5 điều cần biết về nhân giáp: Từ chẩn đoán, điều trị đến theo dõi

1. 100 người có nhân giáp, chỉ khoảng 5-10 người mắc ung thư

Thưa BS, trong dân gian người ta thường gọi là bướu cổ hay bướu giáp. Vậy thực chất đây là tình trạng bệnh lý gì của tuyến giáp?

- Nhiều người khi phát hiện bướu giáp thường rất lo lắng vì sợ ung thư. Liệu bướu giáp có đồng nghĩa với ung thư tuyến giáp hay không, và có bao nhiêu trường hợp thực sự là ung thư ạ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ - Trưởng khoa Tuyến Vú, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: Bướu cổ là cách gọi dân gian rất thông dụng, đặc biệt ở các vùng quê. Tuy nhiên, nhiều người thường nhầm lẫn giữa bướu cổ và bướu giáp.

Bướu giáp là thuật ngữ chuyên biệt dùng để chỉ khối u xuất phát từ tuyến giáp. Trong khi đó, bướu cổ là cách gọi chung cho các khối xuất hiện ở vùng cổ, có thể là u tuyến giáp, hạch cổ hoặc một khối u khác nằm ở khu vực này.

Đối với bướu giáp, đây là tình trạng xuất hiện một khối u hoặc một vùng gồ lên tại tuyến giáp. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào tuyến giáp to lên cũng là do có khối u. Một số người mắc cường giáp hoặc suy giáp có thể gặp tình trạng tuyến giáp phì đại lan tỏa, tức tuyến giáp lớn đều lên chứ không hình thành khối u riêng biệt.

Bướu giáp còn được gọi bằng nhiều tên khác như nhân giáp, hạt giáp hoặc nốt giáp. Thông thường, các thuật ngữ này đều dùng để chỉ một khối u của tuyến giáp.

Nhân giáp là bệnh lý rất phổ biến. Nếu sử dụng siêu âm để tầm soát, có thể phát hiện nhân giáp ở khoảng 60-70% dân số. Tuy nhiên, đại đa số trường hợp đều lành tính, không gây triệu chứng đáng kể và có thể tồn tại ổn định trong thời gian dài.

Tỷ lệ ác tính của nhân giáp chỉ chiếm khoảng 5-10%. Điều đó có nghĩa là trong 100 người có nhân giáp hoặc bướu giáp, chỉ khoảng 5-10 người được xác định mắc ung thư tuyến giáp. Phần lớn các trường hợp còn lại đều lành tính.

Vì vậy, khi phát hiện nhân giáp, người bệnh nên đến cơ sở chuyên khoa để được bác sĩ đánh giá. Mục tiêu là xác định nhân giáp nào cần theo dõi, nhân giáp nào cần sinh thiết và nhân giáp nào có thể tiếp tục theo dõi mà chưa cần can thiệp.

Ngay cả khi chẳng may được chẩn đoán ung thư hoặc nghi ngờ ung thư, bác sĩ cũng sẽ đánh giá cụ thể từng loại tổn thương để quyết định hướng xử trí phù hợp. Có những trường hợp cần điều trị sớm, nhưng cũng có những trường hợp có thể tiếp tục theo dõi mà chưa cần điều trị ngay.

2. Kích thước bướu không phản ánh chính xác nguy cơ ác tính

Dù đa số trường hợp bướu giáp là lành tính nhưng nỗi lo lớn nhất của người bệnh vẫn là nguy cơ ung thư tuyến giáp.

Vậy ở giai đoạn sớm, bướu giáp ác tính thường có những dấu hiệu nào giúp người bệnh nhận biết? Bên cạnh đó, nhiều người cho rằng bướu càng lớn thì nguy cơ ung thư càng cao. Quan niệm này có chính xác không ạ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Kích thước bướu không liên quan nhiều đến mức độ ác tính. Đây chỉ là yếu tố khiến người bệnh dễ chú ý hơn, trong khi mối tương quan giữa kích thước khối u và nguy cơ ác tính không cao. Điều quan trọng hơn là các đặc điểm và tính chất của khối u.

Người dân nên đi khám sớm khi xuất hiện một số dấu hiệu đáng lưu ý như bướu giáp kèm nhiều hạch cổ, cảm giác nghẹn hoặc vướng khi nuốt, giọng nói đang bình thường nhưng đột ngột khàn tiếng hoặc mất tiếng kéo dài, uống thuốc không cải thiện.

Ngoài ra, những khối u có cảm giác cứng, dính, ít di động cũng là dấu hiệu cần được đánh giá sớm. Đây là những trường hợp đáng báo động và người dân nên đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.

3. TIRADS càng cao, nguy cơ ung thư càng lớn nhưng không phải là chẩn đoán xác định

Thưa BS, nhiều người khi đi khám sức khỏe hoặc siêu âm tuyến giáp thường nhận được kết quả có ghi TIRADS 2, TIRADS 3, TIRADS 4 hay TIRADS 5 và rất hoang mang vì không biết những con số này có ý nghĩa gì.

Nhờ BS có thể giải thích một cách dễ hiểu TIRADS là gì, đồng thời cho biết mỗi mức độ phản ánh nguy cơ ung thư tuyến giáp như thế nào để người bệnh hiểu đúng và tránh lo lắng quá mức không ạ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: TIRADS là thang điểm đánh giá được các bác sĩ siêu âm sử dụng để phân tầng nguy cơ của nhân giáp. Việc đánh giá dựa trên nhiều đặc điểm của khối u như bờ khối u có rõ hay không, cấu trúc tăng âm hay giảm âm, mức độ tưới máu bên trong khối u, tỷ lệ chiều cao so với chiều rộng cũng như hình dạng của khối u.

Từ các yếu tố này, bác sĩ sẽ tổng hợp và đưa ra một thang điểm. Nhìn chung, điểm TIRADS càng cao thì nguy cơ ác tính càng lớn. Tuy nhiên, đây chỉ là đánh giá về nguy cơ. Siêu âm không phải phương tiện giúp xác định chắc chắn một khối u là ung thư.

Thông thường, những trường hợp được xếp loại TIRADS 4 hoặc TIRADS 5 được xem là có nguy cơ ác tính cao hơn. Tuy nhiên, việc chỉ định sinh thiết không chỉ dựa vào thang điểm TIRADS mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác.

Chẳng hạn, một khối u chỉ khoảng 5mm, nằm sâu trong nhu mô tuyến giáp, dù được đánh giá TIRADS 5 nhưng vẫn còn khu trú, chưa có dấu hiệu lan rộng và chưa đến mức cần can thiệp ngay. Trong những trường hợp như vậy, bác sĩ có thể lựa chọn tiếp tục theo dõi thay vì sinh thiết ngay lập tức.

Hiện nay, khi siêu âm được sử dụng rộng rãi và người dân dễ dàng tiếp cận thông tin trên internet, nhiều người thường quá lo lắng khi nhìn thấy kết quả TIRADS cao. Tuy nhiên, TIRADS chỉ là một trong những yếu tố giúp bác sĩ cân nhắc việc sinh thiết.

Tương tự, quyết định có cần can thiệp hay không cũng phải dựa trên đánh giá tổng thể. Bác sĩ sẽ xem xét nhân giáp hoặc tổn thương đó có ảnh hưởng đến người bệnh hay không, diễn tiến của tổn thương có đáng lo ngại hay không, thay vì chỉ dựa vào một thang điểm trên kết quả siêu âm để quyết định sinh thiết hoặc phẫu thuật.

Trong thực hành lâm sàng, những khối u nhỏ, còn khu trú, nằm sâu trong mô giáp và không kèm theo các dấu hiệu bất thường khác như hạch cổ vẫn có thể được trấn an và tiếp tục theo dõi định kỳ, chưa nhất thiết phải sinh thiết ngay.

4. Không phải mọi nhân giáp lành tính đều cần điều trị

Nhiều người được chẩn đoán nhân giáp lành tính nhưng vẫn rất lo lắng vì sợ theo thời gian khối nhân có thể chuyển thành ung thư.

Vậy đối với nhân giáp lành tính, người bệnh có cần phẫu thuật cắt bỏ ngay để phòng ngừa nguy cơ ác tính hay không? Những trường hợp nào thực sự cần can thiệp điều trị, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Nhân giáp lành tính chiếm tỷ lệ rất cao và phần lớn trường hợp không cần can thiệp. Vấn đề cần quan tâm là những nhân giáp lành tính nào thực sự cần điều trị.

Chẳng hạn, những nhân giáp lành tính có kích thước lớn, gây chèn ép khiến người bệnh cảm thấy nuốt vướng, nặng cổ hoặc khó chịu. Một số trường hợp nhân giáp gồ lên rõ, ảnh hưởng đến thẩm mỹ hoặc làm người bệnh cảm thấy khó chịu trong sinh hoạt hằng ngày. Đây là những trường hợp có thể được cân nhắc can thiệp.

Hiện nay, phương pháp điều trị truyền thống và phổ biến nhất vẫn là phẫu thuật. Tùy theo kích thước khối u, mức độ tổn thương cũng như tuyến giáp bị ảnh hưởng một bên hay hai bên, bác sĩ có thể chỉ định cắt một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp.

Bên cạnh phẫu thuật, những năm gần đây còn có phương pháp sử dụng sóng cao tần để điều trị. Đối với các nhân giáp lành tính, sóng cao tần được sử dụng nhằm làm cho khối u xơ hóa và thu nhỏ dần. Mục tiêu không phải là làm khối u biến mất ngay lập tức mà giúp giảm kích thước, từ đó hạn chế các triệu chứng chèn ép và cải thiện yếu tố thẩm mỹ.

Có thể xem đốt sóng cao tần là giải pháp trung gian giữa phẫu thuật và theo dõi đơn thuần. Việc lựa chọn phương pháp nào sẽ phụ thuộc vào đánh giá của bác sĩ chuyên khoa, đặc điểm của khối u cũng như nguyện vọng của người bệnh.

5. Sau điều trị, người bệnh vẫn cần theo dõi nguy cơ tái phát

Thưa BS, đối với những trường hợp được xác định nhân giáp ác tính và đã điều trị, người bệnh cần được theo dõi như thế nào sau đó? Những xét nghiệm hoặc thăm khám nào cần thực hiện định kỳ để đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm nguy cơ tái phát ạ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Sau điều trị, người bệnh vẫn cần được theo dõi định kỳ. Đối với những trường hợp đang sử dụng nội tiết tố thay thế, bác sĩ sẽ đánh giá lại chức năng tuyến giáp để điều chỉnh liều thuốc phù hợp.

Một mục tiêu quan trọng khác của việc theo dõi là phát hiện nguy cơ tái phát. Phần lớn các trường hợp ung thư tuyến giáp tái phát tại chỗ hoặc tại vùng cổ. Vì vậy, việc thăm khám vùng cổ kết hợp với siêu âm cổ có thể giúp phát hiện đa số trường hợp tái phát nếu có.

Khi phát hiện tái phát, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ và diễn tiến của tổn thương để lựa chọn phương án xử trí phù hợp. Người bệnh có thể cần phẫu thuật lại trong một số trường hợp.

Tuy nhiên, cũng có những trường hợp tổn thương tái phát còn khu trú, kích thước nhỏ và chưa gây ảnh hưởng đáng kể. Khi đó, người bệnh hoàn toàn có thể được theo dõi chủ động thay vì can thiệp ngay lập tức.