nội dung mà chúng ta không thể kiểm soát hoặc chọn lọc được.

Đối với những tin tức về thiên tai, chiến tranh, những câu chuyện đau thương hoặc bạo lực, việc chúng ta có phản ứng cảm xúc khi tiếp nhận những thông tin đó là hoàn toàn bình thường, không được xem là bệnh lý.

Tuy nhiên, đối với những phản ứng sinh lý bình thường, cơ thể chúng ta có một khả năng rất kỳ diệu, đó là tự hồi phục.

Khi gặp một chuyện buồn, chúng ta sẽ cảm thấy buồn. Khi chứng kiến một tai nạn kinh hoàng hoặc một sự việc gây hoảng sợ, đương nhiên chúng ta cũng sẽ có phản ứng hoảng sợ.

Nhưng thông thường, sau vài ngày đến vài tuần, cơ thể sẽ dần tự hồi phục. Chúng ta có thể nhận định và phân biệt được sự việc thực tế với những điều mình nghe hoặc nhìn thấy, từ đó không còn bị ảnh hưởng cảm xúc quá nhiều.

Sau đó, chúng ta vẫn có thể ăn uống, ngủ nghỉ bình thường, tập thể dục, sinh hoạt, làm việc và học tập tốt mà không bị ảnh hưởng đáng kể.

Ngược lại, có những trường hợp sau khi tiếp nhận các tin tức tiêu cực, tình trạng ám ảnh và lo lắng cứ kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Người đó liên tục suy nghĩ, những hình ảnh hoặc thông tin xấu đã nghe cứ lặp đi lặp lại trong đầu.

Điều này có thể dẫn đến mất ngủ. Có những người khi nằm xuống lại liên tục suy nghĩ, lo sợ sự việc tương tự sẽ xảy ra với mình nên không thể ngủ được. Một số người khác thì không thể tập trung.

Tôi cũng từng gặp những bệnh nhân sau khi chứng kiến một vụ tai nạn giao thông rất kinh hoàng đã trở nên quá sợ hãi. Họ tìm cách né tránh bằng việc ở nhà, thậm chí không dám bước ra đường để đi làm.

Khi những phản ứng lo sợ, ám ảnh đã ảnh hưởng đáng kể đến chức năng và cuộc sống hằng ngày, người bệnh nên gặp BS, thay vì tiếp tục nghĩ rằng đó chỉ là phản ứng bình thường.

Vì vậy, điều mấu chốt khi đánh giá phản ứng cảm xúc của một người trước các sự kiện trong cuộc sống là xem những phản ứng đó có ảnh hưởng đến cuộc sống của họ hay không.

Mức độ ảnh hưởng được đánh giá thông qua các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như ăn uống, ngủ nghỉ; khả năng làm việc, học tập và những mối quan hệ xã hội.

5. Thang điểm GAD-7 giúp sàng lọc mức độ lo âu nhưng không thay thế chẩn đoán của BS

Rối loạn lo âu có thể biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ đến rất nghiêm trọng. Vậy hiện nay có thang điểm nào giúp người dân tự sàng lọc, đánh giá mức độ lo âu của bản thân hay không?

Đặc biệt, với những trường hợp người bệnh không tự nhận diện được tình trạng của mình, người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp có thể dựa vào những dấu hiệu nào để phát hiện sớm và khuyến khích họ đi thăm khám kịp thời, thưa BS?

ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương trả lời: Thực ra, hiện nay có khá nhiều thang điểm sàng lọc rối loạn lo âu dành cho từng độ tuổi. Chẳng hạn, thang điểm sử dụng trong nhi khoa sẽ khác với thang điểm dành cho người trưởng thành.

Một trong những thang điểm phổ biến nhất mà người bệnh có thể tự đánh giá, không cần thông qua BS, là thang điểm GAD-7.

Thang điểm này bao gồm 7 câu hỏi, chủ yếu đánh giá những triệu chứng thường gặp như có suy nghĩ quá mức hay không, có khó tập trung hay không, có hồi hộp, tim đập nhanh hay không.

Sau khi hoàn thành các câu hỏi, người thực hiện sẽ có tổng điểm để đánh giá mức độ lo âu. Trong đó, các mốc 5 điểm, 10 điểm và 15 điểm được sử dụng để phân chia mức độ lo âu từ nhẹ, trung bình đến nặng.

Tuy nhiên, có một điều cần lưu ý là các thang điểm sàng lọc không thể thay thế hoàn toàn việc thăm khám và chẩn đoán rối loạn lo âu của BS.

Thực tế, có những người được BS chẩn đoán mắc rối loạn lo âu nhưng khi thực hiện thang điểm này lại có điểm số rất thấp.

Ngược lại, cũng có những người đạt điểm số rất cao, nhưng khi gặp BS để đánh giá lại thì các triệu chứng và mức độ mà họ tự đánh giá không tương đồng với mức độ nặng được xác định qua thăm khám lâm sàng.

Điều đó cho thấy, theo các khuyến cáo hiện nay, việc chẩn đoán rối loạn lo âu phải dựa trên quá trình phỏng vấn và đánh giá lâm sàng của BS, chứ không chỉ dựa vào kết quả của các thang điểm.

Người bệnh có thể sử dụng thang điểm để tham khảo, tự sàng lọc tình trạng lo âu của mình. Tuy nhiên, đánh giá của BS mới là cơ sở quyết định người đó có được chẩn đoán mắc rối loạn lo âu hay không và có cần điều trị hay không.

>>> Đọc thêm Phần 2: Rối loạn lo âu không thể chữa bằng cách cố ngừng suy nghĩ

Trân trọng cảm ơn ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này! 

Để được thăm khám cùng ThS.BS.CK1 Nguyễn Thị Thu Sương, quý bạn đọc có thể đến Trung tâm Y khoa chuyên sâu VietHope:

Địa chỉ: 523 Tô Hiến Thành, phường Diên Hồng, TPHCM.

Hotline đặt lịch khám: 1800 2290 hoặc đặt lịch qua website TẠI ĐÂY

Chăm sóc khách hàng: 0977 332 523.

Thời gian làm việc:

- Thứ Hai đến Thứ Bảy: 7h - 16h

- Khám ngoài giờ: 16h - 17h

Thông tin biên tập

Tác giả

Phương Linh (ghi) - AloBacsi.vn
Ngày đăng: 15:58, 30/10/2026Cập nhật: 16:11, 30/10/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X