Áp lực mưu sinh kéo dài đẩy sức khỏe tâm thần người lao động vào nguy cơ

Thu nhập không thấp nhưng áp lực cuộc sống vẫn đè nặng

Theo phản ánh của VTV ngày 8/11/2026, một công nhân tại khu công nghiệp ở Bắc Ninh có thu nhập khoảng 15 - 17 triệu đồng mỗi tháng nhưng vẫn thường xuyên lo lắng về kinh tế gia đình.

Sống xa nhà, người lao động này cố gắng tiết kiệm và gửi hơn 10 triệu đồng mỗi tháng về cho vợ chăm sóc ba con. Áp lực kéo dài khiến anh mắc trầm cảm và phải điều trị tại cơ sở chuyên khoa tâm thần.

Một nữ công nhân may tại Hưng Yên cũng được VTV ghi nhận nhiều lần rơi vào trạng thái kiệt sức trước những gánh nặng cuộc sống.

Những trường hợp trên cho thấy áp lực tâm lý không chỉ xuất hiện ở người có thu nhập thấp. Trách nhiệm nuôi dưỡng gia đình, chi phí sinh hoạt, thời gian làm việc và sự thiếu cân bằng giữa công việc với cuộc sống đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần.

VTV dẫn thống kê của Bộ Y tế cho biết khoảng 15 triệu người Việt Nam, tương đương gần 15% dân số, mắc ít nhất một rối loạn tâm thần. Đây là số liệu về dân số nói chung, không phải tỷ lệ rối loạn tâm thần riêng ở người lao động.

Mỗi năm, thế giới mất khoảng 12 tỷ ngày làm việc vì trầm cảm và lo âu

Trong tài liệu cập nhật ngày 15/9/2026, WHO nhấn mạnh môi trường làm việc có thể bảo vệ hoặc gây tổn hại đến sức khỏe tâm thần.

Những yếu tố nguy cơ được WHO đề cập bao gồm khối lượng công việc quá lớn, người lao động ít có quyền chủ động trong công việc, phân biệt đối xử, bất bình đẳng và tình trạng việc làm thiếu ổn định.

Theo ước tính của WHO, năm 2023, khoảng 16% người trong độ tuổi lao động trên toàn cầu có một rối loạn tâm thần.

Mỗi năm, trầm cảm và lo âu khiến thế giới mất khoảng 12 tỷ ngày làm việc, gây thiệt hại ước tính 1.000 tỷ USD do suy giảm năng suất lao động.

Các con số này phản ánh gánh nặng sức khỏe tâm thần không chỉ đối với từng cá nhân, gia đình mà còn với doanh nghiệp và nền kinh tế.

WHO và Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã kêu gọi các quốc gia, doanh nghiệp triển khai biện pháp giảm nguy cơ tâm lý tại nơi làm việc, thay vì chỉ yêu cầu người lao động tự thích nghi với áp lực.

Khi nào căng thẳng công việc cần được quan tâm?

Căng thẳng là phản ứng có thể gặp khi con người đối diện những yêu cầu hoặc khó khăn trong cuộc sống. Tuy nhiên, căng thẳng kéo dài, đặc biệt khi vượt quá khả năng thích nghi, có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, tâm trạng, sức khỏe thể chất và hiệu quả làm việc.

Một số biểu hiện cần chú ý gồm mất ngủ hoặc ngủ không ngon, thường xuyên mệt mỏi, khó tập trung, dễ cáu gắt, lo lắng kéo dài, giảm hứng thú với những hoạt động từng yêu thích.

Dù vậy, không thể chỉ dựa vào những dấu hiệu này để kết luận một người mắc trầm cảm hoặc rối loạn lo âu. Việc chẩn đoán cần được thực hiện bởi nhân viên y tế có chuyên môn.

Người lao động nên tìm kiếm hỗ trợ khi các triệu chứng kéo dài, gây đau khổ đáng kể hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, quan hệ gia đình và công việc.

Đặc biệt, nếu xuất hiện ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc tự sát, cần được hỗ trợ khẩn cấp và đánh giá y tế ngay.

Bảo vệ sức khỏe tâm thần không chỉ là trách nhiệm của người lao động

WHO khuyến nghị các doanh nghiệp chủ động cải thiện điều kiện làm việc, phân bổ khối lượng công việc hợp lý, phòng ngừa quấy rối và phân biệt đối xử, đồng thời đào tạo người quản lý nhận diện và hỗ trợ nhân viên gặp khó khăn về tâm lý.

Đối với người lao động đang có vấn đề sức khỏe tâm thần, những điều chỉnh phù hợp như thời gian nghỉ hợp lý, sắp xếp công việc linh hoạt hoặc hỗ trợ trở lại làm việc sau điều trị có thể giúp họ tiếp tục duy trì việc làm.

Ở cấp độ cá nhân, người lao động cần quan tâm đến giấc ngủ, vận động, duy trì kết nối với gia đình và bạn bè, đồng thời chủ động trao đổi khi khối lượng công việc vượt quá khả năng đáp ứng.

Tuy nhiên, các biện pháp tự chăm sóc không thể thay thế việc điều trị khi đã xuất hiện rối loạn tâm thần.