Kangaroo sớm giúp thay đổi cách hồi sức và chăm sóc trẻ sinh non

1. Kangaroo sớm ngay sau sinh giúp trẻ sinh non 31 tuần 5 ngày bú mẹ và xuất viện sớm

Trong quá trình công tác và trực tiếp đồng hành cùng các ca bệnh nặng, BS từng chứng kiến những trường hợp nào mà phương pháp Kangaroo thực sự tạo nên bước ngoặt, thậm chí là những “kỳ tích” cho sự sống của trẻ sơ sinh? Có ca bệnh nào khiến BS nhớ mãi và càng củng cố niềm tin vào vai trò của da kề da trong hồi sức và chăm sóc trẻ sơ sinh, thưa BS?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên - Trưởng khoa Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Trong phương pháp Kangaroo, bệnh viện đã bắt đầu triển khai từ năm 2009, khi đó chủ yếu áp dụng cho những trường hợp trẻ sơ sinh có tình trạng lâm sàng ổn định. Đến năm 2013, phương pháp này tiếp tục được mở rộng cho các trẻ đang hỗ trợ hô hấp bằng CPAP.

Đến năm 2024, bệnh viện tiến thêm một bước quan trọng khi triển khai Kangaroo sớm ngay sau sinh, thực hiện trực tiếp tại phòng sinh và phòng mổ. Ca đầu tiên được áp dụng trong giai đoạn này là một trẻ sinh non 31 tuần 5 ngày.

Trước đây, những trẻ có tuổi thai dưới 34 tuần đều phải chuyển ngay vào khoa Hồi sức tích cực sơ sinh (NICU) để điều trị, thường cần hỗ trợ CPAP hoặc thở máy. Tuy nhiên, với trường hợp này, dù trẻ sinh non 31 tuần 5 ngày và đang thở CPAP, ekip vẫn tiến hành Kangaroo da kề da ngay sau sinh.

Sau đó, trẻ được chuyển lên khoa hậu phẫu để tiếp tục chăm sóc. Điều đặc biệt là trẻ có thể bú mẹ ngay sau sinh. Đây là một kết quả rất bất ngờ, bởi với tuổi thai 31 tuần 5 ngày, trẻ bú mẹ sớm là điều hiếm gặp trong thực hành trước đây. Trẻ không cần truyền dịch, không cần sử dụng kháng sinh và sau 10 ngày đã được xuất viện trong tình trạng hoàn toàn ổn định.

Chính trường hợp đầu tiên này đã tạo dấu ấn rất mạnh và trở thành động lực quan trọng để đội ngũ y tế tiếp tục triển khai chương trình Kangaroo sớm cho các trẻ sinh non trong những giai đoạn tiếp theo.

2. Trên 90% trẻ xuất viện bú mẹ hoàn toàn khi áp dụng phương pháp Kangaroo từ sớm

Để phương pháp Kangaroo phát huy hiệu quả và đảm bảo an toàn cho trẻ, Bệnh viện Hùng Vương đã xây dựng quy trình, hướng dẫn và hỗ trợ cha mẹ tham gia chăm sóc con ra sao?

BS.CK2 Lê Anh Thi - Trưởng khoa Hồi sức Tích cực Sơ sinh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Phương pháp Kangaroo mang lại lợi ích rất rõ ràng và đã được Bệnh viện Hùng Vương triển khai trong thời gian dài. Qua quá trình thực hiện, quy trình ngày càng được hoàn thiện và hiện nay bệnh viện đã triển khai chương trình Kangaroo Mother Care (KMC) sớm cho trẻ ngay từ lúc mới sinh. Sau một thời gian áp dụng, bệnh viện tiến hành đánh giá và ghi nhận những kết quả thực tế mà phương pháp này mang lại.

Một trong những kết quả ấn tượng nhất là tỷ lệ trẻ được bú mẹ hoàn toàn khi xuất viện. Theo ghi nhận, trên 90% trẻ được thực hiện KMC xuất viện trong tình trạng bú mẹ hoàn toàn bằng sữa mẹ. Lợi ích của sữa mẹ đã được chứng minh rõ ràng và không cần bàn cãi thêm. Trên thực tế, với những trẻ phải nhập khoa Hồi sức tích cực do bệnh lý, việc gián đoạn nguồn sữa mẹ thường ảnh hưởng không nhỏ đến trẻ. Tuy nhiên, khi thực hiện Kangaroo sớm, việc chăm sóc và cho bú không bị gián đoạn. Người mẹ vẫn trực tiếp chăm sóc con, vẫn cho con bú, nhờ đó quá trình tạo sữa vẫn diễn ra đều đặn mỗi ngày. Chính vì vậy, khi trẻ xuất viện, người mẹ vẫn sẵn sàng và đủ sữa để tiếp tục nuôi con bằng sữa mẹ. Đây là một chỉ số rất đáng ghi nhận, với hơn 90% trẻ xuất viện bú mẹ hoàn toàn.

Bên cạnh đó, nhiều lợi ích khác cũng được ghi nhận rõ rệt. Thời gian trẻ cần hỗ trợ hô hấp, thời gian nằm viện và tỷ lệ sử dụng kháng sinh ở nhóm trẻ được thực hiện KMC sớm đều giảm đáng kể so với nhóm trẻ không được áp dụng phương pháp này. Những kết quả tích cực này, ngay từ ca đầu tiên triển khai, đã tạo thêm động lực để đội ngũ y tế tiếp tục mở rộng và duy trì chương trình Kangaroo sớm.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, bệnh viện cũng đối mặt với không ít rào cản. Trước hết là rào cản về chuyên môn, bởi khi triển khai một quy trình mới, đội ngũ thực hiện cần được trang bị đầy đủ kiến thức. Do đó, bệnh viện phải tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn, huấn luyện, đào tạo và mời cả chuyên gia bên ngoài tham gia hướng dẫn.

Rào cản tiếp theo đến từ phía cha mẹ. Nhiều phụ huynh chưa hiểu rõ về phương pháp này, khi được tư vấn thường e ngại thực hiện vì mới sinh xong, cơ thể mệt mỏi và tâm lý căng thẳng. Tuy nhiên, khi được giải thích đầy đủ về lợi ích không chỉ cho trẻ mà còn cho chính người mẹ, đa số cha mẹ đã vui vẻ chấp nhận và phối hợp thực hiện. Ngoài ra, các vấn đề về cơ sở vật chất và nhân lực cũng đòi hỏi bệnh viện phải sắp xếp, bổ sung, tạo thêm áp lực cho khoa và cho toàn bệnh viện.

Vượt qua những trở ngại đó, những kết quả đạt được chính là “trái ngọt” mà Bệnh viện Hùng Vương ghi nhận từ việc triển khai KMC. Hiện nay, phương pháp này không chỉ được duy trì mà còn tiếp tục được mở rộng cho các nhóm trẻ nguy cơ cao - những đối tượng trước đây chưa được áp dụng. Việc mở rộng này nhằm giúp ngày càng nhiều trẻ được tiếp cận Kangaroo, qua đó nhận được sự chăm sóc tối ưu hơn, tích cực hơn và cải thiện chất lượng cuộc sống ngay từ giai đoạn đầu đời.

3. Nguyên tắc thực hiện Kangaroo: Làm sớm, đúng tư thế và theo dõi sát

Về mặt thực hành, BS có thể hướng dẫn các nguyên tắc và các bước cơ bản khi thực hiện phương pháp Kangaroo để cha mẹ hiểu và làm đúng? Trong quá trình da kề da, có những lưu ý quan trọng nào và những biểu hiện nào ở trẻ khiến cha mẹ cần đặc biệt chú ý để kịp thời báo cho nhân viên y tế?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên trả lời: Khi thực hiện phương pháp Kangaroo, cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản. Trước hết, Kangaroo cần được thực hiện càng sớm càng tốt. Sau khi sinh, nếu trẻ đủ điều kiện và được bác sĩ cho phép, việc da kề da nên tiến hành ngay. Thời gian thực hiện tối thiểu được khuyến cáo là khoảng 8 giờ mỗi ngày và có thể kéo dài từ 8 đến 24 giờ. Việc thực hiện càng nhiều, càng đều đặn thì lợi ích mang lại cho trẻ càng rõ rệt.

Trước khi bắt đầu Kangaroo, cha mẹ cần chuẩn bị đầy đủ. Cha mẹ nên rửa tay sạch sẽ, vệ sinh vùng ngực, chuẩn bị áo địu hoặc các dụng cụ hỗ trợ cần thiết. Sau đó, trẻ được mặc tã, người mẹ mặc áo địu. Khi bế trẻ, một tay nâng đỡ đầu và cổ, tay còn lại đỡ mông trẻ, đặt trẻ áp sát vào ngực mẹ.

Tư thế Kangaroo đúng là tư thế trẻ nằm áp vào ngực mẹ, hai chân co lại giống tư thế con ếch, đầu nghiêng sang một bên để trẻ dễ tìm vú mẹ. Sau khi đặt trẻ đúng tư thế, áo địu được cố định lại để giữ ấm, có thể đắp thêm một tấm khăn mỏng bên ngoài nếu cần.

Trong quá trình thực hiện Kangaroo, cần theo dõi sát các dấu hiệu của trẻ. Cha mẹ cần lưu ý nếu trẻ có biểu hiện thở khó, thở co kéo, xuất hiện các cơn ngưng thở, da tím tái, vàng da, hoặc trẻ bú yếu, bú kém. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cha mẹ cần báo ngay cho nhân viên y tế để được hỗ trợ và xử trí kịp thời.

4. Da kề da giúp ổn định thân nhiệt nhưng không thay thế thuốc và điều trị y tế

Thưa BS, em sinh xong tại BV là được BS cho da kề da luôn, một khoảnh khắc làm em nhớ mãi. Về sau chăm con, em tìm hiểu được biết là nếu con sốt mình cũng có thể da kề da, ngoài việc dùng thuốc - lau mát - điều này sẽ giúp con hạ sốt tốt hơn… Việc áp dụng này có giống với phương pháp Kangaroo không ạ? Nhờ BS chia sẻ thêm cách áp dụng?

BS.CK2 Lê Anh Thi trả lời: Phương pháp da kề da, hay chăm sóc Kangaroo, mang lại rất nhiều lợi ích cho trẻ sơ sinh. Một trong những lợi ích quan trọng đã được các bác sĩ đề cập là khả năng giúp ổn định thân nhiệt cho trẻ. Ngay cả trong trường hợp trẻ bị sốt, việc thực hiện da kề da vẫn có thể hỗ trợ giúp nhiệt độ cơ thể của trẻ ổn định hơn.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng da kề da chỉ có tác dụng hỗ trợ ổn định thân nhiệt chứ không thể thay thế cho thuốc hạ sốt hay các biện pháp điều trị y tế. Khi trẻ thực sự bị sốt, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay để tìm và xác định nguyên nhân gây sốt, từ đó có hướng điều trị phù hợp. Không thể để trẻ sốt cao kéo dài mà chỉ thực hiện Kangaroo, bởi sốt có rất nhiều nguyên nhân khác nhau.

Việc ấp da kề da không thể thay thế thuốc điều trị và cũng không thể thay thế cho việc thăm khám y tế. Do đó, cha mẹ có thể tiếp tục thực hiện Kangaroo để hỗ trợ trẻ, nhưng đồng thời vẫn cần đưa trẻ đến các cơ sở y tế để được khám và điều trị kịp thời nếu trẻ có bệnh, không thể chỉ dựa vào da kề da mà kỳ vọng trẻ tự hết sốt hay khỏi bệnh.

5. Da kề da nên duy trì đến khi nào với trẻ sinh non?

Nhiều gia đình cho biết sau khi sinh con tại bệnh viện được hướng dẫn da kề da, về nhà vẫn tiếp tục áp dụng mỗi ngày vì thấy con dễ ngủ, ít quấy hơn. Vậy da kề da có nên duy trì thường xuyên trong giai đoạn sơ sinh hay không? Cha mẹ cần hiểu thế nào để áp dụng Kangaroo đúng mục đích, thưa BS?

BS.CK2 Bùi Thị Thủy Tiên trả lời: Với một số trẻ sinh non, sau khi xuất viện vẫn được khuyến khích tiếp tục thực hiện da kề da cho đến khi trẻ đạt khoảng 40 tuần tuổi hoặc cân nặng trên 2,5kg. Đây là thời điểm mà trẻ đã có khả năng tự ổn định thân nhiệt mà không còn phụ thuộc vào việc da kề da.

Khi tiếp tục thực hiện da kề da sau mốc 40 tuần tuổi, trẻ thường sẽ tự có phản ứng không muốn tiếp tục. Trẻ sẽ tỏ ra khó chịu và chủ động “bỏ ra”, cho thấy cơ thể đã đủ trưởng thành để tự điều hòa thân nhiệt. Điều này cũng phù hợp với mục đích ban đầu của phương pháp da kề da, bao gồm giữ ấm cho trẻ, giúp bú mẹ sớm, duy trì thân nhiệt ổn định, giảm nguy cơ nhiễm trùng, cải thiện nhịp thở và nhịp tim.

Khi trẻ đã đạt đến khoảng 40 tuần tuổi, cơ thể trẻ đủ lớn và đủ trưởng thành, nhu cầu da kề da sẽ giảm dần và trẻ sẽ tự ngưng. Trong trường hợp trẻ vẫn còn thích và chưa có phản ứng từ chối, cha mẹ có thể tiếp tục thực hiện Kangaroo cho đến khi trẻ tự chán và không muốn thực hiện nữa.

6. Da kề da giúp ổn định thân nhiệt nhưng không thay thế theo dõi và điều trị

Trên mạng xã hội hiện nay, nhiều chia sẻ cho rằng chỉ cần da kề da là có thể thay thế một số biện pháp chăm sóc trẻ sơ sinh khác, như: ủ ấm bằng chăn, theo dõi thân nhiệt thường xuyên, cho trẻ bú đúng cữ, thậm chí có thể hạn chế dùng thuốc hạ sốt khi trẻ sốt nhẹ. Dưới góc nhìn y khoa, BS đánh giá thế nào về những quan điểm này, và cha mẹ cần hiểu đúng vai trò của phương pháp Kangaroo để chăm con khoa học ạ?

BS.CK2 Lê Anh Thi trả lời: Phương pháp Kangaroo mang lại nhiều lợi ích, trong đó có tác dụng giúp ổn định thân nhiệt cho trẻ, tuy nhiên phương pháp này không thể thay thế cho các biện pháp điều trị y tế. Khi sờ thấy cơ thể trẻ nóng hơn bình thường, việc đầu tiên cha mẹ cần làm là đo thân nhiệt cho trẻ.

Trong trường hợp nhiệt độ của trẻ từ 37°C trở lên, nghĩa là trẻ bắt đầu có dấu hiệu tăng thân nhiệt và cần được theo dõi sát. Nếu đo được khoảng 37°C, chưa cần sử dụng thuốc hạ sốt nhưng vẫn phải tiếp tục theo dõi. Lúc này, cha mẹ có thể tiếp tục thực hiện Kangaroo da kề da cho trẻ. Sau khoảng một giờ, cần đo lại thân nhiệt. Nếu nhiệt độ tăng lên 38,5°C hoặc 39°C, cha mẹ phải nhanh chóng đưa trẻ đi khám ngay để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Một vấn đề khác thường được đặt ra là khi thực hiện Kangaroo, có cần quấn khăn cho trẻ hay không. Nhiều người cho rằng khi trẻ đã được áp da với mẹ thì thân nhiệt đã ổn định, không cần quấn thêm khăn. Tuy nhiên, trong một số trường hợp nhất định, việc quấn khăn vẫn rất cần thiết.

Cụ thể, khi nhiệt độ môi trường hạ thấp, chẳng hạn như ở vùng miền núi với nhiệt độ có thể xuống khoảng 20°C, hoặc trong môi trường phòng sinh, phòng mổ ngay sau sinh khi nhiệt độ chỉ khoảng 25°C, trẻ vẫn có nguy cơ mất nhiệt. Dù được sưởi ấm bằng cơ thể mẹ, nếu nhiệt độ môi trường quá thấp, trẻ vẫn có thể bị mất nhiệt. Vì vậy, trong những điều kiện này, việc đắp thêm chăn hoặc quấn khăn cho trẻ là cần thiết để giúp giữ ấm và đảm bảo an toàn cho trẻ trong quá trình thực hiện Kangaroo.

>>> Đọc thêm phần 1: Phương pháp Kangaroo và vai trò nền tảng trong chăm sóc trẻ sơ sinh hiện đại

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.