Tại sao phẫu thuật tuyến giáp lại ảnh hưởng đến giọng nói?

1. Có 13% dân số mắc bệnh lý u giáp

Những bệnh lý tuyến giáp nào thường gặp nhất hiện nay? Tỉ lệ nam và nữ mắc bệnh liệu có chênh lệch không, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Bệnh lý tuyến giáp là bệnh lý kết hợp nội, ngoại khoa. Tuyến giáp là một tuyến nội tiết, bệnh lý tuyến giáp bao gồm những rối loạn về chức năng tuyến giáp. Về góc nhìn bệnh lý ngoại khoa, thường gặp nhất là u giáp.

U giáp đa phần được chia thành 2 nhóm bệnh chính: u giáp lành tính và u giáp ác tính (ung thư tuyến giáp).

Tỉ lệ ung thư giáp và bệnh lý u giáp gặp khá nhiều trong dân số. Bệnh lý u giáp dao động trong khoảng 4 – 13% dân số, tùy thuộc chủng tộc. Bệnh lý tuyến giáp thường gặp ở nữ nhiều hơn nam, gấp khoảng 4 lần so với nam giới.

2. Chỉ định ngoại khoa gần như bắt buộc với ung thư tuyến giáp

Trong số các bệnh lý tuyến giáp, trường hợp nào sẽ có chỉ định phẫu thuật, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Đa phần chỉ định phẫu thuật của bệnh lý tuyến giáp nằm trong nhóm ngoại khoa, cụ thể là bệnh lý u giáp.

Trong nhóm này lại chia làm 2 nhóm nhỏ. Nhóm thứ nhất là ung thư giáp. Khi có chẩn đoán ung thư tuyến giáp, chỉ định ngoại khoa gần như là bắt buộc với tất cả kích thước, cho dù chỉ vài milimet.

Nhóm thứ hai là u giáp lành tính, được chỉ định ngoại khoa khi có triệu chứng và biến chứng. Cụ thể là những biến chứng chèn ép gây khó nuốt, khó thở, biến dạng vùng cổ hoặc những triệu chứng khó chịu ở vùng cổ của bệnh nhân.

Khi có những triệu chứng này, đa phần u đã khá to. Tuy nhiên, không phải bệnh lý u giáp lúc nào cũng cần phải mổ. Đối với u giáp mới phát hiện, đặc biệt với trẻ đang trong độ tuổi dậy thì, tuyến giáp có sự tăng sinh thêm, xuất hiện phình giáp lan toả, phình giáp hạt nhỏ, có thể điều trị nội khoa. Chế độ ăn uống, uống thuốc có thể giúp bệnh nhân tránh được 1 cuộc mổ.

Bệnh lý u giáp phát hiện trong giai đoạn muộn cũng phải can thiệp bằng phẫu thuật.

3. Ưu tiên các phương pháp điều trị ít xâm lấn

Để loại bỏ khối u lành tính và ung thư, các trung tâm ung thư lớn hiện nay đã áp dụng những phương pháp nào?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Theo quan điểm ngoại khoa, để điều trị u giáp bao gồm cả lành tính và ác tính, có rất nhiều phương pháp có thể áp dụng. Nhìn chung, từ trước đến nay thường có chỉ định phải mổ.

Tuy nhiên, khi đi vào sâu hơn, vấn đề mổ được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Trong thời kỳ y học chưa phát triển, mổ đồng nghĩa với mổ mở: Rạch một đường mổ rộng ở cổ với mục đích lấy được toàn bộ khối u giáp và bảo tồn được phần tuyến giáp lành tính bên dưới.

Trong những trường hợp nặng, đường mổ sẽ nặng nề hơn. Trường hợp bướu giáp thòng trung thất chèn ép những cấu trúc vùng trung thất có thể kết hợp cộng trừ với chẻ dọc xương ức như mổ tim.

Thời gian gần đây, phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn hoặc phẫu thuật hạn chế tối thiểu những xâm lấn cho người bệnh bắt đầu phát triển. Chúng ta phải nhìn cả công tác khám, chữa và tầm soát bệnh. Trước đây, trường hợp bướu rất to không thể điều trị bằng phương pháp ít xâm lấn.

Với công tác khám, chữa bệnh hiện nay, đã có thể phát hiện ra những bướu nhỏ, kích thước dưới 1cm hoặc nếu bướu lớn hơn thì vẫn ưu tiên hàng đầu cho các phương pháp điều trị ít xâm lấn.

Phẫu thuật nội soi giúp phẫu trường nhìn rõ, ít xâm lấn, giải quyết được mô bướu của người bệnh và đảm bảo không để lại sẹo ở vùng cổ. Có nhiều kỹ thuật tiếp cận của phẫu thuật nội soi, có ngả đi bên nách, có ngả đi dưới vùng vú, có ngả đi đường miệng,... tùy theo loại chỉ định.

Gần đây đã có một số phương pháp nằm ở khoảng giữa phẫu thuật và thủ thuật như dùng sóng cao tần, sóng siêu âm. Đây là phương pháp thiên về ngoại khoa để giải quyết bài toán u giáp.

Mỗi phương pháp đều có chỉ định khác nhau, phải đi khám chuyên khoa để quyết định lựa chọn phương pháp nào.

4. Bệnh viện Bình Dân có gần 20 năm kinh nghiệm phẫu thuật nội soi tuyến giáp

Tại Bệnh viện Bình Dân, phẫu thuật hiện nay đã tiến bộ như thế nào so với những năm trước, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Bệnh viện Bình Dân là một trung tâm phẫu thuật lớn của TPHCM cũng như toàn quốc. Theo số liệu thống kê, có những thời điểm chúng tôi mổ khoảng 15.000 ca trong vòng 5 – 7 năm.

Thời điểm 10 năm về trước, tỉ lệ mổ mở gần như tuyệt đối. Từ năm 2014 đến nay, theo trào lưu của phát triển phẫu thuật nội soi trong và ngoài nước, Bệnh viện Bình Dân là một trong những trung tâm triển khai phẫu thuật nội soi tuyến giáp đi đầu cả nước.

Ngoài kỹ thuật mổ mở kinh điển, những u giáp có chỉ định phẫu thuật nội soi. U lành tính, ung thư, rối loạn chức năng tuyến giáp, đều áp dụng kỹ thuật nội soi để đem lại kết quả tốt nhất cho người bệnh.

Tính đến hiện tại, chúng tôi đã có gần 20 năm kinh nghiệm trong triển khai kỹ thuật này.

5. Ưu, nhược điểm của phẫu thuật nội soi qua đường miệng

Xin hỏi BS, phẫu thuật nội soi qua đường miệng thường được áp dụng trong những trường hợp nào?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Phẫu thuật nội soi qua đường miệng không phải kỹ thuật mới trên thế giới, gọi là phẫu thuật đi qua các lỗ tự nhiên trên cơ thể, trong đó có miệng, đi ở tiền đình miệng.

Ưu điểm của phẫu thuật này là bệnh nhân không hề có sẹo mổ trên cơ thể. Phẫu thuật nội soi đi ở ngả nách ít nhiều vẫn để lại sẹo, từ 0,5 – 1 cm. Đi qua các lỗ tự nhiên như miệng đảm bảo được về mặt thẩm mỹ.

Tuy nhiên, những nhược điểm của phẫu thuật qua đường miệng là bệnh nhân có cảm giác khá đau sau mổ, nhất là trong vấn đề ăn uống. Bệnh nhân cũng phải chuẩn bị vệ sinh răng miệng rất kỹ trước mổ.

Thứ hai, phẫu thuật nội soi qua đường miệng đến tuyến giáp phải đảm bảo những nguyên tắc nghiêm khắc hơn so với những kỹ thuật nội soi thông thường.

6. Ưu, nhược điểm của kỹ thuật đốt sóng cao tần RFA

Phương pháp đốt sóng cao tần thường được chỉ định và áp dụng trong những trường hợp nào, thưa BS?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Một trong những kỹ thuật ít xâm lấn tiên tiến để giải quyết bệnh lý u tuyến giáp là đốt sóng cao tần, từ chuyên môn gọi là RFA.

Đốt sóng cao tần và dùng năng lượng của sóng siêu âm khác nhau về mặt nguyên lý nhưng gần giống nhau về mặt thủ thuật. Người bệnh được đâm một cái kim chứa điện cực vào trong nhân giáp và phát năng lượng từ sóng cao tần nhiệt hoặc từ rung động sóng siêu âm để triệt tiêu khối u.

Đây là một phương pháp mới, là lựa chọn cho những bướu giáp nhỏ, bướu giáp tái phát sau khi phẫu thuật và nằm ở những vị trí an toàn.

Cho đến thời điểm hiện tại, vẫn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau. Một trong những nhược điểm của 2 kỹ thuật này là không lấy được toàn bộ u. Tuy nhiên, đây vẫn là một lựa chọn ít xâm lấn cho người bệnh.

7. Chỉ mất 3 ngày cho 1 cuộc phẫu thuật tuyến giáp

Bệnh nhân sau khi phẫu thuật cần nằm viện theo dõi trong bao lâu và mất bao lâu để người bệnh có thể ăn uống, sinh hoạt bình thường trở lại?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Đa phần trong trường hợp diễn biến cuộc mổ bình thường, không đi kèm những tình huống đặc biệt hay những bệnh lý kèm theo nặng nề, người bệnh phẫu thuật tuyến giáp chỉ cần chuẩn bị khoảng 3 ngày.

Ngày thứ nhất chuẩn bị về công tác tiền phẫu. Người bệnh nhập viện, khám bệnh, kiểm tra về vấn đề gây mê, xét nghiệm tầm soát an toàn phẫu thuật và sức khỏe. Buổi tối, người bệnh được dặn dò chuẩn bị cho ca mổ ngày hôm sau.

Ngày phẫu thuật, một ca mổ dao động từ 60 – 120 phút, tùy tổn thương và tùy loại phẫu thuật. Bệnh nhân được chuyển từ phòng mổ ra phòng hồi tỉnh. Sau 1 – 2 giờ đồng hồ, bệnh nhân ổn định có thể về lại khoa.

1 – 2 giờ sau đó, bệnh nhân có thể dinh dưỡng lại được, bao gồm uống nước hoặc ăn nhẹ. Lưu ý rằng trong thời điểm này, bệnh nhân hầu như phải ngồi dậy khi ăn lại để tránh sặc sau mổ. Người bệnh có thể xuất viện ngay ngày hôm sau.

8. Phẫu thuật nội soi đảm bảo được yếu tố thẩm mỹ

Xin hỏi BS, sẹo do phẫu thuật tuyến giáp sẽ nằm ở vị trí nào? Sau bao lâu vết sẹo này sẽ mờ đi?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Chúng ta cần phải hiểu một quy luật tất yếu, có mổ thì chắc chắn phải có sẹo. Đối với mổ mở kih điển, vết sẹo nằm ngay phần cổ trước, trên hõm ức khoảng 1 – 2cm. Độ dài của sẹo phụ thuộc vào độ lớn của bướu, dao động từ 2 – 8 cm.

Mổ nội soi dùng các dụng cụ trocar kích thước chỉ khoảng 5 – 10mm, người bệnh sẽ bị 3 vết sẹo, tùy theo kỹ thuật mổ. Ví dụ, 3 lỗ cùng một bên thì sẹo sẽ rải rác từ nách, quầng vú và thành bên ngực.

Bệnh viện Bình Dân thường chọn kỹ thuật mổ đi bằng đường nách và quầng vú hai bên. Người bệnh chỉ có 3 lỗ trocar, gồm 2 lỗ 5mm và 1 lỗ 10mm. Các lỗ này rất nhỏ và nằm ở các vùng nếp da, đảm bảo được thẩm mỹ.

Người bệnh được cắt chỉ sau khi phẫu thuật khoảng 7 ngày, dù là mổ mở hay mổ nội soi. Tiến trình lành sẹo tùy thuộc vào cơ địa của bệnh nhân. Thời gian sẹo mờ đi dao động từ vài tháng đến khoảng 1 năm. Một số tình huống đi đường mổ nằm ngay trên những nếp lằn da thì hầu như sẽ không nhìn thấy vết mổ.

9. Tổn thương thoáng qua và tổn thương vĩnh viễn sau phẫu thuật tuyến giáp

Sau phẫu thuật, nhiều người bị ảnh hưởng đến giọng nói. Xin hỏi BS, tình trạng này mất bao lâu để khắc phục? Bệnh nhân có bị biến đổi giọng nói sau khi phẫu thuật không?

BS.CK2 Nguyễn Văn Việt Thành trả lời: Giọng nói bị ảnh hưởng khi phẫu thuật tuyến giáp là một vấn đề rất được quan tâm đối với người dân, bác sĩ phẫu thuật và là chủ đề được thảo luận nhiều trên những diễn đàn khoa học chuyên sâu về phẫu thuật tuyến giáp.

Mặt sau tuyến giáp có 2 dây thần kinh gọi là dây quặt ngược thanh quản, chi phối việc đóng mở, căng chùng dây thanh âm và nhánh ngoài thần kinh thanh quản trên chi phối chất lượng giọng nói.

Về mặt lý thuyết, phẫu thuật tuyến giáp ít nhiều sẽ có nguy cơ biến đổi, thay đổi giọng nói của người bệnh, tùy thuộc vào trường hợp bướu xâm lấn ăn lan như thế nào, kỹ thuật mổ như thế nào.

Tuy nhiên, một trong những nguyên tắc của phẫu thuật tuyến giáp là tìm thấy, bảo tồn và tránh tổn thương các dây thần kinh chi phối giọng nói. Giọng nói của người bệnh sau khi mổ có thể bị ảnh hưởng một chút do nhiều nguyên nhân. Người bệnh trải qua một cuộc mổ có gây mê, đặt ống gây mê nội khí quản có thể làm xây xát vùng hầu họng, có đàm nhớt. Tình trạng này gọi là khàn tiếng thoáng qua do phù nề, không liên quan đến tổn thương thần kinh và sẽ hết sau 1 – 2 ngày.

Những tổn thương giọng nói do dây thần kinh còn tùy mức độ thoáng qua hay vĩnh viễn. Bệnh nhân khàn tiếng, nói yếu trong mức độ thoáng qua sẽ phục hồi trong thời gian vài tuần hoặc vài tháng. Trong trường hợp ung thư tuyến giáp, bướu ăn lan vào dây thần kinh hoặc thanh quản, bắt buộc phải cắt qua dây thần kinh để giải quyết u ung thư gọi là tổn thương vĩnh viễn, đã có chiến lược phẫu thuật ngay từ đầu.

Một tình trạng thường gặp ở những người phẫu thuật tuyến giáp là cảm giác hụt hơi khi nói một lúc lâu. Đó chỉ là tổn thương thoáng qua và sẽ hồi phục theo thời gian, bệnh nhân có thể yên tâm.