Chăm sóc và bảo vệ trẻ trước RSV

1. Chăm sóc đúng cách giúp giảm nguy cơ biến chứng do RSV

Hiện nay, khi trẻ mắc RSV thì việc điều trị chủ yếu tập trung vào những nguyên tắc nào? Phụ huynh cần lưu ý điều gì trong chăm sóc trẻ tại nhà?

BS.CK2 Lê Anh Thi - Trưởng khoa Hồi sức Tích cực Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Hiện nay chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho trẻ nhiễm RSV. Do đó, hầu hết các hướng dẫn lâm sàng đều tập trung vào điều trị hỗ trợ, bao gồm hỗ trợ hô hấp và hỗ trợ dinh dưỡng.

Đối với nhóm trẻ nhiễm RSV nhẹ được điều trị tại nhà, cha mẹ cần lưu ý các vấn đề sau: Dinh dưỡng và chống mất nước: Với trẻ dưới 6 tháng tuổi đang bú mẹ thì tiếp tục cho bú mẹ. Với trẻ trên 6 tháng tuổi, có thể cho uống thêm nước để tránh mất nước vì trẻ dễ bị mất nước qua việc thở nhanh và sốt; Chia nhỏ cữ ăn, cữ bú: Việc này giúp tránh cho trẻ bị ọc sữa, sặc sữa vào đường thở gây viêm phổi bội nhiễm, làm tình trạng viêm đường hô hấp trầm trọng thêm; Vệ sinh đường thở đúng cách: Cần vệ sinh mũi, miệng đúng cách để lấy bớt chất tiết, giúp đường thở thông thoáng, giúp em bé thở dễ dàng hơn và đỡ tốn sức hơn.

Trong bệnh lý nhiễm RSV, virus làm tăng tiết đàm nhớt trong đường thở rất nhiều. Người lớn có khả năng tự tống xuất đàm nhớt qua phản xạ ho, khạc, nhưng em bé (nhất là trẻ dưới 2 tuổi) thì không làm được. Do đó chúng ta phải hỗ trợ vệ sinh bớt đàm nhớt ở đường hô hấp trên cho trẻ.

Trước tiên, chúng ta phải đánh giá xem trẻ thực sự có đàm nhớt hay không, có thì mới thực hiện. Một số trường hợp trẻ có đàm nhớt nhưng không nhiều thì không nhất thiết phải vệ sinh đường thở.

Tại nhà, cha mẹ có thể sử dụng tăm bông và nước muối sinh lý để vệ sinh phần mũi. Khi đó, dùng tăm bông để vệ sinh khoang mũi nhưng không được nhét vào quá sâu. Nếu chất tiết quá dai và đặc, có thể nhỏ 1-2 giọt nước muối sinh lý vào để đờm loãng ra, sau đó dùng tăm bông vệ sinh sạch khoang mũi. Nếu sau khi vệ sinh bằng tăm bông và nước muối sinh lý mà đường thở của bé vẫn chưa thông thì nên đưa bé đến các cơ sở y tế để các chuyên gia thực hiện bơm rửa, hút sạch đường hô hấp trên cho bé nhằm hạn chế biến chứng.

Trong trường hợp tự làm tại nhà khi kỹ thuật chưa thuần thục, cha mẹ có thể làm tổn thương đường hô hấp trên, làm trầm trọng thêm tình trạng của bé. Ví dụ, hút rửa không đúng cách sẽ làm niêm mạc mũi, hầu họng bị phù nề thêm, gây kích ứng và làm nghẹt đường thở của bé. Do đó, nếu vệ sinh bằng tăm bông và nước muối sinh lý tại nhà không hiệu quả, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế.

Đối với các phương pháp dân gian như sử dụng dầu bôi cho trẻ, đôi khi chỉ có hiệu quả với một nhóm tuổi nhất định, đặc biệt là trẻ lớn. Ở nhóm trẻ nhỏ dưới 2 tuổi, nếu muốn xức dầu cho trẻ thì phải kiểm tra xem dầu đó có gây phản ứng trên da bé hay không. Chúng ta có thể thử một ít lên chân trẻ, nếu thấy kích ứng, đỏ hoặc sưng chân thì tuyệt đối không tiếp tục sử dụng vì da trẻ nhỏ rất nhạy cảm.

Các phương pháp khác như sử dụng thảo dược để xông tinh dầu cho trẻ cũng phải cân nhắc kỹ xem trẻ có bị dị ứng, quá mẫn với các loại thảo dược đó hay không. Do đó, đối với trẻ dưới 2 tuổi, cha mẹ cần hết sức thận trọng khi áp dụng các phương pháp dân gian.

2. Những dấu hiệu cảnh báo trẻ cần được cấp cứu ngay

Những dấu hiệu nào được xem là "tín hiệu báo động" cho thấy trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay thay vì tiếp tục theo dõi tại nhà?

BS.CK2 Lê Anh Thi trả lời: Nếu trẻ nhiễm RSV có những biểu hiện sau đây tại nhà, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức:

Thở nhanh: Phụ huynh bộc lộ lồng ngực của bé và đếm nhịp thở trong vòng 1 phút. Nhịp thở nhanh theo tuổi được quy định như sau:

- Trẻ sơ sinh: Nhịp thở trên 60 lần/phút.

- Trẻ từ 1 tháng đến 1 tuổi: Nhịp thở trên 50 lần/phút.

- Trẻ từ 1 tuổi đến 2 tuổi: Nhịp thở trên 40 lần/phút.

Thở rút lõm lồng ngực: Quan sát vùng da ở xương ức, dưới xương ức và khoảng giữa các xương sườn. Khi trẻ hít vào mà các vùng này bị lõm xuống sâu, chứng tỏ trẻ đang phải gắng sức để thở. Đây là một dấu hiệu nặng cần đưa trẻ đi bệnh viện ngay.

Biểu hiện toàn thân khác: Trẻ bỏ bú hoàn toàn hoặc bú vào là ọc ói.

Thay đổi tri giác: Trẻ lừ đừ, ngủ hoài kêu không dậy, hoặc quấy khóc liên tục, dỗ dành thế nào cũng không nín.

Tím tái: Biểu hiện muộn khi đã nặng gồm tím môi, tím lòng bàn tay, lòng bàn chân. Đây là dấu hiệu cần phải cấp cứu ngay lập tức.

3. Giảm nguy cơ lây RSV bằng những thói quen đơn giản hằng ngày

RSV rất dễ lây lan. Cha mẹ có thể làm gì để giảm nguy cơ lây nhiễm cho trẻ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhũ nhi trong mùa cao điểm bệnh hô hấp?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên - Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Để giảm lây nhiễm RSV cho bé, chúng ta cần thực hiện các biện pháp sau:

- Vệ sinh tay: Luôn rửa tay bằng nước rửa tay nhanh hoặc xà phòng trước và sau khi chăm sóc trẻ.

- Hạn chế tiếp xúc khi bị bệnh: Nếu người lớn bị cảm thì hạn chế đến gần trẻ. Khi ho, hắt hơi phải dùng tay che lại hoặc đeo khẩu trang.

- Vệ sinh vật dụng: Vệ sinh sạch sẽ các dụng cụ trẻ dùng hàng ngày như muỗng, ly, đồ chơi.

- Vệ sinh bề mặt: Thường xuyên lau dọn các bề mặt như nôi, mặt bàn.

- Duy trì bú sữa mẹ: Cho trẻ bú sữa mẹ vì đây là nguồn dinh dưỡng quý giá chứa đầy đủ các kháng thể giúp trẻ chống lại bệnh tật trong những tháng đầu đời.

- Tuân thủ lịch tiêm ngừa: Cho trẻ tiêm phòng đầy đủ theo hướng dẫn của bác sĩ để tăng sức đề kháng chống lại các tác nhân gây bệnh.

- Sử dụng kháng thể đơn dòng: Hiện nay đã có kháng thể đơn dòng để sử dụng dự phòng cho những trẻ có nguy cơ cao nhằm hạn chế các trường hợp diễn tiến nặng.

4. Kháng thể đơn dòng và vắc-xin mở ra cơ hội bảo vệ trẻ trước RSV

Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa thông thường, trong những năm gần đây thế giới đã có thêm nhiều tiến bộ trong dự phòng RSV. BS có thể cập nhật những giải pháp bảo vệ trẻ hiện nay và những nhóm nào nên được ưu tiên tiếp cận?

BS.CK2 Lê Anh Thi: Phòng bệnh hơn chữa bệnh hoàn toàn chính xác đối với RSV. Bên cạnh các biện pháp thông thường như rửa tay, mang khẩu trang, phòng ngừa giọt bắn... hiện nay y học đã có những sản phẩm thuốc giúp phòng ngừa nhiễm RSV cho trẻ. Đây là những bước tiến, những thành tựu y khoa rất quan trọng:

- Kháng thể đơn dòng thế hệ mới: Chúng ta có thể hình dung đây là những kháng thể được tiêm trực tiếp vào cơ thể trẻ. Khi trẻ tiếp xúc với RSV, các kháng thể này sẽ lập tức bao vây virus, ngăn chặn chúng nhân lên và lây lan, giúp tình trạng nhiễm trùng được khu trú và nhanh chóng thoái lui. Biện pháp này không chỉ bảo vệ tức thời mà nếu duy trì đều đặn còn có thể bảo vệ trẻ xuyên suốt cả mùa dịch RSV.

- Vắc-xin RSV cho phụ nữ mang thai: Khi phụ nữ mang thai được tiêm vắc-xin RSV, cơ thể người mẹ sẽ tạo ra kháng thể kháng virus. Kháng thể này sẽ truyền qua hàng rào nhau thai vào thai nhi, tạo thành một lớp áo bảo vệ cho em bé ngay từ khi vừa chào đời. Hiện nay, các thai phụ ở tuần thai thứ 28 đến 32 có thể chủ động tìm hiểu về việc tiêm ngừa vắc-xin RSV. Đặc biệt, tại Bệnh viện Hùng Vương, chúng tôi cũng đã triển khai tiêm ngừa vắc-xin phòng RSV cho thai phụ trong khoảng tuổi thai từ 28 đến 32 tuần. Khi thai phụ được tiêm vắc-xin, em bé sinh ra sẽ được bảo vệ khỏi RSV ngay từ những giây phút đầu đời.

Đối với các em bé sau sinh, không phải bé nào cũng cần tiêm ngừa RSV mà sẽ ưu tiên cho nhóm trẻ có nguy cơ cao: Trẻ sinh non, nhẹ cân; Trẻ mắc bệnh phổi mạn tính, tim bẩm sinh; Trẻ dưới 6 tháng tuổi hoặc những trẻ đang ở trong ổ dịch (như trường tiểu học, mẫu giáo có ổ dịch RSV và có nhiều trẻ bị nặng).

Hai sản phẩm này hiện nay đang rất được ưa chuộng sử dụng trong phòng ngừa RSV bên cạnh các biện pháp thông thường.

5. Chủ động bảo vệ trẻ trước nguy cơ mắc RSV

Cuối cùng, BS có thông điệp nào muốn gửi đến các bậc cha mẹ trong mùa RSV, đặc biệt là những gia đình có trẻ sơ sinh hoặc trẻ dưới 2 tuổi, để vừa bảo vệ con hiệu quả vừa tránh tâm lý hoang mang khi trẻ xuất hiện các triệu chứng hô hấp?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên trả lời: RSV là một bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp thông thường ở trẻ dưới 2 tuổi. Để dự phòng lây nhiễm cho bé, chúng ta nên duy trì các thói quen tốt như rửa tay, đeo khẩu trang khi bị cảm, cho con bú sữa mẹ, vệ sinh môi trường sống, bình sữa, đồ chơi và thực hiện tiêm chủng đầy đủ cho bé.

Phụ huynh không nên quá hoang mang vì đây là tình trạng nhiễm trùng có thể gặp thông thường. Tuy nhiên, đối với một số trẻ có nguy cơ cao như đã nói ở trên, bệnh có thể diễn tiến rất nặng. Do đó, cha mẹ cần lưu ý nắm rõ các dấu hiệu chuyển nặng để đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời.

Ngoài ra, nếu điều kiện tài chính cho phép, đối với những bé có nguy cơ cao như trẻ non tháng, suy giảm miễn dịch, tim bẩm sinh, cha mẹ nên nhận sự tư vấn từ bác sĩ để chủ động dự phòng bằng kháng thể đơn dòng cho bé, đặc biệt là những bé dưới 6 tháng tuổi.

Chương trình được tài trợ bởi Pfizer Việt Nam với mục đích nâng cao nhận thức cộng đồng.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.

>>> Đọc thêm phần 1: RSV - Một loại virus phổ biến nhưng không thể chủ quan

>>> Đọc thêm phần 2: Nhận diện sớm RSV và những nhóm trẻ có nguy cơ cao