Tối ưu hóa mạng lưới điều trị đột quỵ: Nỗ lực nội viện và khát vọng "phủ sóng" cấp cứu ngoại viện

Gánh nặng đột quỵ tại Việt Nam và thực trạng "đến trễ"

Mở đầu báo cáo, PGS. Nguyễn Huy Thắng - Phó Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, Chủ tịch Hội Đột quỵ TPHCM đưa ra những số liệu thống kê đầy trăn trở về tình hình đột quỵ. Hiện nay, cứ 4 người trưởng thành trên 25 tuổi thì có 1 người đối mặt với nguy cơ mắc đột quỵ trong đời.

Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 ca mắc mới, đưa căn bệnh này trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn phế. Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong do đột quỵ ở nước ta chiếm tới 18% ở nam giới và 23% ở nữ giới, thuộc nhóm cao nhất trong khu vực và thế giới.

Gánh nặng bệnh tật (tính theo số năm sống điều chỉnh theo mức độ tàn tật - DALYs) tại Việt Nam năm 2021 đạt mức 3.952 trên 100.000 dân, cao hơn nhiều so với mức trung bình của Đông Nam Á (3.425) và gấp đôi mức trung bình toàn cầu (1.886).

Một thực trạng đau lòng được PGS. Thắng nhấn mạnh là xu hướng "trẻ hóa" của bệnh nhân đột quỵ so với 30 năm trước. Nguyên nhân chủ yếu đến từ các yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được như cao huyết áp (chiếm 71%), tiểu đường, rối loạn mỡ máu và thói quen hút thuốc lá ở nam giới.

Dù mạng lưới y tế đã có nhiều tiến bộ, nhưng nghiên cứu trên gần 7.000 bệnh nhân cho thấy thời gian trung bình từ khi khởi phát triệu chứng đến khi nhập viện lên tới 16 giờ. Đây là một "cửa sổ" quá dài so với thời gian vàng 4,5 giờ để điều trị tiêu sợi huyết.

Kết quả là có tới 80% bệnh nhân đột quỵ tại Việt Nam mất đi cơ hội được điều trị tái thông tối ưu do đến viện quá muộn.

Hệ thống điều trị nội viện: Bước tiến thần tốc nhưng chưa đủ để xoay chuyển cục diện

Nhìn lại hành trình hơn 15 năm phát triển, PGS Huy Thắng tự hào về sự lớn mạnh của đội ngũ chuyên khoa đột quỵ Việt Nam. Nếu năm 2016 cả nước chỉ có 12 cơ sở điều trị đột quỵ thì đến năm 2021 con số này đã tăng lên 81 và dự kiến đạt 170 cơ sở vào năm 2025.

Tại An Giang, hiện đã hình thành được 4 trung tâm/đơn vị đột quỵ, tạo tiền đề quan trọng cho việc tiếp cận điều trị chuyên sâu tại địa phương.

>>> An Giang xác lập "Vùng xanh" đột quỵ, nhiều bệnh viện đạt chuẩn của Hội Đột quỵ Thế giới

Chất lượng điều trị nội viện cũng được nâng cao rõ rệt thông qua các tiêu chuẩn quốc tế. Hiện nay, khoảng 100 bệnh viện tại Việt Nam đã tham gia vào hệ thống quản lý chất lượng RES-Q và nhiều đơn vị đạt các giải thưởng Angels (Vàng, Bạch kim, Kim cương) của Hội Đột quỵ Thế giới (WSO).

Việc chuyển giao kỹ thuật tiêu sợi huyết xuống các tuyến dưới đã giúp giảm tải cho các bệnh viện hạt nhân như Bệnh viện Nhân dân 115, giúp bệnh nhân được điều trị sớm ngay tại địa phương thay vì phải di chuyển xa.

Tuy nhiên, chuyên gia khẳng định chúng ta mới chỉ đang làm tốt "trong bệnh viện". Quy trình cấp cứu ngoại viện vẫn còn là một "khoảng trống" lớn khi chỉ có 1/5 bệnh nhân đến viện bằng hệ thống xe cấp cứu 115 (EMS), phần còn lại vẫn phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, taxi hoặc xe công nghệ.

Sự thiếu hụt các trung tâm phục hồi chức năng chuyên sâu cũng khiến 80% bệnh nhân sau điều trị cấp phải trở về nhà, nơi việc chăm sóc phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện kinh tế và kiến thức của gia đình, dẫn đến hiệu quả phục hồi thần kinh kém.

Tối ưu hóa mạng lưới cấp cứu đột quỵ

PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng đề xuất một chiến lược tổng thể tập trung vào việc rút ngắn mọi phân đoạn của "chuỗi xích đột quỵ": từ nhận diện tại cộng đồng, điều phối xe cấp cứu, điều trị nội viện đến phục hồi chức năng.

- Ứng dụng công nghệ và bản đồ số: Việc xây dựng bản đồ đơn vị đột quỵ tích hợp Google Maps (tương tự mô hình của Thái Lan) là cấp thiết để người dân và tài xế taxi biết chính xác nơi nào gần nhất có khả năng điều trị tái thông 24/7.

Các ứng dụng AI như "FAST Rescue" tại Indonesia là một gợi ý tốt, giúp nhận diện dấu hiệu đột quỵ qua hình ảnh/giọng nói và kết nối trực tiếp với tổng đài cấp cứu.

- Đơn vị đột quỵ lưu động (Mobile Stroke Unit - MSU): Báo cáo đặt kỳ vọng vào việc triển khai MSU - những chiếc xe cấp cứu trang bị máy CT scanner nhỏ gọn

Tại Mỹ, MSU giúp tăng tỷ lệ điều trị tiêu sợi huyết trong "giờ vàng" lên gấp 10 lần so với xe cấp cứu thông thường (33% so với 3%). Đây là giải pháp "mang bệnh viện đến tận nhà bệnh nhân", giúp điều trị tái thông ngay trên đường di chuyển.

- Phối hợp đa ngành (Stroke Pathway): "Time is Brain" (Thời gian là não) - cứ mỗi 15 phút tiết kiệm được sẽ giúp giảm 4% tỷ lệ tử vong. Để làm được điều này, không chỉ nhân viên y tế mà cần sự chung tay của các cơ quan quản lý, truyền thông, đặc biệt là các tài xế công nghệ - những người trực tiếp đưa bệnh nhân đến viện.

Thông điệp cuối cùng mà PGS.TS.BS Nguyễn Huy Thắng gửi đến hội nghị là sự đoàn kết: "Bạn không thể làm điều đó một mình". Để chiến thắng đột quỵ, cần một sự nỗ lực đồng bộ từ ý thức cộng đồng đến quyết tâm của những nhà hoạch định chính sách

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mạng lưới và quy trình, An Giang nói riêng và Việt Nam nói chung hoàn toàn có thể tự tin hướng tới tiêu chuẩn chăm sóc đột quỵ khu vực trong tương lai gần.