Nhận diện sớm RSV và những nhóm trẻ có nguy cơ cao

1. Trẻ sinh non, nhẹ cân và có bệnh nền dễ diễn tiến nặng khi mắc RSV

Thưa bác sĩ, những nhóm trẻ nào được xem là nhóm nguy cơ cao? Và vì sao cùng nhiễm RSV nhưng có trẻ chỉ có triệu chứng nhẹ và tự khỏi, trong khi có những trẻ lại diễn tiến nặng, thậm chí phải nhập viện điều trị?

BS.CK2 Lê Anh Thi - Trưởng khoa Hồi sức Tích cực Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: RSV gây bệnh ở trẻ rất phổ biến nhưng không phải trẻ nào cũng diễn tiến thành bệnh nặng để cần hỗ trợ hô hấp hoặc nhập viện. Tình trạng diễn tiến nặng chủ yếu xảy ra ở nhóm trẻ nguy cơ cao như có bệnh nền tim mạch, bệnh phổi mạn tính, sinh non, nhẹ cân...

Điều cốt lõi khiến những trẻ này dễ bị nặng nằm ở hai yếu tố: cấu trúc đường thở và khả năng miễn dịch.

Ở một em bé khỏe mạnh, khi nhiễm RSV, cơ thể sẽ ngay lập tức kích hoạt hàng rào bảo vệ giúp khu trú virus ngay tại vùng hầu họng, không cho diễn tiến sâu hơn. Em bé đó sẽ chỉ biểu hiện các triệu chứng đơn giản của đường hô hấp trên như ho, sổ mũi.

Ngược lại, ở những em bé có nguy cơ cao (như sinh non, nhẹ cân), cấu trúc đường thở của trẻ chưa trưởng thành và còn lỏng lẻo. Virus RSV dễ dàng xuyên qua hàng rào phòng ngự đó, đi thẳng vào trong phổi và gây ra các triệu chứng của đường hô hấp dưới như viêm tiểu phế quản, viêm phổi.

Khi em bé mắc các triệu chứng này, đường thở sẽ bị tắc nghẽn rất nhiều, hạn chế sự lưu thông không khí khiến bé phải tăng công thở. Lâu dần, em bé sẽ phải gắng sức và dẫn đến kiệt sức.

2. RSV rất dễ nhầm với cảm lạnh trong những ngày đầu

Những biểu hiện ban đầu của RSV thường là gì? Làm thế nào để cha mẹ phân biệt giữa một đợt cảm lạnh thông thường với những dấu hiệu cảnh báo RSV đang ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới của trẻ?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên - Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Ở giai đoạn đầu, nhiễm RSV rất giống cảm lạnh. Trẻ cũng có các triệu chứng như hắt hơi, sổ mũi, sốt nhẹ hoặc không sốt, sau đó có thể ho và tự khỏi trong vòng 7-10 ngày.

Tuy nhiên, với một số em bé trở nặng, bệnh diễn tiến đến viêm đường hô hấp dưới thì bắt đầu xuất hiện tình trạng khó thở, thở co kéo, thở co lõm, cánh mũi phập phồng. Đối với trẻ non tháng, khoảng 20% trường hợp nhiễm RSV được ghi nhận là có cơn ngưng thở và xuất hiện tình trạng khò khè kéo dài. Tiếng khò khè này là đặc trưng của RSV vì virus làm cho đường hô hấp bị chít hẹp. Một số trẻ có thể có biểu hiện bỏ bú, bú kém, nặng hơn là tím môi, tím chi do có triệu chứng của viêm tiểu phế quản và viêm phổi.

3. RSV có thể gây suy hô hấp và nhiều biến chứng nguy hiểm

Khi không được phát hiện và theo dõi kịp thời, RSV có thể gây ra những biến chứng cấp tính nào đối với hệ hô hấp của trẻ? Những biến chứng này ảnh hưởng ra sao đến sức khỏe của trẻ trong giai đoạn đầu đời?

BS.CK2 Lê Anh Thi trả lời: Trong trường hợp trẻ nhiễm RSV không được theo dõi và điều trị đúng cách, bệnh thường diễn tiến đến các bệnh lý nguy hiểm như viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Cả hai bệnh lý này đều ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới, làm tăng tiết đàm nhớt dẫn đến tắc nghẽn đường hô hấp. Việc trao đổi khí trong phổi của trẻ sẽ giảm đồng thời tăng công thở, thở co lõm ngực, thở gấp để đáp ứng nhu cầu oxy của cơ thể. Dần dà, trẻ sẽ kiệt sức và xuất hiện các biến chứng:

- Suy hô hấp: Đây là biến chứng đầu tiên khi cơ thể không cung cấp đủ oxy cho các hoạt động. Trẻ sẽ thở mệt, thở gắng sức, thở co lõm ngực và tím tái. Lúc này bé cần được hỗ trợ hô hấp bằng cách thở CPAP hoặc thậm chí là thở máy.

- Viêm phổi bội nhiễm: Nhiễm RSV tạo cơ hội cho các vi khuẩn xâm nhập vào đường hô hấp dưới gây bội nhiễm.

- Xẹp phổi: Biến chứng này ít gặp hơn nhưng rất nguy hiểm. Đường thở của trẻ sơ sinh vốn dĩ rất nhỏ (chỉ như sợi bún). Khi nhiễm RSV, các tiểu phế quản sẽ bị phù nề, sưng lên khiến lòng đường thở càng hẹp lại. Bên cạnh đó, RSV làm tăng tiết đàm nhớt tạo thành các nút đờm gây tắc nghẽn. Khi đường thở bị tắc nghẽn hoàn toàn, hệ thống phế nang do đường thở đó cung cấp sẽ bị ảnh hưởng dẫn đến xẹp phổi. Khi xẹp phổi, sự trao đổi oxy hóa máu giảm xuống và trẻ nhanh chóng bị suy hô hấp nặng.

4. Trẻ từng mắc RSV nặng có thể gặp vấn đề hô hấp kéo dài

Thậm chí, một số nghiên cứu cho thấy trẻ từng mắc RSV nặng có thể gặp các vấn đề hô hấp kéo dài về sau. Theo BS, RSV có thể để lại những ảnh hưởng lâu dài nào đối với hệ hô hấp của trẻ và cha mẹ cần lưu ý gì sau khi trẻ khỏi bệnh?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên trả lời: Sau khi nhiễm RSV, thường nhận thấy trẻ hay bị khò khè tái đi tái lại kéo dài từ 3 đến 4 tuần, hoặc dễ có cơ địa bị hen suyễn. Trẻ nhiễm RSV nặng có nguy cơ mắc hen suyễn cao hơn những em bé không bị nhiễm.

Do đó, khi em bé khỏi bệnh về nhà, chúng ta nên bồi dưỡng dinh dưỡng đầy đủ các chất cho bé, đặc biệt là nên bú sữa mẹ hoàn toàn. Ngoài ra, cần vệ sinh môi trường sống, nhà ở, vệ sinh tay sạch sẽ. Chúng ta cũng nên cho trẻ tham gia đầy đủ lịch chủng ngừa. Hiện nay, chúng ta đã có các kháng thể đơn dòng có thể tiêm chủng cho những em bé có nguy cơ cao để giúp tăng sức đề kháng cho trẻ.

Chương trình được tài trợ bởi Pfizer Việt Nam với mục đích nâng cao nhận thức cộng đồng.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.

>>> Đọc thêm phần 1: RSV - Một loại virus phổ biến nhưng không thể chủ quan

>>> Đọc thêm phần 3: Chăm sóc và bảo vệ trẻ trước RSV