Bệnh thường gặp

Hội chứng Cushing: Phương pháp điều trị ra sao?

Hội chứng Cushing chính là bệnh lý nội tiết do rối loạn chức năng vỏ tuyến thượng thận, gây tăng mạn tính hormon glucocorticoid không kìm hãm được. Đây là bệnh lý nội tiết khá thường gặp trong lâm sàng, thường gặp ở nữ giới độ tuổi từ 25 đến 40 tuổi. Ở trẻ em, bệnh thường được gọi là bệnh rối loạn sinh dục thượng thận.

Nguyên nhân bị hội chứng cushing


Sử dụng kháng sinh vô tội vạ là 1 trong những nguyên nhân gây hội chứng Cushing. Ảnh minh họa - Nguồn Internet


Thực tế đã cho thấy có nhiều nguyên nhân dẫn đến nguy cơ mắc bệnh hội chứng Cushing.

Hội chứng Cushing do u tuyến yên tăng tiết ACTH (tên viết tắt của hormone kích vỏ thượng thận Adrenocorticotropic Hormone): Gây quá sản thượng thận 2 bên. U tuyến yên thường ở dạng adenoma chiếm  hơn 90%, kích thước thường nhỏ 1cm. Nười mắc hội chứng này có thể có triệu chứng đau đầu, nhìn mờ khi khối u to gây chèn ép nơi giao thoa thị giác. Xét nghiệm Cortiosol thì thấy huyết tăng và mất nhịp tiết ngày đêm, ACTH tăng.

Hội chứng Cushing không phụ thuộc ACTH: Nguyên nhân là do u tế bào lớp bó vỏ thượng thận tăng tiết Cortisol, thông thường là lành tính, u một bên thượng thận, ung thư thượng thận thường ít gặp hơn nhưng rất nặng và tiến triển nhanh với các triệu chứng rầm rộ. Quá sản nốt thượng thận ít gặp chỉ phát hiện được khi chụp MRI thượng thận. Xét nghiệm Cortisol huyết thanh lúc đói tăng và mất nhịp tiết ngày đêm, ACTH giảm.

Hội chứng tăng tiết ACTH ngoại sinh: Một biểu hiện nội tiết của bệnh lý ác tính, thường là ung thư phổi tế bào nhỏ, ung thư gan nguyên phát, ung thư dạ dày…

Hội chứng giả Cushing do thuốc: Đây là hậu quả của tình trạng lạm dụng thuốc corticoid kéo dài không có kiểm soát, thường gặp trong các bệnh lý cơ xương khớp, bệnh lý về máu, hen phế quản...

Đặc biệt, trong thời gian gần đây, một số bệnh nhân sử dụng thuốc đông y không rõ nguồn gốc, tên chế phẩm corticoid tại phòng khám tư nhân để giảm đau, chống dị ứng nhưng lạm dụng liều lượng. Xét nghiệm Cortisol huyết thanh giảm, có tiền sử dùng Corticoid. (Prednisolon, Dexamethasone, K-Cord, Medrol...).

Đây chính là hội chứng thường gặp nhất trong lâm sàng và biến chứng nặng nề như suy thượng thập cấp, suy kiệt rối loạn điện giải nặng, nhiễm trùng cơ hội... Đa số là do người bệnh bỏ thuốc đột ngột dẫn tới nồng độ Cortisol huyết thanh giảm trong khi đó vỏ thượng thận bị ức chế bởi Glucocorticoid ngoại lai chưa kịp hồi phục.

Biểu hiện lâm sàng


Ở nữ giới, dấu hiệu nhận biết hội chứng Cushing là ria mép mọc nhiều, tóc sau gáy... Ảnh minh họa - Nguồn Internet


Cushing là bệnh lý được đặt theo tên của nhà khoa học đã tìm ra bệnh. Ông đã mô tả một hội chứng đặc trưng đó là béo trung tâm (béo thân), mặt tròn đỏ, u mỡ sau gáy, rậm lông mi, tóc mai, râu, ria mép ở nữ, tóc sau gáy, tăng huyết áp, trứng cá ở mặt, lưng, rạn da màu tím đỏ, sờ vào thấy mịn như lụa và lõm dưới mặt da.

Vị trí thường gặp ở vùng bụng dưới hai bên, ở mặt trong của đùi 2 bên, khoeo chân, nếp lằn nách, lưng, tăng cân, mệt mỏi, mất kinh ở nữ, âm vật to, rối loạn tâm lý, yếu cơ gốc chi, loãng xương, sỏi thận, đái tháo đường.

Ngoài ra, hội chứng giả Cushing do sử dụng Cortoicoid tổng hợp sẽ có các biểu hiện lâm sàng tương tự với u thượng thận vỏ nhưng có thể phân biệt nhờ khai thác tiền sử và xét nghiệm. Hội chứng này cũng có các biểu hiện yếu cơ, teo cơ, nhanh mệt, loãng xương các vết rạm da màu tím và dễ bầm tím. Loãng xương có thể gây xẹp đốt sống và gẫy xương hệ thống và làm gảm chất khoáng có trong xương.

Tăng sản xuất Glucose ở gan và đề kháng insulin sẽ gây rối loạn Glucose máu. ĐTĐ lâm sàng gặp ở hơn 20% bệnh nhân. Tăng Glucocorticoid gây tích tụ mỡ ở những vị trí đặc biệt như ở mặt, hay còn gọi là “mặt tròn như mặt trăng”, ở giữa 2 xương bả vai; tích tụ mỡ trên xương đòn và ở mạc treo ruột gây béo thân.

Hiếm khi có tụ mỡ ở trung thất và ở xương ức. Lý do tích tụ mỡ ở các vị trí đặc biệt còn chưa rõ nhưng liên quan đến đề kháng Insulin và tăng Insulin máu. Tăng huyết áp thường gặp, thay đổi về tâm thần có thể nặng từ dễ kích thích, tính tình không ổn định đến trầm cảm nặng, rối loạn hành vi thậm trí biểu hiện tâm thần rõ. Ở nữ, tăng Androgen có thể gây trứng cá, rậm lông, thưa kinh hoặc mất kinh.

Một số biểu hiện do tăng Glucocorticoid như: béo phì, tăng huyết áp, loãng xương và ĐTĐ nhưng không đặc hiệu, nên ít có giá trị trong chẩn đoán. Các biều hiện như: dễ bầm tím, vết rạm da mầu tím, yếu - teo cơ (mặc dù ít gặp) là các biểu hiện khá đặc trưng gợi ý hội chứng Cushing.

Ngoại trừ hội chứng Cushing do thuốc thì nồng độ Cortisol máu và nước tiểu tăng, đôi khi có hạ K, Cl máu và nhiễm kiềm chuyển hóa, đặc biệt ở bệnh nhân cường tiết ACTH lạc chỗ.

Phân biệt hội chứng Cushing với các bệnh khác

Hội chứng Cushing hay nhầm lẫn với béo phì. Ảnh minh họa - Nguồn Internet


Cần phân biệt hội chứng Cushing với béo phì, trầm cảm và bệnh cấp tính:

Hội chứng Cushing ít gặp tình trạng béo phì còn bệnh béo phì thường ở toàn thân chứ không phải béo thân. Bài tiết Cortisol niệu bình thường hoặc tăng nhẹ, nồng độ Cortisol máu bình thường. Bệnh nhân trầm cảm thường có Cortisol niệu tăng nhẹ, rối loạn nhịp ngày đêm, không có biểu hiện lâm sàng của hội chứng Cushing. Bệnh nhân có bệnh cấp tính thường có bất thường về xét nghiệm và không ức chế được bằng Dexxamethasone vì stress (như sốt, đau) đã phá vỡ điều chỉnh bài tiết ACTH.

Hội chứng cushing ở trẻ em


Ở trẻ em, nguyên nhân gây nên Hội chứng Cushing chủ yếu là do u vỏ thượng thận thường là do u ác tính carcinoma, nhưng cũng có thể là u lành tính Ade- Noina. Trên 50% loại u cortisol này xảy ra ở trẻ em dưới 3 tuổi hoặc 1 tuổi và không quá 7 tuổi, nhiều trường hợp thường có kết hợp với tăng tiết các chất Steroid khác như Androgen Estrogen và Aldosteron.

Bệnh có thể gặp trong trường hợp bẩm sinh nguyên phát bệnh sắc tố rối loạn do các tổ chức Nodul vỏ thượng thận gây ra với những bớt màu đen, nâu, xanh thẫm, đỏ trên trẻ sơ sinh. Bệnh có thể phối hợp với bệnh tim bẩm sinh, u mỡ, u vú, u tinh hoàn hay tuyến yên…

Với trẻ trên 7 tuổi, Hội chứng Cushing biểu hiện đặc trưng bằng tăng sinh ca hai bên vỏ thượng thận. Bệnh do Cusliing mô tả vào năm 1932 do u tế bào ái kiềm của tuyến yên gây ra, thường chỉ được phát hiện 20% trên phim CT. Trường hợp này được gọi là bệnh Cushing. Bệnh cùng có thể xuất hiện sau khi cắt bỏ tuyến thượng thận, chủ yếu là tăng cao nồng độ ACTH kích thích vỏ thượng thận hoạt động tăng lên.

Điều trị bệnh Cushing hiệu quả bằng cách nào?


Điều trị hội chứng Cushing hiệu quả cần làm phác đồ điều trị hội chứng cushing để xác định được nguyên nhân gây bệnh.

Hội chứng Cushing (u thượng thận) thường được bác sĩ phẫu thuật nội soi lấy u đã thành thường quy. Trước và sau điều trị cần phải điều trị tích cực huyết áp, kiểm tra chặt chẽ nồng độ Cortisol huyết và điện giải đồ để bồi phụ kịp thời tránh suy thượng thận cấp.

Đối với những trường hợp phát hiện khối u, đa số trường hợp phẫu thuật thành công. Những khối u nhỏ khó phát hiện thì bước đầu điều trị nội khoa để giảm triệu chứng cho bệnh nhân và triển khai các kỹ thuật cao hơn nhằm phát hiện chính xác khối u.

Đối với hội chứng Cushing do thuốc, bệnh nhân phải điều trị nguyên nhân và sử dụng thuốc không có chứa nguồn gốc Corticoid để thay thế. Trong trường hợp phải dùng Glucocorticoid, cần phải dùng theo đúng hướng dẫn của thầy thuốc, khi phát hiện mắc hội chứng Cushing do thuốc cần đến gặp bác sĩ chuyên khoa nội tiết để áp dụng biện phải giải độc Glucocorticoid, tránh suy thượng thận cấp gây nguy hiểm đối với tính mạng của người bệnh.

AloBacsi.vn cảm ơn quý bạn đọc đã theo dõi bài viết. Chúc quý bạn đọc luôn khỏe!

Thi Ngọc (Tổng hợp)
Cổng thông tin tư vấn sức khỏe AloBacsi.vn
phuongnguyen
Rất hữu ích
Hữu ích
Bình thường

Mới cập nhật