Chóng mặt do cột sống cổ khác gì rối loạn tiền đình?

1. Không phải mọi cơn chóng mặt đều là rối loạn tiền đình

Vì sao có nhiều bệnh nhân điều trị thuốc tiền đình kéo dài nhưng chóng mặt không cải thiện, cho đến khi được điều trị thêm các vấn đề liên quan đến cột sống cổ?

BS.CK2 Võ Thành Nam - Phó Trưởng khoa Nội thần kinh, Bệnh viện An Bình trả lời: Nhiều người cho rằng mọi trường hợp chóng mặt đều liên quan đến rối loạn tiền đình. Tuy nhiên, rối loạn tiền đình chỉ là một trong những nguyên nhân thường gặp của triệu chứng này.

Trong y khoa, chóng mặt được phân thành hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là chóng mặt xoay tròn, khi người bệnh có cảm giác bản thân hoặc môi trường xung quanh chuyển động, quay vòng, thường kèm buồn nôn hoặc nôn ói. Đây là dạng chóng mặt điển hình của rối loạn tiền đình.

Ngược lại, nhiều trường hợp chóng mặt không có cảm giác xoay tròn mà biểu hiện bằng tình trạng lâng lâng, đầu nhẹ, choáng váng, tối sầm khi thay đổi tư thế hoặc cảm giác gần ngất. Những triệu chứng này có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác ngoài rối loạn tiền đình.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm thoái hóa cột sống cổ gây chèn ép thần kinh, hạ huyết áp tư thế do mất nước, làm việc quá sức hoặc tác dụng phụ của thuốc điều trị tăng huyết áp.

- Rối loạn tiền tình có nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau, vậy trong chẩn đoán chóng mặt, việc khai thác bệnh sử quan trọng như thế nào? Người bệnh cần mô tả triệu chứng ra sao khi đi khám để các bác sĩ có những dữ liệu và từ đó chẩn đoán chính xác hơn?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Hiện nay nhiều người bệnh có thói quen tự tra cứu thông tin sức khỏe trên mạng trước khi đi khám. Tuy nhiên, một sai lầm thường gặp là cố gắng “áp đặt” hoặc “gượng ép” triệu chứng của bản thân sao cho giống với những biểu hiện đã đọc được.

Ví dụ, khi tìm hiểu về chóng mặt, nhiều người thấy các triệu chứng như chóng mặt xoay tròn, buồn nôn, nôn ói nên khi vào khám thường tự khai mình có biểu hiện như vậy. Trong khi thực tế, cảm giác chóng mặt của mỗi người có thể rất khác nhau.

Về nguyên tắc, người bệnh nên mô tả một cách chân thật nhất cảm giác mình gặp phải. Chẳng hạn, cần nói rõ chóng mặt là cảm giác xoay tròn kèm buồn nôn, nôn ói hay chỉ là cảm giác lâng lâng, nặng đầu, choáng váng, nặng hơn khi thay đổi tư thế hoặc cảm giác gần muốn ngất.

Nếu có đủ thời gian khai thác bệnh sử, bác sĩ sẽ để người bệnh kể lại nguyên vẹn triệu chứng của mình. Sau đó, thông qua thăm khám và khai thác thêm các đặc điểm như chóng mặt có xoay tròn hay không, có kèm mất thăng bằng, nói đớ, yếu liệt hoặc các dấu hiệu thần kinh khác hay không, bác sĩ sẽ định hướng nguyên nhân và đưa ra hướng điều trị phù hợp.

2. Chóng mặt do cột sống cổ dễ bị nhầm với bệnh tiền đình

“Chóng mặt do căn nguyên cột sống cổ” (cervicogenic vertigo) là gì và vì sao tình trạng này dễ bị bỏ sót hoặc chẩn đoán nhầm trong thực hành lâm sàng?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Chóng mặt liên quan đến cột sống cổ là tình trạng khá thường gặp. Khi đầu và cổ di chuyển hoặc thay đổi tư thế, cơ thể sẽ xuất hiện nhiều thay đổi.

Ở những người bị thoái hóa cột sống cổ, làm việc nặng, sai tư thế hoặc căng thẳng, lo lắng kéo dài, các cơ vùng cổ và da đầu có thể căng quá mức, từ đó chèn ép các dây thần kinh vùng cổ. Thông thường, triệu chứng do thần kinh cổ gây ra có thể lan xuống tay, tuy nhiên cũng có những dây thần kinh liên quan đến vùng đầu và da đầu.

Khi thay đổi tư thế, tình trạng chèn ép này có thể ảnh hưởng đến các cảm thụ thể vùng đầu, khiến người bệnh xuất hiện cảm giác lâng lâng, choáng váng, thậm chí cảm giác muốn xỉu. Vì vậy, nhiều trường hợp dễ nhầm lẫn với triệu chứng chóng mặt do tiền đình.

3. Chóng mặt do tiền đình thường có cảm giác xoay tròn dữ dội

Trên lâm sàng, chóng mặt do căn nguyên cột sống cổ khác gì so với rối loạn tiền đình ngoại biên, và đâu là những dấu hiệu gợi ý để bác sĩ nghĩ đến nguyên nhân từ cột sống cổ?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Chóng mặt do rối loạn tiền đình thường có biểu hiện điển hình là cảm giác xoay tròn dữ dội, có thể kèm buồn nôn hoặc nôn ói nhiều. Tuy nhiên, tình trạng này thường không đi kèm các dấu hiệu thần kinh nguy hiểm như mất thăng bằng, nhìn mờ, nhìn đôi, yếu liệt, nói đớ hay méo miệng.

Trong khi đó, chóng mặt liên quan đến cột sống cổ thường đi kèm các triệu chứng như đau vai gáy, nặng hơn khi thay đổi tư thế, đặc biệt khi đang ngồi bật dậy hoặc đứng lên đi nhanh, người bệnh dễ xuất hiện cảm giác choáng váng nhiều hơn.

Ngoài ra, một đặc điểm thường gặp là các trường hợp chóng mặt do cột sống cổ hoặc do những nguyên nhân khác ngoài tiền đình thường đáp ứng kém với thuốc tiền đình. Nhiều người tự mua thuốc điều trị tiền đình nhưng triệu chứng cải thiện rất ít hoặc hầu như không đáp ứng.

4. Chóng mặt tái phát nhiều lần cần được đánh giá chuyên khoa

Việc xếp chóng mặt do căn nguyên cột sống cổ vào nhóm chóng mặt ngoại biên có thể gây những khó khăn gì trong chẩn đoán, và BS thường làm gì để giảm nguy cơ chẩn đoán nhầm?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Khi tiếp cận một bệnh nhân chóng mặt, bác sĩ sẽ phân biệt đây là chóng mặt xoay tròn điển hình của rối loạn tiền đình hay chỉ là cảm giác hoa mắt, choáng váng do những nguyên nhân khác.

Một bước quan trọng khác là xác định chóng mặt thuộc nhóm nguyên nhân trung ương hay ngoại biên. Chóng mặt trung ương thường liên quan đến các tổn thương trong não như đột quỵ nên cần được ưu tiên loại trừ do tiềm ẩn nhiều nguy cơ nguy hiểm.

Trong khi đó, chóng mặt ngoại biên thường bao gồm rối loạn tiền đình, chóng mặt liên quan đến cột sống cổ hoặc căng thẳng, lo âu kéo dài. Do ít dấu hiệu nguy hiểm hơn nên những trường hợp này dễ bị chủ quan. Tuy nhiên, bệnh có thể kéo dài dai dẳng, tái đi tái lại và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống.

Nếu người bệnh đã điều trị thuốc tiền đình nhưng triệu chứng vẫn tái phát hoặc đáp ứng kém, cần được khám chuyên khoa để tìm nguyên nhân chính xác. Theo bác sĩ, chỉ khi nghĩ đến một bệnh lý cụ thể, bác sĩ mới có thể khai thác đúng các triệu chứng liên quan và tránh bỏ sót bệnh.

>>> Đọc thêm phần 2: Chóng mặt kéo dài: Khi nào lành tính, khi nào cảnh giác đột quỵ?