TPHCM kết nối phòng xét nghiệm để phát hiện sớm dịch bệnh

Ngày 4/11/2026, Sở Y tế TPHCM ban hành Kế hoạch số 16548/KH-SYT về thành lập và phát triển mạng lưới xét nghiệm giám sát bệnh truyền nhiễm đến năm 2030. Mạng lưới được xây dựng để theo dõi dịch bệnh thường xuyên, cảnh báo sớm và chuẩn bị ứng phó với các bệnh truyền nhiễm mới xuất hiện hoặc quay trở lại.

Theo Sở Y tế, khảo sát tháng 8/2025 cho thấy năng lực xét nghiệm trên địa bàn nhìn chung đáp ứng nhu cầu hiện tại. Thành phố có các phòng xét nghiệm từ cơ bản đến chuyên sâu, trong đó có xét nghiệm vi sinh và sinh học phân tử. Tuy nhiên, việc chia sẻ kết quả, chuyển mẫu, hỗ trợ kỹ thuật và huy động công suất còn thiếu liên thông giữa khối dự phòng và điều trị, cũng như giữa các cơ sở công lập và tư nhân.

Điều phối mẫu bệnh phẩm ngay cả khi chưa có dịch

Mạng lưới gồm ban điều hành, hệ thống thu thập và vận chuyển mẫu bệnh phẩm, cùng các phòng xét nghiệm được phân thành 5 cấp độ năng lực. Sở Y tế chỉ đạo chung. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC) là đầu mối thường trực, phụ trách kỹ thuật và điều phối chuyên môn. Trung tâm Kiểm chuẩn xét nghiệm Thành phố hỗ trợ quản lý chất lượng.

Hệ thống thu thập, vận chuyển và điều phối mẫu sẽ hoạt động thường xuyên để mẫu bệnh phẩm được chuyển đến phòng xét nghiệm có năng lực phù hợp. Khi số lượng mẫu tăng đột biến, thành phố có thể mở rộng việc tiếp nhận và phân luồng mẫu dựa trên hệ thống đã vận hành từ trước.

Kết quả xét nghiệm cũng sẽ được kết nối với thông tin dịch tễ để nhận diện những bất thường như số ca của một nhóm bệnh tăng đột ngột, xuất hiện tác nhân gây bệnh mới hoặc có thay đổi về đặc điểm di truyền của mầm bệnh đang lưu hành. Thành phố đồng thời tăng phối hợp với ngành thú y và lĩnh vực môi trường theo cách tiếp cận Một sức khỏe, nhằm phát hiện sớm nguy cơ dịch bệnh từ động vật và môi trường.

Sẵn sàng tăng công suất khi phát hiện nguy cơ dịch

Nếu xuất hiện tác nhân mới có nguy cơ lây lan toàn cầu nhưng TPHCM chưa ghi nhận ca bệnh, HCDC sẽ phối hợp với Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) và Viện Pasteur TPHCM để chuẩn bị kỹ thuật xét nghiệm, sinh phẩm và vật tư. Các phòng xét nghiệm từ cấp độ 4 trở lên sẽ được đặt trong trạng thái sẵn sàng huy động.

Khi dịch xuất hiện tại thành phố, các phòng xét nghiệm từ cấp độ 1 đến cấp độ 5 sẽ được huy động tùy mức độ nguy cơ. Xét nghiệm ưu tiên người tiếp xúc gần, người có triệu chứng nghi ngờ, các điểm nguy cơ cao và khu vực cách ly. Khi cần tăng công suất, thành phố có thể huy động thêm phòng xét nghiệm liên ngành, phòng xét nghiệm lưu động và lực lượng hỗ trợ.

Theo kế hoạch, trong quý IV/2026, Sở Y tế sẽ thành lập mạng lưới và ban điều hành, ký thỏa thuận tham gia với các phòng xét nghiệm và đưa mạng lưới vào vận hành. Từ năm 2027, thành phố dự kiến tập huấn và diễn tập tình huống giả định hằng năm, đồng thời chuẩn bị vật tư, hóa chất và sinh phẩm cho các tình huống dịch bệnh.

Đến năm 2030, ngoài mục tiêu 70% phòng xét nghiệm bệnh truyền nhiễm tham gia mạng lưới, thành phố đặt mục tiêu cập nhật năng lực của 90% phòng xét nghiệm bệnh truyền nhiễm trên địa bàn lên bản đồ số. Dữ liệu này sẽ giúp ngành y tế biết từng cơ sở có thể thực hiện những kỹ thuật nào để điều phối mẫu, hỗ trợ chuyên môn và huy động công suất khi cần.