Chăm sóc sau chuyển phôi thế nào để tăng cơ hội phôi làm tổ thành công?

1. Bốn yếu tố then chốt quyết định khả năng làm tổ của phôi

Thưa BS, chăm sóc sau chuyển phôi được xem là giai đoạn then chốt, quyết định rất nhiều đến khả năng thành công của thụ tinh trong ống nghiệm.

- Xin BS chia sẻ rõ hơn: việc chăm sóc đúng cách sau chuyển phôi quan trọng như thế nào, và đâu là những yếu tố then chốt giúp tăng cơ hội phôi làm tổ thành công?

- Khoảnh khắc sau khi chuyển phôi thường là giai đoạn đầy hồi hộp với các cặp vợ chồng hiếm muộn. Ở góc độ chuyên môn, bác sĩ đánh giá tầm quan trọng của tâm lý tích cực trong giai đoạn này như thế nào?

BS.CK2 Lý Thái Lộc - Trưởng khoa Hiếm muộn, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Sau khi phôi được tạo thành, bác sĩ điều trị sẽ tiến hành chuyển phôi vào buồng tử cung và sử dụng các biện pháp hỗ trợ, bao gồm thuốc điều trị phù hợp, nhằm làm tăng khả năng phôi làm tổ vào nội mạc tử cung. Đây là giai đoạn mang tính quyết định trong toàn bộ quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản.

Có bốn yếu tố then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng làm tổ của phôi. Thứ nhất là chất lượng phôi. Thứ hai là tình trạng nội mạc tử cung. Thứ ba là kỹ thuật chuyển phôi. Và thứ tư là việc hạn chế, loại trừ những nguyên nhân có thể cản trở quá trình làm tổ của phôi. Đây là những nội dung thuộc trách nhiệm chuyên môn của bác sĩ điều trị.

Sau khi hoàn tất chuyển phôi và trở về nhà, người bệnh bước vào giai đoạn theo dõi và chăm sóc tại nhà. Trong giai đoạn này, việc chăm sóc được chia thành một số nhóm vấn đề quan trọng.

Trước hết là việc tuân thủ nghiêm ngặt y lệnh điều trị sau chuyển phôi. Người bệnh cần sử dụng thuốc đúng liều, đúng đường dùng theo chỉ định của bác sĩ, bao gồm đường đặt âm đạo, đường tiêm, đường đặt hậu môn hoặc đường uống. Việc tuân thủ cần được thực hiện một cách tuyệt đối, đặc biệt trong những ngày đầu sau chuyển phôi. Trong thực tế, một số trường hợp có thể quên thuốc. Khi xảy ra tình huống này, người bệnh cần chủ động thông báo cho bác sĩ điều trị để được điều chỉnh liều phù hợp.

Sau chuyển phôi, một số bệnh nhân có thể xuất hiện tình trạng ra huyết nhẹ, lấm tấm. Đây không phải là dấu hiệu bất thường và có thể gặp cả ở những trường hợp đã có thai. Do đó, nếu xuất hiện tình trạng ra huyết nhẹ, người bệnh không cần quá lo lắng.

Tóm lại, việc tuân thủ đầy đủ và nghiêm túc tất cả các chỉ định điều trị của bác sĩ sau chuyển phôi là yếu tố quan trọng hàng đầu trong giai đoạn này.

Bên cạnh việc dùng thuốc, vấn đề vận động và sinh hoạt sau chuyển phôi cũng được nhiều người quan tâm. Theo quan điểm y học hiện nay, không có khuyến cáo người bệnh phải nằm bất động sau chuyển phôi. Trước đây, việc nằm bất động kéo dài từng được áp dụng phổ biến, tuy nhiên các nghiên cứu sau đó cho thấy điều này không mang lại lợi ích và thậm chí có thể ảnh hưởng bất lợi đến quá trình làm tổ của phôi.

Người bệnh có thể sinh hoạt và vận động bình thường, với điều kiện không nằm bất động hoàn toàn và cũng không vận động quá mức. Việc đi lại trong nhà, thực hiện các công việc nhẹ, kể cả nấu ăn, đều có thể thực hiện. Tuy nhiên, cần tránh mang vác nặng, chạy nhảy hoặc các hoạt động gắng sức. Nguyên tắc chung là duy trì sinh hoạt nhẹ nhàng, gần với nhịp sống thường ngày.

Yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn chờ kết quả sau chuyển phôi. Nhiều bệnh nhân rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu. Vì vậy, việc giảm stress là cần thiết. Người bệnh được khuyến cáo ngủ đủ giấc, tránh mất ngủ, đồng thời có thể áp dụng các biện pháp thư giãn như thiền, hít thở sâu hoặc các hoạt động giúp ổn định tinh thần. Stress kéo dài có thể ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng mang thai.

Một vấn đề thường được đặt ra là có nên quan hệ tình dục trong thời gian chờ kết quả sau chuyển phôi hay không. Hiện tại, trong thực hành lâm sàng tại bệnh viện, người bệnh thường được khuyến cáo không quan hệ tình dục từ thời điểm chuyển phôi cho đến khi thực hiện xét nghiệm beta-hCG để xác định có thai.

Về chế độ dinh dưỡng, người bệnh cần bảo đảm khẩu phần ăn đầy đủ và cân đối các nhóm chất, bao gồm đạm, chất béo, năng lượng và carbohydrate. Nên ưu tiên thịt nạc, hạn chế thịt đỏ, đồng thời bổ sung các loại cá giàu omega-3 như cá thu, cá hồi, cá mòi, kết hợp với việc tăng cường rau xanh.

Ngoài ra, cần tránh các loại thực phẩm có nguy cơ gây rối loạn tiêu hóa như hải sản sống, thức ăn sống hoặc thực phẩm mua sẵn ngoài đường. Rối loạn tiêu hóa, đặc biệt là các tình trạng cấp tính như tiêu chảy, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ và tác động không thuận lợi đến quá trình mang thai.

2. Sau chuyển phôi, vận động nhẹ có làm phôi “rớt” ra ngoài?

Có nhiều lời khuyên truyền tai rằng sau chuyển phôi nên nằm bất động, hạn chế vận động. Trên thực tế, bác sĩ khuyến nghị thế nào về chế độ nghỉ ngơi, vận động cũng như sinh hoạt vợ chồng trong giai đoạn nhạy cảm này để bảo vệ kết quả chuyển phôi ạ?

ThS.BSNT.CK1 Huỳnh Phúc Khánh Minh - Phó Trưởng khoa Hiếm muộn, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Sau chuyển phôi, người bệnh thường được bác sĩ khuyến cáo không nên nằm bất động. Nhiều chị em có tâm lý lo lắng rằng việc vận động sau chuyển phôi có thể khiến phôi bị “rớt” ra ngoài. Tuy nhiên, trên thực tế, điều này không xảy ra.

Khi phôi đã được chuyển vào buồng tử cung, phôi nằm an toàn trong lòng tử cung. Tử cung là một cấu trúc đặc biệt, được cấu tạo bởi một khối cơ vững chắc. Sau khi phôi vào buồng tử cung, cổ tử cung sẽ co thắt lại, giúp giữ phôi ổn định trong lòng tử cung. Vì vậy, việc đi lại và vận động nhẹ nhàng hoàn toàn không ảnh hưởng đến nguy cơ phôi bị rơi ra ngoài.

Ngược lại, việc nằm bất động kéo dài sau chuyển phôi không được khuyến khích. Khi cơ thể bất động trong thời gian dài, tuần hoàn máu có thể trở nên trì trệ, làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng tử cung. Điều này có thể ảnh hưởng không thuận lợi đến quá trình cung cấp máu cho tử cung và cho sự phát triển của phôi.

Do đó, sau chuyển phôi, người bệnh nên duy trì vận động nhẹ nhàng, sinh hoạt gần như bình thường và thực hiện các công việc hằng ngày. Tuy nhiên, cần tránh vận động quá sức, mang vác nặng hoặc tập luyện thể dục thể thao cường độ cao, vì những hoạt động này có thể ảnh hưởng không tốt đến quá trình phôi làm tổ.

Bên cạnh yếu tố vận động, tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng trong giai đoạn sau chuyển phôi. Người bệnh cần giữ tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng và stress kéo dài, bởi tâm lý căng thẳng có thể tác động bất lợi đến khả năng phôi làm tổ trong tử cung.

3. Ăn gì trong giai đoạn chờ phôi làm tổ?

Dinh dưỡng đóng vai trò ra sao trong việc giúp phôi làm tổ thành công? Có những nhóm thực phẩm nên tăng cường hoặc cần hạn chế trong giai đoạn này không, thưa BS?

BS.CK2 Lý Thái Lộc trả lời: Về chế độ ăn uống trong giai đoạn sau chuyển phôi và chờ kết quả, người bệnh cần duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối theo các khuyến nghị khoa học. Khẩu phần ăn cần bảo đảm đầy đủ các nhóm chất, bao gồm carbohydrate (chất tinh bột), chất đạm, chất béo và rau xanh, với sự phân bố hợp lý giữa các thành phần.

Đối với nhóm chất đạm, nên ưu tiên các loại thịt nạc. Về chất béo, nên lựa chọn các loại chất béo lành mạnh, đặc biệt là những chất béo giàu omega-3 và các acid béo không bão hòa. Omega-3 thường có nhiều trong các loại cá như cá thu, cá mòi và cá hồi. Bên cạnh đó, việc tăng cường rau xanh trong khẩu phần ăn cũng có lợi cho sức khỏe tổng thể.

Nhóm carbohydrate vẫn cần được cung cấp đầy đủ để bảo đảm hoạt động bình thường của cơ thể. Tuy nhiên, nên ưu tiên các loại tinh bột có chỉ số đường huyết thấp, hạn chế làm tăng đường huyết đột ngột, chẳng hạn như yến mạch, gạo lứt hoặc các loại tinh bột nhẹ. Nguyên tắc chung là cung cấp các nhóm chất một cách cân bằng và hợp lý.

Song song với việc bảo đảm dinh dưỡng, trong thời gian sau chuyển phôi và chờ có thai, người bệnh cần hạn chế các loại thực phẩm có nguy cơ gây rối loạn tiêu hóa. Những thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín kỹ, chẳng hạn như các món ăn sống, mắm hoặc thực phẩm chế biến không bảo đảm an toàn, nên được tránh sử dụng. Rối loạn tiêu hóa có thể dẫn đến các bệnh lý cấp tính, ảnh hưởng đến sức khỏe của người mẹ và có thể tác động không thuận lợi đến khả năng phôi làm tổ.

4. Vì sao cần dùng thuốc nội tiết đến 8-12 tuần sau chuyển phôi?

Nhiều chị em lo lắng về việc phải sử dụng hormone và thuốc hỗ trợ sau chuyển phôi. Vậy phác đồ thuốc thường kéo dài bao lâu, và bệnh nhân cần lưu ý gì để tránh quên hoặc dùng sai cách?

ThS.BSNT.CK1 Huỳnh Phúc Khánh Minh trả lời: Sau chuyển phôi, bác sĩ thường chỉ định các thuốc nội tiết nhằm hỗ trợ giai đoạn hoàng thể, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho phôi làm tổ. Việc sử dụng thuốc nội tiết thường kéo dài ít nhất hai tuần, cho đến khi có kết quả xét nghiệm máu xác định có thai hay không.

Trong trường hợp người bệnh có thai, thuốc nội tiết sẽ được tiếp tục sử dụng cho đến khoảng 8-12 tuần, tùy theo phác đồ điều trị. Ở giai đoạn này, bánh nhau đã phát triển và trưởng thành đủ để tự sản xuất nội tiết, do đó không còn cần thiết phải bổ sung nội tiết ngoại sinh.

Trong quá trình sử dụng thuốc nội tiết, người bệnh cần đặc biệt lưu ý việc tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ, bao gồm liều lượng và thời gian dùng thuốc. Nhiều bệnh nhân băn khoăn rằng việc sử dụng nhiều loại thuốc trong cùng một giai đoạn có thể dẫn đến quên thuốc hoặc dùng sai liều.

Hiện nay, với sự hỗ trợ của công nghệ, người bệnh có thể sử dụng điện thoại thông minh và các ứng dụng nhắc nhở để quản lý thời gian và liều lượng dùng thuốc. Việc tận dụng các công cụ này giúp hạn chế tình trạng quên thuốc hoặc sử dụng thuốc không đúng chỉ định.

Trong trường hợp lỡ quên thuốc hoặc sử dụng thuốc không đúng cách, người bệnh cần giữ bình tĩnh, tránh lo lắng quá mức. Khi đó, nên liên hệ trực tiếp với bác sĩ điều trị để được hướng dẫn cụ thể, thay vì tự ý xử lý.

>>> Đọc thêm phần 2: Sau chuyển phôi, người bệnh cần theo dõi những gì?

>>> Đọc thêm phần 3: Giải đáp các thắc mắc thường gặp giai đoạn sau chuyển phôi

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.