Hotline 24/7
08983-08983

Chữa bệnh bằng tế bào gốc là trao cơ hội thực, không tạo kỳ vọng ảo

Không xem tế bào gốc là “cây đũa thần” trị bách bệnh, TS.BS Lê Thị Bích Phượng chọn cách đi cùng bệnh nhân bằng những con số thực tế và sự đồng hành bền bỉ. Với bác sĩ, một phương pháp điều trị chỉ thực sự có giá trị khi mang lại cơ hội hồi phục rõ ràng, thay vì những lời hứa hẹn vượt quá giới hạn y khoa.

Người thầy trở thành bệnh nhân đầu tiên ứng dụng tế bào gốc điều trị COPD

Có một câu nói rằng: "Mỗi bác sĩ đều có một vài người bệnh đi cùng mình suốt cả cuộc đời”. Sau nhiều năm làm nghề, có ca bệnh nào mà đến hôm nay bác sĩ vẫn còn nhớ rất rõ, không chỉ vì bệnh lý, mà vì chính con người ấy?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng - Giám đốc chuyên môn Trung tâm Y khoa chuyên sâu VietHope trả lời: Khi nghe câu hỏi này, trong đầu tôi xuất hiện ngay hình ảnh một người bệnh cũng đồng thời là người thầy đã hướng dẫn tôi trong những ngày đầu tiên bước vào công nghệ tế bào gốc, đó là thầy Phan Kim Ngọc, đến từ Phòng thí nghiệm Tế bào gốc, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên.

Tôi không xuất phát từ Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, nhưng khi được hỏi, tôi thấy các sinh viên của trường đều rất ngưỡng mộ thầy. Mặc dù thầy không phải là tiến sĩ, cũng không phải phó giáo sư, nhưng nhiệt huyết, sự chân thành và tận tâm của thầy dành cho từng sinh viên, từng bài giảng là vô cùng lớn.

Khi được làm việc với thầy, tôi mới hiểu rằng những gì thầy dành cho sinh viên và những gì thầy nhận lại thực sự rất xứng đáng.

Không may, thầy mắc COPD - bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính do hút thuốc lá. Thầy lại là một người thầy nên cũng có phần hơi ỷ vào sức khỏe. Cho đến khi bệnh đi vào giai đoạn cuối, thầy phải thường xuyên nhập viện vì những đợt cấp. Có tháng, thầy nằm viện tới hai tuần, thậm chí ba tuần; vừa về nhà lại phải nhập viện ngay. Lúc đó, có những bác sĩ trong bệnh viện cũng nói rằng bệnh đã ở giai đoạn cuối và gần như không còn làm được gì thêm.

Bởi vì chính thầy là người nghiên cứu công nghệ tế bào gốc nên thầy rất tin rằng công nghệ này có thể giúp mình vượt qua những năm tháng cứ phải vật lộn với bệnh tật. Lúc đó, tôi cũng đang là một trong những thạc sĩ về tế bào gốc của thầy. Thầy đã quyết định chọn tôi là một trong những đối tác về sức khỏe để cùng nghiên cứu và đưa công nghệ tế bào gốc lên lâm sàng.

Và thầy là bệnh nhân đầu tiên được ứng dụng công nghệ tế bào gốc trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Thầy rất tin tưởng vào công nghệ, rất hợp tác và còn động viên ngược lại bác sĩ như tôi. Bởi vì lúc đó là ca đầu tiên tôi thực hiện, mà thực sự cũng là ca đầu tiên của cả nước Việt Nam, nên tâm lý của mình rất nghi ngại, không biết hiệu quả rồi sẽ ra sao.

Thầy còn động viên ngược lại tôi: “Không sao đâu con, thầy chấp nhận, thầy tự tin là nó sẽ thành công.”

Chính sự động viên đó của thầy làm cho tôi cũng tự tin lên, có lẽ gấp hai, gấp ba lần. Và có lẽ điều đó cũng góp phần làm cho ca điều trị đầu tiên thành công.

Thanh Ráp phải biết rằng, sự thành công từ những ca đầu tiên chính là một niềm khích lệ rất lớn, giúp mình tiếp tục có niềm tin để dấn thân vào con đường nghiên cứu tế bào gốc trong những bệnh lý khác nữa.

Vì vậy, nếu nhắc đến ca bệnh để lại cho tôi ấn tượng sâu sắc nhất, tôi luôn luôn nghĩ đến thầy - thầy Phan Kim Ngọc.

TS.BS Lê Thị Bích Phượng - Giám đốc chuyên môn Trung tâm Y khoa chuyên sâu VietHope

Không phải bệnh nào cũng có thể điều trị bằng tế bào gốc

Trong các tập trước, bác sĩ từng nói rằng "tế bào gốc không phải cây đũa thần". Sau nhiều năm gắn bó với lĩnh vực này, nếu chọn một cách ví von thật gần gũi về tế bào gốc, bác sĩ sẽ ví như thế nào?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi vẫn muốn nhắc lại rằng tế bào gốc không phải là “cây đũa thần”. Bởi vì cụm từ “tế bào gốc” khiến nhiều người lầm tưởng rằng khi truyền tế bào gốc vào cơ thể, chúng sẽ thay thế những cơ quan cũ, những cơ quan đã bị hư hỏng. Nhưng thực tế, đó chỉ là một phần rất nhỏ trong chức năng của tế bào gốc mà thôi.

Nếu ví von, khi chúng ta xây một căn nhà thì tế bào gốc giống như những người thợ xây. Để xây được căn nhà, bản thân chúng ta phải có nguyên vật liệu, phải có một thiết kế thật tốt. Những người thợ xây sẽ dựa trên bản thiết kế và những nguyên vật liệu được cung cấp để tạo nên căn nhà.

Tế bào gốc cũng như vậy. Chúng ta phải có một môi trường nền phù hợp để tế bào gốc có thể phát triển và phát huy tác dụng. Vì vậy, người bệnh cần phải rất hợp tác trước và sau khi điều trị tế bào gốc.

Sau điều trị, người bệnh cũng cần tuân thủ một “thiết kế” về lối sống, dinh dưỡng và thuốc men thì tế bào gốc mới có thể phát huy được vai trò của mình.

Tôi nghĩ tế bào gốc giống như những người thợ xây lành nghề, rất giỏi, biết chỗ nào nên tô như thế nào, chỗ nào nên xây ra sao để căn nhà được hoàn thiện tốt hơn. Nhưng tế bào gốc không phải là một ngôi nhà đã hoàn thiện sẵn.

- Theo bác sĩ, giá trị thật sự của y học tái tạo nằm ở đâu?

- Điều trị bằng tế bào gốc thực chất đang hướng đến mục tiêu nào?

- Đâu là những kỳ vọng phổ biến mà người bệnh thường hiểu chưa đúng?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Y học tái tạo là một ngành lớn và còn mới, trong đó tế bào gốc chỉ là một phần, không phải toàn bộ y học tái tạo.

Giá trị thực sự của công nghệ tế bào gốc nằm ở những cơ chế bệnh sinh phù hợp, ví dụ như hiện tượng viêm, quá tải miễn dịch. Nếu cơ chế bệnh sinh phù hợp với cơ chế của tế bào gốc thì tế bào gốc có thể mang lại hiệu quả tốt.

Một giá trị khác là tế bào gốc của chúng ta, không phải thuốc. Theo kinh nghiệm của tôi, điều trị bằng tế bào gốc nếu đúng sẽ ít tác dụng phụ và phù hợp với cơ chế bệnh, trong đó có vấn đề hòa hợp nội mô.

Tuy nhiên, để đặt tế bào gốc vào đúng giá trị của nó, cần nhiều nghiên cứu cũng như truyền thông, giáo dục sức khỏe. Bản thân một số bác sĩ cũng chưa hiểu đúng về giá trị của tế bào gốc. Nhiều đồng nghiệp từng hỏi tôi: “Bệnh này có điều trị bằng tế bào gốc được hay không? Tôi tưởng bệnh nào cũng điều trị được bằng tế bào gốc.” Thực tế không phải như vậy.

Tôi đã nhiều lần trao đổi với đồng nghiệp và chia sẻ trong các buổi hội thảo rằng, để xác định một bệnh lý có thể điều trị bằng tế bào gốc hay không, chúng ta phải dựa trên cơ chế bệnh, chức năng của tế bào gốc, các bằng chứng khoa học đã được công bố và kinh nghiệm của những nhà lâm sàng làm tế bào gốc để đưa ra câu trả lời.

Chắc chắn không phải bệnh lý nào cũng có thể điều trị bằng tế bào gốc, và không phải tất cả các giai đoạn bệnh, kể cả giai đoạn cuối, đều có thể điều trị bằng tế bào gốc thành công.

Có nhiều ca chúng ta không thể điều trị bằng tế bào gốc và không thể đặt hy vọng vào tế bào gốc. Nhưng cũng có nhiều ca, tế bào gốc sẽ là một cánh cửa mới mở ra cho bệnh nhân với những chiến lược điều trị khác.

Không thể hứa trước hiệu quả của tế bào gốc ở mọi ca bệnh

Có ca bệnh nào mà trước khi điều trị, bác sĩ gần như không dám hứa hẹn điều gì với người bệnh?

- Điều gì khiến bác sĩ phải cân nhắc rất nhiều trước khi đưa ra quyết định?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Thực sự có nhiều ca không dám nói trước điều gì. Ví dụ vào năm 2018, khi tế bào gốc bắt đầu được nghiên cứu trong bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, kinh nghiệm lúc đó chưa nhiều để có thể xác định với từng kiểu hình bệnh, kiểu hình nào sẽ đáp ứng tốt.

Có những bệnh nhân đã ở giai đoạn cuối, khí phế thũng, xơ phổi toàn bộ và rất mệt. Mình biết nếu có hiệu quả thì cũng rất ít, nhưng ít là bao nhiêu thì lúc đó vẫn chưa thể trả lời được.

Vì vậy, tôi phải nói thẳng với bệnh nhân rằng: “Mình sẽ không biết được hiệu quả của tế bào gốc có thể giúp cho cô, chú, bác được bao nhiêu. Cháu và chú sẽ cùng cố gắng từng bước một, làm sao để phổi của mình được hỗ trợ một cách tốt nhất trong khả năng có thể”.

Khi đứng lên, ngồi xuống hay đi cầu thang trở thành một niềm vui

Điều thú vị của y học tái tạo là bác sĩ không chỉ quan sát một kết quả xét nghiệm, mà còn phải theo dõi cả hành trình phục hồi của người bệnh.

- Trong suốt quá trình đó, đâu là khoảnh khắc khiến bác sĩ cảm thấy mình đang đi đúng hướng?

- Có những thay đổi rất nhỏ nào mà với người ngoài có thể bình thường, nhưng với bác sĩ lại là một bước ngoặt rất lớn?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Có những bệnh nhân thoái hóa khớp gối giai đoạn 4, việc ngồi xuống, đứng lên hay đi cầu thang rất khó khăn, gần như không thể. Với người bình thường, đó là những việc rất tự nhiên, nhưng với người bệnh, mỗi lần thực hiện đều có thể rất đau và khó khăn.

Sau khi điều trị bằng liệu pháp tế bào gốc, họ có thể làm lại những việc tưởng chừng rất bình thường đó. Có những bệnh nhân vui và hạnh phúc đến mức tôi cũng không nghĩ những việc như vậy lại có ý nghĩa lớn đến thế. Có lẽ chỉ người bệnh mới cảm nhận hết được điều đó.

Trong suốt quá trình điều trị, chúng tôi theo dõi bệnh nhân theo từng tháng. Khi thấy một vấn đề có cải thiện, chúng tôi sẽ tiếp tục hướng dẫn: “Bây giờ chị về tập thêm ở chỗ này để cải thiện thêm”.

Mỗi tháng, dựa trên mức độ cải thiện, chúng tôi cùng bệnh nhân điều chỉnh bài tập, lối sống, dinh dưỡng, thuốc men, thậm chí liệu pháp cần lặp lại để khớp được cải thiện tốt nhất.

Khi thấy những tín hiệu tích cực, dù mỗi tháng chỉ cải thiện một chút, người bệnh sẽ có thêm niềm tin và hợp tác rất tốt trong quá trình điều trị.

Không né tránh thất bại, phải tìm cho được nguyên nhân

Có khi nào một ca điều trị không đạt được kết quả như mong đợi?

- Bác sĩ đối diện với cảm giác ấy như thế nào?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Khi đối diện với những ca điều trị không mang lại hiệu quả cho bệnh nhân, điều đầu tiên - theo một cách nghĩ đen trần trụi nhất tôi cảm thấy là buồn. Bởi khi họ đến và nói: “Tôi không cảm thấy đỡ hơn, không cảm thấy tốt hơn hay hồi phục”, mình sẽ buồn.

Nhưng sau đó, cần ngồi lại cùng bệnh nhân để tìm nguyên nhân thất bại của phương pháp điều trị. Có thể do lựa chọn giai đoạn bệnh chưa phù hợp, bệnh nền chưa được điều trị ổn định trước khi thực hiện tế bào gốc hoặc bệnh nhân chưa tuân thủ tốt.

Nỗi buồn đó cần được giải quyết bằng việc tìm ra nguyên nhân thất bại. Từ đó, chúng tôi tiếp tục xác định bước tiếp theo cần làm gì để bệnh nhân có thể cải thiện tốt hơn sau lần điều trị đầu tiên chưa thành công.

Nguyên tắc “cứng”: Không bao giờ tạo kỳ vọng quá mức cho bệnh nhân

Khi một phương pháp điều trị mang lại hy vọng mới, ranh giới giữa "trao hy vọng" và "tạo kỳ vọng quá mức" rất mong manh. Bác sĩ đã học cách cân bằng điều đó như thế nào khi đồng hành với người bệnh?

- Bác sĩ thường nói gì để người bệnh hiểu đúng về cơ hội và giới hạn của điều trị?

- Làm sao để người bệnh vẫn còn niềm tin, nhưng không đặt tất cả hy vọng vào một phương pháp duy nhất?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi có một nguyên tắc rất cứng là không bao giờ tạo kỳ vọng quá mức cho bệnh nhân.

Từ khi bước vào thực hành lâm sàng, trước cả khi đến với lĩnh vực tế bào gốc, tôi luôn muốn trao đổi với bệnh nhân một cách thực tế: “Với thuốc này, bác có thể gặp những nguy cơ, tác dụng phụ gì; đổi lại, mình có thể đạt được hiệu quả gì và tỷ lệ bao nhiêu phần trăm.”

Tôi luôn muốn nói thật với bệnh nhân về hy vọng điều trị, bằng những tỷ lệ và con số cụ thể để họ có thể hình dung rõ.

Có thể bệnh nhân nhìn thấy những quảng cáo không đúng ở đâu đó và tự tạo kỳ vọng cho mình, nhưng bản thân tôi không bao giờ tạo kỳ vọng quá mức. Bởi tôi hiểu rằng, tạo cho bệnh nhân hy vọng là điều tốt, nhưng tạo kỳ vọng quá mức lại là một điều rất xấu.

Niềm tin, sự đồng hành và kỳ vọng đúng giúp người bệnh đi xa hơn

Trong nhiều năm đồng hành cùng người bệnh, bác sĩ nhận ra điều gì khiến một người phục hồi tốt hơn người khác?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Điều khiến một người phục hồi tốt hơn người khác là niềm tin vào khả năng phục hồi, cùng với sự động viên và đồng hành của nhân viên y tế, không chỉ bác sĩ mà cả điều dưỡng.

Khi có nhân viên y tế đồng hành trong suốt quá trình chữa bệnh, người bệnh sẽ cảm thấy an tâm hơn. Sự an tâm, cộng với niềm tin rằng bệnh của mình có thể hồi phục, cũng là một yếu tố quan trọng quyết định liệu pháp có thành công hay không.

Vì vậy, ngoài chuyên môn như lựa chọn bệnh nhân, giai đoạn điều trị, đánh giá bệnh nền và điều trị bệnh, bác sĩ còn cần biết cách, nôm na như “đắc nhân tâm”, để trao cho người bệnh hy vọng và cam kết đồng hành cùng họ trong suốt quá trình điều trị.

- Trong suốt những cái năm tháng làm nghề, bác sĩ cảm thấy việc tiếp cận bệnh nhân và giải thích cho họ hiểu sẽ khó khăn như thế nào?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi có một khuyết điểm là do nghiên cứu và làm chuyên môn quá lâu nên cách diễn đạt với bệnh nhân đôi khi chưa đủ đại chúng, khiến họ khó hiểu. Gần đây, tôi đã rút kinh nghiệm nhiều hơn trong cách trao đổi.

Khó khăn thứ hai là khi tìm đến liệu pháp tế bào gốc, nhiều người bệnh xem đây gần như là hy vọng cuối cùng và tự tạo cho mình kỳ vọng quá mức về công nghệ này. Khi gặp bác sĩ, chúng tôi lại phải “đào tạo” họ về thực tế rằng hiệu quả chỉ có thể ở một mức độ nhất định.

Có những bệnh nhân không chấp nhận và vẫn mong muốn: “Không, tôi muốn nó phải được như thế này, thế này…”.  Khi đó, việc thuyết phục và giải thích cho người bệnh, thậm chí cả người nhà, rất khó khăn. Có khi tại thời điểm trao đổi họ đã đồng ý, nhưng về nhà, những suy nghĩ cũ lại quay trở lại và họ tiếp tục kỳ vọng: “Tôi vẫn muốn phải được như thế này, thế này…”.

Lúc đó, bác sĩ giống như một đại sứ truyền thông trong y tế. Mình phải tiếp tục giải thích và “educate” lại cho họ rằng: “Không, nó sẽ không được như vậy, không bao giờ được như vậy, nhưng nó có thể tốt hơn so với thời điểm hiện tại của cô chú”.

10 năm y học tái tạo: Giới chuyên môn dấn thân hơn, người dân biết nhiều hơn

Nếu nhìn lại hành trình của y học tái tạo tại Việt Nam, bác sĩ nghĩ chúng ta đang đứng ở đâu?

- Điều gì đã thay đổi nhiều nhất trong 10 năm qua?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Y học tái tạo tại Việt Nam cũng giống như trên thế giới, sẽ phát triển rất nhanh và tốc độ ngày càng tăng.

Nếu nói nôm na để dễ hình dung, từ năm 2009 đến 2015, tốc độ phát triển là 1; từ 2015 đến 2020 có thể là 3; và từ 2020 trở đi có thể là 5. Bởi chúng ta được cộng hưởng từ những thành tựu trên thế giới cùng với các công nghệ nền đã làm chủ và có sẵn, nên tốc độ phát triển sẽ ngày càng nhanh.

Theo tôi, thay đổi lớn nhất trong 10 năm qua chính là sự dấn thân và hiểu biết ngày càng nhiều hơn của giới chuyên môn về y học tái tạo. Họ không còn e ngại như trước, mà chủ động tìm hiểu sâu hơn, thực sự dấn thân để biết y học tái tạo là gì, làm được gì và không làm được gì.

- Người bệnh Việt Nam hôm nay đã hiểu đúng hơn về tế bào gốc chưa?

- Điều gì bác sĩ mong muốn cộng đồng hiểu đúng nhất về lĩnh vực này?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi nghĩ người dân hiện nay biết nhiều hơn về tế bào gốc. Trước đây, khi nhắc đến tế bào gốc, phần lớn mọi người chưa biết nhiều. Còn bây giờ, thậm chí bệnh nhân chủ động nói với tôi: “Nghe nói tế bào gốc thế này, thế kia…” dù mình chưa kịp đề cập.

Tuy nhiên, biết nhiều hơn và hiểu rõ hơn là hai khái niệm khác nhau. Để người dân hiểu rõ hơn, vẫn cần thêm nhiều chương trình truyền thông sức khỏe như AloBacsi đang thực hiện, với sự góp mặt của các nhà chuyên môn.

Với người dân hoặc người bệnh muốn tìm hiểu về công nghệ tế bào gốc, tôi rất mong họ hiểu rằng tế bào gốc không phải là phương pháp trị bách bệnh. Tế bào gốc có thể điều trị bệnh, nhưng phải đúng giai đoạn và đúng loại bệnh.

Vì vậy, khi có nhu cầu tìm hiểu về tế bào gốc, hãy đến các chuyên gia hoặc những trung tâm thực sự uy tín, đừng nghe đồn, bởi lời đồn thường sẽ sai.

Cho đi để nhận lại cơ hội sống đúng với sứ mệnh của mình

Sau tất cả những ca bệnh đã đi qua, điều quý giá nhất mà bác sĩ nhận được từ người bệnh là gì?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Thông thường, người ta vẫn nói thầy thuốc là người cho đi. Nhưng với tôi, nghề y cũng cho người thầy thuốc cơ hội nhận lại sự tôn trọng và biết ơn từ bệnh nhân.

Điều tôi nhận lại lớn nhất là người bệnh đã cho tôi cơ hội để thực hiện sứ mệnh và ý nghĩa của cuộc đời mình trong sự nghiệp làm ngành y.

Tôi luôn muốn giúp đỡ mọi người, muốn được cho đi. Nhưng nếu không có cơ hội để làm điều đó thì mình cũng không thể thực hiện được ý nghĩa ấy trong cuộc đời.

Chính người bệnh đã cho tôi rất nhiều cơ hội để thực hiện điều có ý nghĩa lớn nhất với mình, đó là giúp đỡ mọi người.

- Điều đó đã làm thay đổi cách bác sĩ nhìn về điều trị và sự sống như thế nào?

- Và trong những thời điểm khó khăn của nghề, điều gì giúp bác sĩ tiếp tục bước tiếp với niềm tin của mình?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Bất cứ con đường nào trong điều trị bệnh, dù là tế bào gốc hay công nghệ khác, đều sẽ gặp nhiều khó khăn. Với tôi, hiệu quả trên bệnh nhân là yếu tố quan trọng nhất giúp mình có niềm tin để tiếp tục đi trên con đường này.

Động lực thứ hai đến từ những minh chứng trên thế giới. Công nghệ này vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu và đã ghi nhận những hiệu quả tích cực, giúp tôi có thêm niềm tin để đi tiếp.

Động lực thứ ba là mong muốn cống hiến nhiều hơn thông qua nghiên cứu và điều trị bệnh. Ba yếu tố đó giúp tôi định hình và tiếp tục theo đuổi con đường này, dù còn nhiều khó khăn nhưng tôi tin sẽ mang lại nhiều thành quả cho người bệnh và xã hội.

Trân trọng cảm ơn TS.BS Lê Thị Bích Phượng đã đồng hành cùng AloBacsi trong số podcast này!

Để được thăm khám cùng TS.BS Lê Thị Bích Phượng, quý bạn đọc có thể đến Trung tâm Y khoa chuyên sâu VietHope:

Địa chỉ: 523 Tô Hiến Thành, phường Diên Hồng, TPHCM.

Hotline đặt lịch khám: 1800 2290 hoặc đặt lịch qua website TẠI ĐÂY

Chăm sóc khách hàng: 0977 332 523.

Thời gian làm việc:

- Thứ Hai đến Thứ Bảy: 7h - 16h

- Khám ngoài giờ: 16h - 17h

Thông tin biên tập

Tác giả

Minh Anh (ghi) - AloBacsi.vn
Ngày đăng: 18:23, 19/08/2026Cập nhật: 18:11, 26/08/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X