TPHCM cần làm gì để phủ sóng chăm sóc giảm nhẹ đến tận tuyến y tế cơ sở?

Chuyển từ "điều trị bệnh" sang "chăm sóc con người"

Trình bày định hướng chiến lược của ngành y tế thành phố, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhận định việc tích hợp chăm sóc giảm nhẹ (CSGN) vào y tế cơ sở không chỉ đơn thuần là mở rộng một dịch vụ y tế mà là sự thay đổi căn bản trong tư duy điều trị.

Theo đó, CSGN cần được triển khai lồng ghép song hành với các biện pháp điều trị đặc hiệu ngay từ thời điểm người bệnh được chẩn đoán mắc bệnh lý hiểm nghèo, thay vì chỉ áp dụng ở giai đoạn cuối. Mục tiêu cốt lõi của tiến trình này là xoa dịu đau đớn thể chất, nâng đỡ tinh thần và cải thiện chất lượng sống cho cả người bệnh lẫn thân nhân.

Để định hướng và vận hành mô hình một cách bài bản, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh vai trò tham mưu và hỗ trợ từ các chuyên gia đầu ngành: "Người làm quản lý y tế rất cần có những hướng dẫn rõ ràng về mô hình phát triển CSGN tại cơ sở từ các chuyên gia chăm sóc giảm nhẹ, cũng như khung pháp lý và những quy định rõ ràng về việc CSGN".

Định hướng chiến lược này cũng hướng đến bảo đảm sự công bằng trong việc tiếp cận dịch vụ y tế của người dân. Khi dịch vụ CSGN được đưa về trạm y tế địa phương và phòng khám bác sĩ gia đình, những đối tượng yếu thế, người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính giai đoạn muộn sẽ được chăm sóc toàn diện ngay tại nơi sinh sống mà không phải chịu áp lực di chuyển hay gánh nặng quá tải tại các bệnh viện tuyến trên. Ở góc độ quản lý vĩ mô, giải pháp này giúp thiết lập một hệ thống quản lý bệnh tật liên tục tại cộng đồng, giảm thiểu các can thiệp y tế không cần thiết ở giai đoạn cuối và tối ưu hóa chi phí điều trị cho toàn xã hội.

Mô hình triển khai tích hợp vào hệ thống y tế cơ sở

Để biến các mục tiêu chiến lược thành hiện thực, TS.BS Thân Hà Ngọc Thể định vị mạng lưới trạm y tế phường xã và các phòng khám bác sĩ gia đình chính là cấp độ CSGN cơ bản, đóng vai trò "cánh tay nối dài" gần dân nhất của toàn hệ thống. Mô hình vận hành thực tế hướng tới việc xây dựng một nhóm chăm sóc đa thành phần tại mỗi trạm bao gồm: bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên xã hội và các tình nguyện viên đã được tập huấn năng lực chuyên môn cơ bản.

Nhóm nhân sự này sẽ chịu trách nhiệm tiếp nhận kế hoạch điều trị từ tuyến trên, trực tiếp quản lý các triệu chứng thông thường, cấp phát thuốc giảm đau thiết yếu và thực hiện các biện pháp hỗ trợ chăm sóc cuối đời ngay tại nhà người bệnh.

Khẳng định tính khả thi của mô hình TS.BS Thân Hà Ngọc Thể quả quyết: "Tuyến y tế cơ sở là cánh tay nối dài của CSGN, triển khai tích hợp CSGN tại hệ thống y tế cơ sở không phải là một nhiệm vụ bất khả thi. Đây còn là mệnh lệnh đạo đức và là yêu cầu cấp thiết. Và TPHCM đang hội tụ đầy đủ các điều kiện để mình có thể triển khai tích hợp chăm sóc giảm nhẹ tại hệ thống y tế cơ sở, từ chính sách, nhân sự, thuốc thiết yếu, đến đào tạo CSGN...".

Dù hành lang pháp lý hiện nay đã có những chuyển biến tích cực nhờ Luật Khám bệnh, chữa bệnh mới cùng Hướng dẫn CSGN năm 2022 của Bộ Y tế, quá trình đưa dịch vụ về cơ sở vẫn đối mặt với một số rào cản thực tế. Những thách thức lớn có thể kể đến như áp lực quá tải công việc của nhân viên y tế tuyến dưới, việc BHYT chưa có cơ chế chi trả cho các hoạt động chăm sóc tại nhà, và đặc biệt là tâm lý e ngại trách nhiệm pháp lý khi sử dụng nhóm thuốc giảm đau mạnh opioids tại cộng đồng.

Hoàn thiện cơ chế, nhân lực và thuốc để triển khai đồng bộ

Nhằm tháo gỡ triệt để các nút thắt vận hành, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu đã đại diện Sở Y tế trình bày kế hoạch hành động dự kiến của thành phố với các giải pháp đồng bộ và có lộ trình rõ ràng. Trước tiên, ngành y tế thành phố tập trung chuẩn hóa bộ quy trình kỹ thuật lâm sàng phù hợp với năng lực thực tế của trạm y tế, đồng thời thiết lập hệ thống chuyển tuyến và chia sẻ dữ liệu thông suốt giữa các bệnh viện chuyên sâu với tuyến cơ sở.

Công tác đào tạo liên tục với thời lượng từ 35 đến 70 giờ sẽ được phối hợp đẩy mạnh cùng Đại học Y Dược TPHCM và Hội Y học CSGN Việt Nam nhằm chuyển giao năng lực chuyên môn bài bản cho cán bộ y tế tuyến dưới.

Đúc kết chìa khóa vận hành cho toàn bộ kế hoạch hành động này, TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh: "Chủ động cung ứng quản lý thuốc phù hợp, chủ động đào tạo nhân sự, xây dựng đội nhóm đa thành phần, phối hợp liên tuyến tốt sẽ là chìa khóa của thành công. Và cùng nhìn nhận các rào cản khó khăn để cùng tìm hướng giải quyết, và rất cần sự đồng lòng quyết tâm từ mọi cơ sở... để mình hướng tới một mục tiêu bao phủ CSGN tới tận tuyến y tế cơ sở".

Bên cạnh đào tạo nhân lực, việc bảo đảm nguồn thuốc giảm đau thiết yếu tại trạm y tế cũng được xác định là một mắt xích sống còn. Thành phố định hướng xây dựng danh mục thuốc CSGN cơ bản tại tuyến cơ sở bao gồm các loại opioids mạnh và thuốc kiểm soát triệu chứng, song song với việc hoàn thiện quy trình kê đơn điện tử và giám sát sử dụng opioids an toàn tại nhà.

Đồng thời, các giải pháp công nghệ như bệnh án điện tử liên thông và mạng lưới hội chẩn từ xa (Tele-health) sẽ được ứng dụng để hỗ trợ bác sĩ tuyến cơ sở kết nối trực tiếp với chuyên gia tuyến cuối khi gặp các ca bệnh phức tạp. Về mặt chính sách và xã hội, thành phố sẽ nghiên cứu đề xuất lộ trình đưa dịch vụ CSGN tại nhà vào danh mục được BHYT chi trả, kết hợp huy động mạng lưới tình nguyện viên từ các tổ chức đoàn thể địa phương để tạo nên hệ sinh thái nâng đỡ toàn diện cho người bệnh.

Việc xây dựng tầm nhìn chiến lược, định hình mô hình tích hợp và vạch ra kế hoạch triển khai cụ thể đối với dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ tại tuyến y tế cơ sở đòi hỏi sự đồng lòng, quyết tâm lớn từ cơ quan quản lý đến từng trạm y tế, trường học và hội chuyên môn. Khi mạng lưới y tế địa phương được nâng cao năng lực và bảo đảm nguồn lực toàn diện, người bệnh điều trị ngoại trú tại TPHCM sẽ có được một điểm tựa y tế vững chắc, mang lại sự an yên và tinh thần nhân văn cho những năm tháng cuối đời.

>>> "Chăm sóc giảm nhẹ là nghĩa vụ đạo đức tối thượng của người thầy thuốc"

>>> Tích hợp chăm sóc giảm nhẹ vào hệ thống y tế cơ sở: Y học song hành cùng sự thấu cảm

>>> Giảm đau là quyền cơ bản nhưng tại sao 91% bệnh nhân Việt vẫn phải vật vã trong đau đớn?