Vi khuẩn HP không điều trị là “mồi lửa” gây ung thư dạ dày

H. pylori là mắt xích quan trọng trong tiến trình ung thư dạ dày

TS.BS Vũ Thị Hạnh Như - Giảng viên Bộ môn Nội Tổng Quát Trường Y - Đại học Y Dược TPHCM cho biết, ung thư dạ dày vẫn là gánh nặng lớn toàn cầu, đứng thứ 5 về tử vong với hơn 968.000 ca mắc mới. Tại Việt Nam, mỗi năm ghi nhận khoảng 16.000 ca mắc và 13.000 ca tử vong, lần lượt xếp thứ 5 về mắc và thứ 3 về tử vong trong các bệnh ung thư.

Helicobacter pylori đã được xác định là nguyên nhân trực tiếp gây ung thư biểu mô tuyến dạ dày, liên quan đến phần lớn trường hợp tại Việt Nam. Theo TS.BS Vũ Thị Hạnh Như, cơ chế sinh ung thư của vi khuẩn này là sự phối hợp giữa độc lực của H. pylori, yếu tố di truyền của vật chủ và môi trường. H. pylori được xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư nhóm 1.

Các yếu tố như urease, lông roi, protein màng ngoài cùng hai độc tố chính CagA và VacA giúp vi khuẩn tồn tại trong môi trường acid, gây viêm mạn tính và tổn thương tế bào. Trong đó, VacA gây tổn thương tế bào và chết theo chương trình, còn CagA làm rối loạn cấu trúc, thúc đẩy quá trình sinh ung và xâm lấn.

Đáng chú ý, độc lực của H. pylori khác nhau giữa các khu vực. Ở Đông Á, trong đó có Việt Nam, chủng CagA típ Đông Á và VacA s1/m1 có độc lực cao hơn, góp phần lý giải tỷ lệ ung thư dạ dày cao hơn dù mức độ nhiễm tương đương. Bên cạnh vi khuẩn, các yếu tố như di truyền, hút thuốc, chế độ ăn nhiều muối hay thiếu sắt cũng tham gia thúc đẩy tiến trình từ viêm dạ dày mạn đến ung thư.

Tiệt trừ sớm, tầm soát đúng người và theo dõi đúng mức độ tổn thương

TS.BS Vũ Thị Hạnh Như cho rằng, tiệt trừ H. pylori là bước then chốt để phòng ngừa ung thư dạ dày. Một phân tích gộp cho thấy ở người trưởng thành nhiễm H. pylori, điều trị tiệt trừ giúp giảm rõ nguy cơ ung thư dạ dày, không chỉ ở người khỏe mạnh mà cả ở nhóm đã có tổn thương tiền ung thư hoặc từng can thiệp nội soi cắt niêm mạc. Việc điều trị cũng giúp giảm nguy cơ tử vong do ung thư dạ dày.

Điểm quan trọng là lợi ích này không chỉ giới hạn ở người trẻ. Dữ liệu dân số lớn tại Hàn Quốc và Hồng Kông cho thấy tiệt trừ H. pylori vẫn giúp giảm nguy cơ mắc và tử vong do ung thư dạ dày ở cả người lớn tuổi, kể cả nhóm từ 70 tuổi trở lên. Theo TS.BS Vũ Thị Hạnh Như, tuổi cao không nên được xem là rào cản để trì hoãn điều trị. Đồng thuận Taipei 2025 khẳng định tiệt trừ H. pylori giúp giảm nguy cơ ung thư dạ dày ở mọi lứa tuổi, đặc biệt hiệu quả khi can thiệp sớm trước giai đoạn tiền ung thư.

Về tầm soát, bác sĩ cho biết chiến lược hiện nay phụ thuộc vào mức độ nguy cơ của từng quốc gia. Nhật Bản và Hàn Quốc đã có chương trình tầm soát ung thư dạ dày quốc gia bằng nội soi. Việt Nam hiện thuộc nhóm nguy cơ trung bình, nhưng cần đặc biệt lưu ý các nhóm nguy cơ cao, nhất là người đã có tổn thương tiền ung thư dạ dày và người có thân nhân thế hệ thứ nhất mắc ung thư dạ dày. Đây là nhóm cần được xét nghiệm và điều trị tiệt trừ H. pylori sớm.

Với người có tiền sử gia đình ung thư dạ dày, nguy cơ tăng rõ khi đồng thời nhiễm H. pylori. Đáng chú ý, điều trị theo hướng cả gia đình thay vì chỉ điều trị cá thể có thể nâng cao tỷ lệ tiệt trừ và giảm tái nhiễm đáng kể.

Báo cáo cũng dành trọng tâm cho vấn đề tổn thương tiền ung thư dạ dày, vốn được xem là “điểm chặn” quan trọng nếu muốn giảm gánh nặng ung thư. Tại Việt Nam, tỷ lệ viêm teo niêm mạc dạ dày và chuyển sản ruột ở mức cao, cho thấy số người mang tổn thương nguy cơ không hề nhỏ.

Theo TS.BS Vũ Thị Hạnh Như, để chẩn đoán chính xác cần nội soi chất lượng cao, mô bệnh học và trong một số trường hợp có thể hỗ trợ bằng xét nghiệm pepsinogen. Tuy nhiên, ở điều kiện nguồn lực hạn chế như Việt Nam, không phải lúc nào cũng có thể sinh thiết hệ thống cho mọi bệnh nhân. Vì vậy, các phân loại nội soi như Kimura-Takimoto, Kyoto và đặc biệt là EGGIM có giá trị rất lớn trong phân tầng nguy cơ.

Bác sĩ nhấn mạnh, nội soi chất lượng cao là yếu tố tiên quyết. Thời gian quan sát tối thiểu nên đạt 7 phút, niêm mạc phải được làm sạch kỹ, chụp đầy đủ hình ảnh và nếu có điều kiện nên kết hợp các công nghệ tăng cường hình ảnh như NBI hoặc FICE để tránh bỏ sót tổn thương.

Về theo dõi, khoảng cách nội soi phụ thuộc vào mức độ tổn thương. Với tổn thương tiến triển, các khuyến cáo hiện hành thường đề nghị theo dõi mỗi 2-3 năm; nếu có thêm yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình ung thư dạ dày, thời gian có thể rút ngắn còn 1-2 năm. Ngược lại, các tổn thương nhẹ không phải lúc nào cũng cần theo dõi thường quy, mà nên cá thể hóa theo nguy cơ thực tế.

TS.BS Vũ Thị Hạnh Như nhấn mạnh, dự phòng ung thư dạ dày không thể chỉ dừng ở điều trị triệu chứng. Muốn giảm gánh nặng bệnh, cần phát hiện và tiệt trừ H. pylori sớm, nhận diện đúng nhóm nguy cơ cao, phân tầng tổn thương tiền ung thư và theo dõi bằng nội soi chất lượng cao theo đúng khuyến cáo. Đây là hướng tiếp cận thực tế, có thể áp dụng ngay trong lâm sàng để giảm nguy cơ ung thư dạ dày tại Việt Nam.

>>> Vi khuẩn dạ dày H. pylori kháng thuốc gia tăng: Điều trị không còn theo một phác đồ chung

>>> Barrett thực quản: Không phải tất cả đều là “bản án” ung thư