Phụ nữ cần bổ sung những vi chất nào trước mang thai?

1. Thiếu vi chất: Thực trạng phổ biến nhưng chưa được quan tâm đúng mức

Thưa BS, nhiều phụ nữ chuẩn bị mang thai cho rằng mình ăn uống khá đầy đủ nên không quá lo lắng về dinh dưỡng. Tuy nhiên, trong thực tế, tình trạng thiếu hụt vi chất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản hiện nay có phổ biến? Những thói quen ăn uống nào đang khiến nhiều người vô tình rơi vào tình trạng thiếu vi chất dù vẫn ăn uống bình thường mỗi ngày?

BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy - Trưởng khoa Dinh dưỡng - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Theo kết quả mới nhất từ cuộc tổng điều tra của Viện Dinh dưỡng quốc gia, tình trạng thiếu hụt vi chất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản tại Việt Nam rất phổ biến.

Đầu tiên là thiếu hụt sắt. Sắt là một vi chất quan trọng trong quá trình tạo máu. Tình trạng thiếu máu do thiếu sắt đang chiếm tỷ lệ khá cao, trong đó phụ nữ ở độ tuổi sinh sản chiếm tỷ lệ khoảng 16%; phụ nữ đang mang thai chiếm khoảng 25%.

Vấn đề thiếu vi chất kẽm cũng chiếm tỷ lệ lớn, có đến gần 70% phụ nữ ở độ tuổi sinh sản đang có tình trạng thiếu hụt, nhưng chưa được quan tâm đúng mức.

Ngoài ra, còn một số vi chất khác như là vitamin D, vitamin B12 hoặc các chất khoáng như canxi cũng chưa được chị em để ý đến trong giai đoạn này. Mặc dù tỷ lệ thiếu hụt của các vi chất này không cao như kẽm hay sắt, nhưng thực tế chị em phụ nữ trong độ tuổi sinh sản vẫn đang thiếu hụt các vi chất này.

Nguyên nhân gây ra tình trạng thiếu vi chất thường do chế độ ăn không đa dạng, ăn kiêng. mặc dù, nhiều chị em vẫn cho rằng ăn đầy đủ 3 bữa, nhưng thực phẩm không cân bằng trong các bữa ăn, ví dụ ăn thiên về các thực phẩm muốn ăn kiêng, từ đó gây ra tình trạng thiếu hụt vi chất.

2. Chuẩn bị dinh dưỡng từ 3-6 tháng trước mang thai

Nếu một phụ nữ đang có kế hoạch mang thai trong vài tháng tới, đâu là những nguyên tắc dinh dưỡng quan trọng nhất cần chuẩn bị từ bây giờ? Một chế độ ăn như thế nào mới có thể giúp cơ thể dự trữ tốt các dưỡng chất cần thiết cho quá trình mang thai và sự phát triển của thai nhi ngay từ những tuần đầu tiên?

BS.CK2 Đặng Ngọc Yến Dung - Trưởng khoa Khám bệnh B - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: 3-6 tháng trước khi mang thai là giai đoạn quan trọng để tạo nguồn dự trữ dinh dưỡng. Nhiều cơ quan của thai nhi như tim, hệ thần kinh... đã hình thành từ những tuần đầu của thai kỳ, khi người phụ nữ còn chưa biết mình mang thai. Vì vậy, việc chuẩn bị dinh dưỡng trước thai kỳ rất quan trọng, giúp người mẹ bước vào thai kỳ với sức khỏe tốt nhất.

Để dự trữ dinh dưỡng trước khi làm mẹ, trước hết cần chú ý bổ sung đầy đủ các vi chất cần thiết.

Axit folic là vi chất cần được ưu tiên bổ sung vì giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh như nứt đốt sống, vô sọ ở thai nhi. Axit folic nên được bổ sung ít nhất một tháng trước khi mang thai, tốt nhất là khoảng ba tháng, với liều khoảng 400mcg/ngày. Nguồn axit folic có nhiều trong các loại rau lá xanh đậm như cải xoăn, cải chân vịt.

Iốt là vi chất cần thiết cho sự phát triển não bộ và hình thành trí tuệ của trẻ sau này. Vì vậy, chế độ ăn trước mang thai cần lưu ý bổ sung đầy đủ iốt.

Sắt cần thiết cho quá trình tạo máu để nuôi dưỡng thai nhi. Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản cần khoảng 30-60mg sắt/ngày và cần chú ý bổ sung đầy đủ.

Bên cạnh đó, cần dự trữ canxi và vitamin D. Canxi cần cho sự phát triển hệ xương, răng của thai nhi, còn vitamin D giúp tăng hấp thu canxi. Vì vậy, việc bổ sung hai vi chất này để tăng dự trữ canxi là rất cần thiết.

Bữa ăn hằng ngày cũng cần cung cấp đầy đủ chất đạm có lợi, vì đạm giúp tạo mô cho cơ thể người mẹ và thai nhi. Những thực phẩm giàu đạm như thịt, cá, sữa, trứng cần được bổ sung trong bữa ăn hằng ngày.

Ngoài dinh dưỡng, cần chuẩn bị cân nặng cân đối trước khi mang thai. Phụ nữ nên bước vào thai kỳ với BMI ở mức bình thường, vì cả thiếu cân và thừa cân đều có thể ảnh hưởng đến thai kỳ. Thiếu cân làm tăng nguy cơ thai suy dinh dưỡng, trẻ sinh nhẹ cân; trong khi thừa cân làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, đái tháo đường thai kỳ và sinh mổ.

Một nguyên tắc khác là xây dựng bữa ăn cân đối, bảo đảm cung cấp đầy đủ dinh dưỡng và vi chất. Có thể tham khảo mô hình bữa ăn gồm 1/2 đĩa là rau, quả đa dạng màu sắc; 1/4 là chất đạm; 1/4 còn lại là nhóm bột đường để xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp.

Bên cạnh việc bổ sung vi chất và đa dạng thực phẩm, khám sức khỏe tiền thai cũng là bước chuẩn bị quan trọng. Thông qua thăm khám, tư vấn và các xét nghiệm, có thể đánh giá những tình trạng sức khỏe có thể ảnh hưởng đến thai kỳ như thiếu máu, đường huyết trước mang thai.

Đồng thời, cần đánh giá tình trạng tiêm chủng trước mang thai đối với các bệnh như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu, viêm gan B. Đối với phụ nữ đang điều trị bệnh lý nội khoa, cần chia sẻ với bác sĩ tất cả các loại thuốc đang sử dụng.

Tóm lại, để chuẩn bị mang thai, ngoài chế độ ăn đầy đủ, bổ sung vi chất và các thực phẩm có lợi, cần khám sức khỏe và kiểm tra tình trạng sức khỏe trước khi bước vào thai kỳ

3. Khám tiền thai và loại bỏ các yếu tố nguy cơ trước khi mang thai

Nhiều phụ nữ chỉ bắt đầu uống vitamin khi thử thai lên hai vạch. Tuy nhiên, các khuyến cáo hiện nay lại nhấn mạnh việc chuẩn bị dinh dưỡng và bổ sung vi chất từ trước khi mang thai. Vì sao giai đoạn chuẩn bị này lại quan trọng đến vậy đối với sức khỏe của cả mẹ và bé? Phụ nữ nên bắt đầu từ trước bao lâu và có cần khám, xét nghiệm để đánh giá tình trạng dinh dưỡng trước khi xây dựng kế hoạch bổ sung hay không, thưa BS?

BS.CK2 Đặng Ngọc Yến Dung trả lời: Khi chuẩn bị mang thai, bên cạnh việc bổ sung vi chất và xây dựng chế độ ăn cân bằng, đầy đủ, chị em cần khám sức khỏe tiền thai để được tư vấn và thực hiện các xét nghiệm đánh giá tình trạng sức khỏe. Qua đó có thể phát hiện những tình trạng thiếu hụt vi chất như thiếu máu do thiếu sắt hoặc các vấn đề sức khỏe như tăng đường huyết.

Bên cạnh đó, cần kiểm tra lại tình trạng tiêm chủng đối với những bệnh đã được khuyến cáo nên tiêm phòng trước khi mang thai như sởi, quai bị, rubella, thủy đậu, viêm gan B và cúm mùa.

Đối với những phụ nữ đang điều trị các bệnh lý nội khoa, tất cả các loại thuốc đang sử dụng cần được chia sẻ với bác sĩ trước khi mang thai để được tư vấn phù hợp.

Ngoài việc bổ sung vi chất và khám sức khỏe tiền thai, chị em cũng cần loại bỏ các thói quen có hại và những yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, uống rượu bia, không sử dụng thực phẩm không an toàn hoặc thực phẩm sống. Đây là những việc cần được chuẩn bị trước khi bước vào hành trình mang thai.

Việc bổ sung vi chất nên được bắt đầu ít nhất một tháng trước khi mang thai. Riêng axit folic nên được bổ sung tốt nhất từ khoảng ba tháng trước khi mang thai. Do đa số phụ nữ không biết chính xác thời điểm mình mang thai, nếu đã có kế hoạch mang thai trong khoảng 3-6 tháng tới, nên chủ động khám sức khỏe tiền thai để kiểm tra toàn bộ tình trạng sức khỏe trước khi bước vào thai kỳ.

>>> Đọc thêm phần 2: Bổ sung axit folic, sắt và canxi trước mang thai thế nào cho đúng?

>>> Đọc thêm phần 3: Checklist bổ sung vi chất trước mang thai phụ nữ không nên bỏ qua

Trân trọng chảm ơn Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em từ Công ty Ajinomoto Việt Nam và Bệnh viện Hùng Vương đã đồng hành cùng AloBacsi trong số phát sóng này.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.