Uống canxi nhưng vẫn chuột rút, táo bón: Mẹ bầu đang bổ sung sai ở đâu?

1. Chuột rút khi đã uống canxi: Cần rà soát lại toàn bộ chế độ bổ sung và hấp thu

Em đang mang thai tháng thứ 5, ban đêm hay bị chuột rút dù đã uống canxi. Nhờ BS tư vấn giúp, em cần điều chỉnh lại cách bổ sung như thế nào để cải thiện tình trạng này ạ?

ThS.BS Mai Quang Huỳnh Mai - Phó Trưởng khoa Dinh dưỡng tại Bệnh viện Nhi Đồng 2 trả lời: Trong trường hợp mẹ bầu đang mang thai khoảng tháng thứ năm nhưng ban đêm vẫn xuất hiện tình trạng chuột rút dù đã uống canxi, cần xem xét lại toàn bộ quá trình bổ sung canxi một cách hệ thống. Trước hết, yếu tố đầu tiên cần kiểm tra là khẩu phần ăn hằng ngày đã đáp ứng đủ nhu cầu canxi hay chưa, bởi ưu tiên hàng đầu vẫn là canxi từ chế độ ăn.

Khi khẩu phần ăn không đảm bảo, cần đánh giá tiếp việc mẹ bầu đã được bổ sung canxi từ nguồn bên ngoài hay chưa. Nếu đã sử dụng chế phẩm bổ sung, cần xem xét kỹ loại canxi đang dùng có khả năng hòa tan và hấp thu tốt hay không. Đồng thời, cách sử dụng canxi cũng đóng vai trò rất quan trọng. Trường hợp uống toàn bộ liều canxi trong một lần có thể khiến một lượng lớn canxi bị tồn đọng trong đường tiêu hóa, làm giảm khả năng hấp thu, dẫn đến tình trạng cơ thể vẫn thiếu canxi dù đã bổ sung.

Bên cạnh đó, khi uống canxi, cần lưu ý sự phối hợp với các yếu tố hỗ trợ như vitamin D và vitamin K. Việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời và duy trì chế độ vận động hợp lý cũng là những yếu tố cần thiết để giúp canxi được vận chuyển hiệu quả về xương. Vì vậy, để đảm bảo canxi bổ sung được đưa đúng đến mô xương của người mẹ và qua nhau thai cung cấp đầy đủ cho thai nhi, cần rà soát đồng thời tất cả các yếu tố liên quan, từ chế độ ăn, loại canxi, cách uống cho đến các yếu tố hỗ trợ hấp thu.

2. Các dạng canxi bổ sung khác nhau như thế nào về khả năng hòa tan và hấp thu?

Em nghe nói có nhiều loại canxi khác nhau như canxi vô cơ, canxi hữu cơ, canxi hữu cơ MCHA. BS có thể giải thích sự khác biệt giữa các dạng này và vì sao canxi hữu cơ - đặc biệt là MCHA - thường được khuyến nghị cho phụ nữ mang thai không ạ?

ThS.BS Mai Quang Huỳnh Mai trả lời: Các chế phẩm canxi bổ sung hiện nay có thể chia thành ba nhóm chính, bao gồm canxi vô cơ, canxi hữu cơ và dạng MCHA. Sự khác biệt cốt lõi giữa các nhóm này nằm ở khả năng hòa tan và khả năng hấp thu của canxi trong cơ thể.

Cụ thể, nếu sử dụng một dạng canxi có khả năng hòa tan kém và hấp thu không hiệu quả, thì lượng canxi thực sự được cơ thể tiếp nhận sẽ thấp hơn rất nhiều so với hàm lượng được ghi trên nhãn sản phẩm. Bên cạnh đó, khi canxi không được hấp thu tốt, phần canxi bị tồn đọng trong ống tiêu hóa sẽ tăng lên, từ đó dễ gây ra các tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hóa.

Riêng với dạng MCHA, đây là loại canxi có nhiều ưu điểm nổi bật. MCHA được chiết xuất từ xương động vật, chủ yếu là xương bê, nên cấu trúc của dạng canxi này có mức độ tương đồng với cấu trúc xương người lên đến khoảng 70%. Trong MCHA, tỷ lệ canxi và phospho được đánh giá là rất phù hợp cho quá trình hấp thu, với tỷ lệ lý tưởng là 2:1.

Không chỉ cung cấp canxi, MCHA còn bổ sung thêm nhiều khoáng chất và yếu tố hỗ trợ quan trọng cho quá trình tạo xương, bao gồm magiê, mangan, kẽm, sắt, đồng thời cung cấp protein tham gia vào việc hình thành khung collagen. Tất cả các yếu tố này phối hợp với nhau, góp phần hình thành khung xương vững chắc và hỗ trợ hiệu quả cho quá trình khoáng hóa xương. Đây chính là những ưu điểm nổi bật của nhóm canxi MCHA.

3. Tiền sản giật và vai trò của dinh dưỡng, canxi trong dự phòng nguy cơ thai kỳ

Thưa BS em từng bị tăng huyết áp và tiền sản giật ở lần mang thai đầu. Hiện em đang chuẩn bị mang thai lần thứ hai, xin hỏi em cần lưu ý những vấn đề nào?

Em được biết thiếu canxi cũng là một trong những yếu tố liên quan đến tình trạng này. Vậy trước và trong lần mang thai tiếp theo, em cần chuẩn bị và bổ sung canxi như thế nào cho đúng để hỗ trợ phòng ngừa và giúp thai kỳ diễn ra an toàn hơn, thưa BS?

ThS.BS Mai Quang Huỳnh Mai trả lời: Tiền sản giật là một trong những tai biến sản khoa nặng nề trong thai kỳ, có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của cả người mẹ và thai nhi. Do đó, khi người mẹ đã từng trải qua một lần tiền sản giật, những yếu tố nguy cơ liên quan cần được đặc biệt lưu ý trong các lần mang thai tiếp theo.

Trước hết, cần xác định rõ nguyên nhân của tiền sản giật. Nguyên nhân có thể xuất phát từ nhóm bệnh lý nền hoặc từ tình trạng thiếu hụt dưỡng chất. Với nhóm bệnh lý, người mẹ cần được tầm soát để phát hiện sớm các bệnh mạn tính tiềm ẩn mà trước đó có thể chưa được chẩn đoán, chẳng hạn như lupus ban đỏ hệ thống, tăng huyết áp từ trước khi mang thai hoặc các bệnh lý về thận.

Yếu tố thứ hai liên quan đến cơ địa của người mẹ. Thực tế cho thấy, những phụ nữ dư cân hoặc béo phì có nguy cơ tiền sản giật cao hơn so với nhóm có cân nặng bình thường. Bên cạnh đó, đặc điểm của quá trình mang thai cũng ảnh hưởng đến nguy cơ này. Các trường hợp mang thai đôi, thai trứng hoặc đa ối đều được ghi nhận có tỷ lệ tiền sản giật cao hơn.

Yếu tố cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng là chế độ ăn và dinh dưỡng của người mẹ. Khi chế độ dinh dưỡng không hợp lý, đặc biệt là không cung cấp đủ canxi, nguy cơ tiền sản giật có thể gia tăng. Vì vậy, nếu người mẹ đã từng bị tiền sản giật, trước khi mang thai lần tiếp theo cần được tầm soát đầy đủ tất cả các yếu tố nguy cơ kể trên, nhằm đảm bảo một thai kỳ an toàn và một cuộc sinh an toàn.

Đối với những phụ nữ có tiền sử tiền sản giật, các khuyến cáo về dinh dưỡng không chỉ tập trung vào canxi mà còn bao gồm chế độ dinh dưỡng tổng thể. Trước hết, cần xây dựng chế độ ăn phù hợp cho nhóm có nguy cơ tăng huyết áp. Người mẹ nên hình thành thói quen ăn nhạt, hạn chế muối và tránh ăn quá mặn. Theo khuyến cáo, lượng muối tiêu thụ mỗi ngày nên dưới 5 g, tương đương khoảng 20 mg natri. Ở những tháng cuối thai kỳ, khi tình trạng phù có thể xuất hiện, lượng muối cần được giảm thêm, chỉ còn khoảng 2-3 g mỗi ngày.

Bên cạnh đó, chế độ ăn cần tăng cường chất xơ, với mức khoảng 28 g mỗi ngày, chủ yếu từ các loại rau xanh đậm. Nhóm thực phẩm này không chỉ góp phần cung cấp thêm canxi mà còn giúp giảm nguy cơ táo bón và hỗ trợ ổn định đường huyết cho người mẹ.

Chất lượng protein trong khẩu phần ăn cũng là yếu tố cần được chú trọng. Người mẹ nên ưu tiên các nguồn đạm ít béo như thịt nạc, thịt trắng thay cho thịt đỏ, đồng thời bổ sung đạm từ cá, tôm, trứng và các loại đậu. Song song đó, cần hạn chế tối đa các thực phẩm có nguy cơ gây hại trong thai kỳ, bao gồm thực phẩm chế biến sẵn, thực phẩm muối chua với hàm lượng muối cao, các chất kích thích như rượu, bia, cà phê, cũng như nội tạng động vật do chứa hàm lượng cholesterol cao.

Ngoài chế độ ăn, việc kiểm soát cân nặng và duy trì vận động hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng. Mức tăng cân khuyến nghị trong suốt thai kỳ thường dao động từ 10-12 kg, tuy nhiên không phân bố đồng đều theo các giai đoạn. Trong 3 tháng đầu, thai nhi chưa phát triển nhiều nên người mẹ chỉ cần tăng khoảng 1-2 kg. Sang 3 tháng giữa, khi thai nhi tăng tốc phát triển, mức tăng cân khoảng 4-5 kg là phù hợp. Ở 3 tháng cuối, khi thai nhi bước vào giai đoạn hoàn thiện, mức tăng cân có thể từ 5-6 kg. Đối với những phụ nữ thừa cân hoặc béo phì trước khi mang thai, tổng mức tăng cân có thể thấp hơn, chỉ khoảng 8-9 kg trong suốt thai kỳ.

Về vận động, phụ nữ mang thai cần xem đây là một trách nhiệm chứ không chỉ là lựa chọn. Vận động đều đặn giúp cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ kiểm soát huyết áp và góp phần làm cho xương chắc khỏe hơn nhờ quá trình khoáng hóa diễn ra hiệu quả. Bên cạnh chế độ ăn và vận động, việc đảm bảo cung cấp đủ canxi theo nhu cầu khuyến nghị vẫn là yếu tố then chốt, như đã trình bày ở các phần trước.

Cuối cùng, để dự phòng và kiểm soát nguy cơ tiền sản giật một cách toàn diện, người mẹ cần được theo dõi và tư vấn bởi bác sĩ chuyên khoa sản. Việc thăm khám giúp đánh giá đầy đủ các yếu tố nguy cơ, từ đó xây dựng kế hoạch chăm sóc và chuẩn bị tốt nhất cho những lần mang thai tiếp theo.

4. Giảm tác dụng phụ tiêu hóa khi bổ sung canxi: Vai trò của dạng canxi dễ hấp thu

Thưa BS, hiện em đang uống một loại canxi khác nhưng bị táo bón kéo dài, dù đã cố gắng uống nhiều nước và ăn thêm rau quả vẫn không cải thiện. Em đang băn khoăn không biết việc chuyển sang một loại canxi khác, chẳng hạn như canxi hữu cơ MCHA, có ảnh hưởng gì đến em bé không? Và khi đổi sang loại canxi dễ hấp thu hơn, mẹ bầu cần lưu ý điều gì để vừa an toàn cho con, vừa giảm được tác dụng phụ cho mẹ ạ?

ThS.BS Mai Quang Huỳnh Mai trả lời: Khi mẹ bầu sử dụng canxi và gặp nhiều tác dụng không mong muốn trên đường tiêu hóa, cần xem xét lại khả năng hấp thu của dạng canxi đang sử dụng. Một chế phẩm canxi nếu khó hấp thu sẽ dễ gây tồn đọng trong ống tiêu hóa, từ đó dẫn đến các triệu chứng khó chịu.

Trong trường hợp chuyển sang sử dụng dạng MCHA, như đã trình bày ở phần trên, đây là loại canxi có mức độ tương thích cao với cấu trúc xương của cơ thể người. Nhờ đặc tính này, MCHA mang lại nhiều lợi ích hơn cho cả mẹ và bé. Khi mẹ bầu sử dụng dạng canxi này, khả năng hấp thu canxi được cải thiện rõ rệt, giúp làm tăng lượng canxi trong máu của người mẹ. Khi nhu cầu canxi của thai nhi được đáp ứng đầy đủ, em bé sẽ không còn “đòi hỏi” quá mức, từ đó hạn chế tình trạng cơ thể mẹ phải huy động canxi từ chính bộ xương của mình để cung cấp cho con.

Bên cạnh đó, với MCHA, lượng canxi được hấp thu cao trong khi lượng canxi bị tồn đọng lại trong đường tiêu hóa tương đối ít. Nhờ vậy, các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa cũng được hạn chế đáng kể, giúp người mẹ cảm thấy dễ chịu hơn trong quá trình bổ sung canxi. Những triệu chứng thường gặp như táo bón hoặc khó tiêu giảm rõ rệt, từ đó cải thiện khả năng dung nạp và hấp thu dinh dưỡng chung của cơ thể. Khi thể trạng của người mẹ ổn định và thoải mái hơn, điều này gián tiếp tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của thai nhi.

>>> Đọc thêm phần 1: Vì sao canxi trong thai kỳ lại quyết định nền móng xương của trẻ suốt cuộc đời?

>>> Đọc thêm phần 2: Mẹ bầu cần bao nhiêu canxi và bổ sung thế nào để hấp thu hiệu quả?

Trân trọng cảm ơn ThS.BS Mai Quang Huỳnh Mai và Thuốc Canxi Hữu Cơ Úc NextG-Cal đã đồng hành cùng AloBacsi thực hiện series “Canxi đúng chuẩn - Mẹ tròn năng lượng, con vững tương lai”, livestream giải mã các vấn đề xoay quanh việc bảo vệ xương khỏe cho người phụ nữ cũng như cách để canxi hấp thu tối ưu nhất.