Phương pháp Kangaroo và vai trò nền tảng trong chăm sóc trẻ sơ sinh hiện đại

1. Phương pháp Kangaroo là gì và vì sao được áp dụng rộng rãi cho trẻ sơ sinh?

Da kề da - một cái chạm rất bản năng giữa mẹ và con - lại trở thành nền tảng của một phương pháp chăm sóc trẻ sơ sinh mang tên Kangaroo. Trước hết, BS có thể chia sẻ phương pháp này ra đời trong bối cảnh nào của y học sơ sinh và vì sao đến nay vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên - Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Phương pháp Kangaroo, còn gọi là KMC hay phương pháp da kề da, là một phương pháp chăm sóc trẻ sơ sinh được triển khai từ năm 1978 bởi một bác sĩ người Colombia. Phương pháp này ra đời trong bối cảnh tỷ lệ trẻ sinh non gia tăng, trong khi điều kiện trang thiết bị y tế còn hạn chế và nguy cơ nhiễm khuẩn ở trẻ rất cao. Trước tình huống đó, bác sĩ đã áp dụng phương pháp da kề da như một giải pháp thay thế.

Kết quả ghi nhận cho thấy, khi thực hiện phương pháp da kề da, trẻ giảm tình trạng hạ thân nhiệt, được bú mẹ sớm hơn, thời gian nằm viện được rút ngắn, chi phí điều trị giảm và trẻ có thể xuất viện sớm hơn. Từ một giải pháp mang tính tình huống, phương pháp này mang lại hiệu quả vượt ngoài mong đợi.

Đến năm 2003, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức đưa phương pháp Kangaroo vào hướng dẫn thực hành, xuất bản thành tài liệu áp dụng cho cả trẻ sinh non và trẻ đủ tháng.

2. Phương pháp Kangaroo và những lợi ích đã được WHO chứng minh

Phương pháp Kangaroo đã từng bước làm thay đổi cách y học nhìn nhận và chăm sóc trẻ sơ sinh. BS có thể chia sẻ rõ hơn: vai trò của Kangaroo đến nay đã tác động như thế nào đến thực hành chăm sóc trẻ, đặc biệt là với trẻ sinh non và nhẹ cân, và đâu là những bằng chứng khoa học đứng sau phương pháp tưởng chừng rất giản dị này?

BS.CK2 Lê Anh Thi - Trưởng khoa Hồi sức Tích cực Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Hiện nay, phương pháp chăm sóc Kangaroo Mother Care (KMC) đã có sự thay đổi một cách rõ rệt so với thời điểm ban đầu. Từ một biện pháp mang tính thay thế, chủ yếu được áp dụng tại các trung tâm sơ sinh có điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, đến nay KMC đã trở thành một hình thức chăm sóc tiêu chuẩn cho trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non.

Nhiều nghiên cứu đã được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp KMC. Đặc biệt, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã công bố nhiều bằng chứng khoa học cho thấy phương pháp này mang lại các lợi ích quan trọng như giảm tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh, giảm nguy cơ nhiễm trùng, rút ngắn thời gian nằm viện, giảm thời gian cần hỗ trợ hô hấp, cùng nhiều lợi ích thiết thực khác cho trẻ sơ sinh.

3. Phương pháp Kangaroo mang lại những lợi ích gì cho trẻ sơ sinh?

Trẻ sinh non, nhẹ cân thường phải đối mặt với nhiều nguy cơ ngay từ những ngày đầu đời. So với các phương pháp chăm sóc truyền thống, Kangaroo mang lại những lợi ích nổi bật gì cho nhóm trẻ này, thưa BS? Ở góc độ sinh lý, da kề da tác động ra sao đến khả năng tự điều hòa thân nhiệt, nhịp thở, nhịp tim và sự ổn định chung của trẻ sơ sinh?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên trả lời: Phương pháp Kangaroo mang lại rất nhiều lợi ích cho trẻ sơ sinh. Trước hết, trẻ được giữ ấm hiệu quả. Sau sinh, trẻ rất dễ bị hạ thân nhiệt, và khi thực hiện da kề da, hơi ấm từ cơ thể mẹ giúp trẻ duy trì thân nhiệt ổn định.

Thứ hai, trẻ được bú mẹ sớm hơn, từ đó giúp tăng cân nhanh hơn. Thứ ba, phương pháp này giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng, đặc biệt là nhiễm trùng bệnh viện. Thứ tư, thời gian nằm viện của trẻ được rút ngắn, trẻ có thể xuất viện sớm hơn. Cuối cùng, nhờ thời gian điều trị ngắn hơn, chi phí điều trị cũng được giảm đáng kể.

Những lợi ích này đến từ các tác động sinh lý rõ rệt của phương pháp da kề da. Khi trẻ được áp da với mẹ, hơi ấm của mẹ truyền sang giúp giữ ấm cho trẻ, đồng thời nhịp tim và nhịp thở của trẻ trở nên ổn định hơn. Da kề da còn kích thích hệ thần kinh đối giao cảm, giúp nhịp tim và nhịp thở ổn định, từ đó làm giảm mức tiêu thụ năng lượng. Phần năng lượng tiết kiệm này được trẻ sử dụng cho sự phát triển thể chất và trí não.

Bên cạnh đó, da kề da giúp tăng bài tiết oxytocin, còn được gọi là hormone hạnh phúc, đồng thời làm giảm bài tiết cortisol, hormone liên quan đến stress. Nhờ vậy, trẻ cảm thấy an tâm hơn, ngủ ngon hơn. Trẻ còn được tiếp xúc với các vi khuẩn thường trú trên da mẹ, góp phần hình thành hệ miễn dịch tốt hơn.

Ngoài ra, khi được da kề da, trẻ có thể bú mẹ sớm, giúp giảm nguy cơ hạ đường huyết. Trẻ cũng cảm nhận được mùi hương của mẹ, nhịp tim và nhịp thở của mẹ, từ đó tạo cảm giác an toàn, ngủ sâu hơn và hỗ trợ phát triển tâm thần vận động tốt hơn trong giai đoạn đầu đời.

4. Da kề da ngay sau sinh giúp trẻ ổn định sinh lý và phát triển trí não tốt hơn

Phương pháp Kangaroo thường được nhắc đến nhiều trong chăm sóc trẻ sinh non. Tuy nhiên, trên thực tế, những nhóm trẻ nào hiện nay được khuyến cáo áp dụng phương pháp này? Với trẻ đủ tháng, khỏe mạnh, việc thực hiện da kề da sớm và đúng cách có mang lại những lợi ích lâu dài nào cho sự phát triển của trẻ hay không, thưa BS?

BS.CK2 Lê Anh Thi trả lời: Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phương pháp Kangaroo nên được thực hiện cho tất cả trẻ sơ sinh ngay sau khi chào đời. Không chỉ trẻ sinh non mới cần áp dụng Kangaroo, mà trẻ đủ tháng cũng được khuyến cáo thực hiện phương pháp này.

Lý do là bởi da kề da giúp trẻ đủ tháng nhanh chóng kiểm soát thân nhiệt, ổn định đường huyết và được bú mẹ sớm hơn. Đồng thời, phương pháp này còn giúp trẻ giảm quấy khóc, giảm stress trong giai đoạn ngay sau sinh.

Về lâu dài, việc thực hiện Kangaroo góp phần hình thành mối liên kết mẹ con bền chặt, tăng cường phát triển về mặt nhận thức và cảm xúc cho trẻ. Trẻ nhờ đó phát triển trí não tốt hơn và giảm thiểu những vấn đề bệnh lý không cần thiết trong quá trình phát triển.

5. Phương pháp Kangaroo mang lại lợi ích gì cho người mẹ sau sinh?

Không chỉ mang lại lợi ích cho trẻ, phương pháp Kangaroo còn được xem là một liệu pháp hỗ trợ quan trọng cho người mẹ. BS có thể chia sẻ những tác động tích cực của da kề da đối với tâm lý sau sinh, việc nuôi con bằng sữa mẹ và sự gắn kết mẹ - con?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên trả lời: Khi thực hiện da kề da, cơ thể người mẹ được kích thích tiết ra oxytocin và giảm hormone cortisol. Oxytocin, còn được gọi là hormone hạnh phúc, giúp mẹ giảm stress sau sinh, cảm thấy an tâm hơn và ngủ ngon hơn, đồng thời góp phần làm giảm nguy cơ trầm cảm sau sinh.

Bên cạnh đó, da kề da giúp người mẹ tự tin hơn trong việc chăm sóc con. Khi trực tiếp quan sát và cảm nhận những phản ứng của con mỗi ngày, mẹ cảm thấy yên tâm hơn và nhận thấy vai trò tích cực của mình trong quá trình chăm sóc trẻ.

Ngược lại, khi trẻ không được da kề da mà phải cách ly trong đơn vị hồi sức sơ sinh (NICU), người mẹ thường lo lắng, không biết con ăn ngủ ra sao, từ đó dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài khi nghĩ về con.

Đối với việc nuôi con bằng sữa mẹ, da kề da tiếp tục phát huy vai trò quan trọng thông qua việc kích thích tiết oxytocin. Hormone này giúp tăng tiết sữa, đồng thời hỗ trợ co hồi tử cung tốt hơn, qua đó làm giảm nguy cơ băng huyết sau sinh và giúp người mẹ sớm lấy lại vóc dáng.

Ngoài ra, da kề da còn tăng cường sự gắn kết giữa mẹ và con. Khi tiếp xúc trực tiếp, trẻ cảm nhận được mùi hương, nhịp tim và nhịp thở của mẹ, tạo cảm giác tương tự như khi còn trong tử cung. Cùng lúc đó, người mẹ được chứng kiến con phát triển từng ngày, từ đó cảm thấy yên tâm hơn, ngủ ngon hơn và tự tin hơn trong việc chăm sóc con.

6. Phương pháp Kangaroo được Bệnh viện Hùng Vương triển khai như một chăm sóc thiết yếu trong hồi sức sơ sinh

Từ góc độ một bệnh viện chuyên sâu về sản - nhi, BS có thể chia sẻ về hành trình áp dụng và phát triển phương pháp Kangaroo tại Bệnh viện Hùng Vương? Hiện nay, phương pháp này đang được triển khai như thế nào trong thực hành chăm sóc trẻ sơ sinh, đặc biệt là tại khoa Hồi sức Tích cực Sơ sinh?

BS.CK2 Lê Anh Thi trả lời: Phương pháp Kangaroo Mother Care đã được Bệnh viện Hùng Vương phát triển và triển khai từ năm 2009. Trải qua hơn 10 năm thực hiện, phương pháp này không ngừng được cải tiến với phác đồ ngày càng hoàn thiện và quy trình thực hiện ngày càng chặt chẽ hơn.

Trong giai đoạn đầu, KMC chỉ được áp dụng cho những trẻ có cân nặng và tuổi thai tương đối lớn. Đến nay, chỉ định đã được mở rộng đáng kể: cân nặng ngưỡng được hạ thấp hơn, tuổi thai được triển khai xuống đến 30 tuần đối với trẻ nhập khoa Sơ sinh và dưới 28 tuần đối với trẻ điều trị tại NICU.

Trong quá trình phát triển, khó khăn đầu tiên đến từ đội ngũ y bác sĩ, bởi phương pháp này đòi hỏi sự thay đổi trong nhận thức và thực hành lâm sàng. Không phải tất cả bác sĩ đều đồng thuận ngay từ đầu, do đó bệnh viện đã tổ chức nhiều buổi sinh hoạt chuyên môn nhằm chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật kiến thức mới và truyền cảm hứng trong thực hành KMC.

Bên cạnh đó, một rào cản lớn khác đến từ phía cha mẹ. Khi sinh con non tháng, nhẹ cân, nhìn trẻ rất nhỏ và mong manh, nhiều cha mẹ không dám chạm vào con, lo sợ việc bồng bế hay chăm sóc không đúng cách sẽ khiến trẻ đau đớn hoặc tổn thương nhiều hơn. Trước những lo lắng này, đội ngũ y bác sĩ phải trực tiếp tư vấn, hướng dẫn tận tình để giúp cha mẹ vượt qua rào cản tâm lý và yên tâm thực hiện phương pháp KMC.

Một khó khăn khác là vấn đề nhân lực. Khi triển khai KMC, bệnh viện cần thêm nhân viên y tế theo dõi sát, bởi không thể giao hoàn toàn trẻ cho mẹ mà luôn phải có nhân viên y tế kèm theo để hỗ trợ và kịp thời phát hiện các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện.

Dù đối mặt với nhiều thách thức, với sự ủng hộ của Ban Giám đốc cùng sự đồng lòng của đội ngũ y bác sĩ, Bệnh viện Hùng Vương đã triển khai hiệu quả chương trình da kề da sớm. Hiện nay, phương pháp này không chỉ là một hình thức chăm sóc thường quy mà đã trở thành chăm sóc thiết yếu, là một phần trong phác đồ hồi sức sơ sinh của bệnh viện.

Không chỉ những trẻ có tình trạng lâm sàng ổn định mới được thực hiện KMC, bệnh viện đã tiến tới áp dụng phương pháp này cho cả những trẻ chưa ổn định về lâm sàng. Cụ thể, các trường hợp trẻ cần hỗ trợ hô hấp, truyền dịch hoặc tiêm thuốc vẫn có thể được thực hiện KMC song song, với kế hoạch chăm sóc và theo dõi chặt chẽ.

Song song đó, cha mẹ được hướng dẫn rất cụ thể cách theo dõi các dấu hiệu, biểu hiện cần báo ngay cho bác sĩ để kịp thời phát hiện và điều chỉnh. Tại khoa Hồi sức tích cực sơ sinh, bệnh viện cũng đang chuẩn bị triển khai chăm sóc KMC sớm ngay từ lúc sinh. Hiện nay, các trẻ có tuổi thai từ 28 tuần trở lên đã được áp dụng phương pháp này.

>>> Đọc thêm phần 2: Kangaroo sớm giúp thay đổi cách hồi sức và chăm sóc trẻ sinh non

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.