Cập nhật chẩn đoán và điều trị loãng xương do glucocorticoid

Người trẻ và trẻ em có thể phục hồi xương sau khi ngưng glucocorticoid

Trong báo cáo “Cập nhật chẩn đoán và điều trị loãng xương do glucocorticoid”, ThS.BS Trần Hồng Thuỵ - Khoa Nội Cơ Xương Khớp, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cho biết, loãng xương là bệnh lý phổ biến ở phụ nữ sau mãn kinh, tuy nhiên bệnh cũng có thể xuất hiện ở những người trẻ hơn, đặc biệt là nhóm người sử dụng glucocorticoid.

Chuyên gia thông tin, glucocorticoid (GC) là thuốc được sử dụng trong điều trị một số bệnh khớp tự miễn và các bệnh lý khác. Việc sử dụng GC với liều > 2,5 mg/ngày làm tăng nguy cơ gãy xương đốt sống và xương hông. Thậm chí, đã có ghi nhận rằng chỉ với liều < 2,5 mg/ngày cũng đã làm tăng nguy cơ gãy xương đốt sống. Sử dụng GC liều > 3 mg/ngày và liều tích luỹ > 5g/năm làm tăng nguy cơ gãy xương và tình trạng này đạt đỉnh sau 12 tháng điều trị.

Khi sử dụng GC, tốc độ mất xương tăng cao trong vòng 3-6 tháng đầu do tình trạng hoạt hóa sớm hủy cốt bào và giảm tạo cốt bào. Ở người trẻ và trẻ em, sau khi ngưng sử dụng GC, tình trạng mất xương thường có thể hồi phục.

Về cơ chế gây mất xương của GC, loại hormone này tác động lên cả hủy cốt bào và tạo cốt bào, từ đó gia tăng quá trình hủy xương và giảm hình thành xương, dẫn đến mất xương. Ngoài ra GC còn ảnh hưởng đến ruột làm giảm hấp thu canxi và tác động lên thận làm tăng bài tiết canxi, đồng thời tác động lên các tuyến nội tiết, góp phần làm tăng mất xương.

Hướng dẫn đánh giá nguy cơ gãy xương và điều trị loãng xương do sử dụng glucocorticoid

Theo khuyến cáo của Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ năm 2023, các nhóm cần đánh giá nguy cơ loãng xương bao gồm: bệnh nhân bắt đầu hoặc tiếp tục sử dụng GC ≥ 2,5 mg/ngày trong hơn 3 tháng. Cần đánh giá thời gian, liều lượng và dạng GC sử dụng, tiền sử bệnh lý, tiền sử té ngã, thói quen hút thuốc lá, uống rượu bia, cân nặng thấp, giảm cân đáng kể, giảm chiều cao và các bệnh lý như cường giáp, viêm khớp dạng thấp, hội chứng kém hấp thu, bệnh gan mạn tính, viêm ruột.

Chuyên gia đề cập về hướng dẫn đánh giá nguy cơ gãy xương ở nhóm người sử dụng GC > 2,5 mg/ ngày với thời gian trên 3 tháng được chia thành 3 nhóm người:

Trẻ em < 18 tuổi: Khi có dấu hiệu đau lưng hoặc gãy xương, cần đo mật độ xương và đánh giá gãy xương đốt sống hoặc chụp X-quang cột sống thắt lưng.

Người < 40 tuổi: Cần đo mật độ xương, đánh giá gãy xương đốt sống, chụp X-quang cột sống thắt lưng ngay sau khi bắt đầu sử dụng GC.

Người ≥ 40 tuổi: Cần đánh giá nguy cơ gãy xương theo mô hình FRAX có điều chỉnh với GC, đo mật độ xương, đánh giá gãy xương đốt sống hoặc chụp X-quang ngay sau khi bắt đầu sử dụng GC.

Sau khi đánh giá, cần phân tầng nguy cơ gãy xương ở bệnh nhân điều trị GC thành 2 nhóm: ≥ 40 tuổi và < 40 tuổi, với mức độ nguy cơ rất cao, cao, trung bình và thấp. Khi phân tầng theo mô hình FRAX, cần tăng nguy cơ hiệu chỉnh GC lên 1,5 lần đối với biến cố gãy xương chính và 1,2 lần đối với biến cố gãy xương đùi. Gãy xương chính do loãng xương bao gồm: gãy xương cột sống, cổ xương đùi, cổ tay hoặc xương cánh tay.

Đối với bệnh nhân sử dụng GC ≥ 2,5 mg/ngày trong 3 tháng nhưng chưa sử dụng thuốc điều trị loãng xương, cần đánh giá nguy cơ gãy xương hàng năm, bao gồm đo mật độ xương, đánh giá gãy xương đốt sống, chụp X-quang gãy xương thắt lưng mỗi 1-2 năm.

Đối với bệnh nhân đang dùng thuốc điều trị loãng xương và có nguy cơ trung bình, cao hoặc rất cao, cần tiếp tục đánh giá mật độ xương, đo gãy xương đốt sống và chụp X-quang mỗi 1-2 năm. Nếu ngưng sử dụng GC mà người bệnh vẫn còn yếu tố nguy cơ của loãng xương, phải duy trì việc đánh giá này mỗi 1-2 năm.

Chuyên gia cho biết, Hội Thấp khớp học Hoa Kỳ năm 2023 khuyến cáo nhóm bệnh nhân người lớn và trẻ em sử dụng GC kéo dài với nguy cơ gãy xương thấp, trung bình, cao hoặc rất cao nên bổ sung canxi và vitamin D, tối ưu chế độ ăn uống và điều chỉnh lối sống. Cụ thể, bệnh nhân cần bổ sung canxi khoảng 1000-1200 mg /ngày và vitamin D từ 600-800 IU/ngày.

Đối với điều trị loãng xương do GC bao gồm cả điều trị dùng thuốc và không dùng thuốc được hướng dẫn như sau:

Điều trị dùng thuốc: Các nhóm thuốc được chấp thuận bao gồm bisphosphonate (BP) đường uống và đường tĩnh mạch; các thuốc tương tự hormone PTH tái tổ hợp giúp tăng tạo xương; các kháng thể đơn dòng ức chế RANKL (an toàn cho bệnh nhân suy thận, cần lưu ý tình trạng hạ canxi máu).

Điều trị không dùng thuốc: Đánh giá tình trạng bệnh và cố gắng giảm hoặc ngưng liều GC khi có thể. Đồng thời, bệnh nhân cần ngưng hút thuốc lá, hạn chế bia rượu, duy trì cân nặng chuẩn, và đánh giá cũng như dự phòng té ngã.

ThS.BS Trần Hồng Thuỵ nhấn mạnh, đối với cả hai phương pháp điều trị, cần bổ sung canxi và vitamin D cho tất cả bệnh nhân sử dụng GC dù ở nguy cơ thấp, trung bình, cao hoặc rất cao.

>>> Mụn trứng cá trẻ em dự báo tình trạng nghiêm trọng hơn ở tuổi vị thành niên và kéo dài đến sau trưởng thành

>>> Tiến bộ trong điều trị viêm khớp cột sống: Bệnh nhân có thể trở lại cuộc sống như người bình thường

>>> Người chăm sóc bệnh nhân ung thư cũng cần được chăm sóc