Bổ sung axit folic, sắt và canxi trước mang thai thế nào cho đúng?

1. Axit folic giúp giảm nguy cơ dị tật ống thần kinh ở thai nhi

Axit folic được xem là một trong những vi chất quan trọng nhất đối với phụ nữ chuẩn bị mang thai. BS có thể cho biết dưỡng chất này đóng vai trò như thế nào đối với sự phát triển của thai nhi và vì sao các chuyên gia khuyến cáo nên bổ sung axit folic từ trước khi mang thai?

BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy - Trưởng khoa Dinh dưỡng - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Bổ sung axit folic trước mang thai hiện đã trở thành khuyến cáo thường quy. Trước đây, tình trạng thiếu axit folic ở phụ nữ trong độ tuổi mang thai khá phổ biến. Tuy nhiên, nhờ các hoạt động truyền thông, tỷ lệ thiếu axit folic đã có tín hiệu đáng mừng, hiện chỉ còn dưới 3%.

Mặc dù nhu cầu axit folic không cao, nhưng thiếu vi chất này có thể gây ra những hậu quả rất lớn đối với thai kỳ.

Dị tật ống thần kinh là hậu quả thường gặp nhất khi thiếu axit folic. Ống thần kinh của thai nhi thường đóng vào khoảng tuần thứ 4 của thai kỳ - thời điểm nhiều phụ nữ còn chưa biết mình mang thai. Vì vậy, thiếu axit folic trong giai đoạn này có thể làm tăng nguy cơ dị tật ống thần kinh như nứt đốt sống, thai vô sọ hoặc thoát vị não. Đây là những dị tật có thể khiến thai chết lưu hoặc gây dị tật bẩm sinh sau khi trẻ chào đời.

Vì vậy, axit folic nên được bổ sung ít nhất một tháng trước khi mang thai, tốt nhất là khoảng ba tháng trước khi mang thai.

Theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, phụ nữ trong độ tuổi sinh sản nên bổ sung 400mcg axit folic mỗi ngày. Axit folic có thể được bổ sung cùng với sắt thông qua viên uống phối hợp sắt - axit folic.

Không chỉ giúp giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh ở thai nhi, axit folic còn giúp ngăn ngừa thiếu máu trong thai kỳ và tăng cường sức đề kháng, giúp người mẹ có sức khỏe tốt để chuẩn bị cho thai kỳ.

2. Liều bổ sung axit folic cần phù hợp với từng nhóm phụ nữ

Theo các khuyến cáo hiện nay, phụ nữ dự định mang thai nên bổ sung axit folic với hàm lượng bao nhiêu mỗi ngày? Nhu cầu này có khác biệt giữa các nhóm phụ nữ hay những trường hợp có yếu tố nguy cơ đặc biệt hay không, thưa BS?

BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy trả lời: Đối với phụ nữ có tình trạng dinh dưỡng bình thường, không có yếu tố nguy cơ, liều bổ sung axit folic 400mcg/ngày theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia là an toàn và phù hợp.

Riêng những phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao, như đã được xác định thiếu hụt vi chất qua các xét nghiệm cận lâm sàng hoặc có tiền sử sinh con bị dị tật, sẽ được bác sĩ chỉ định liều bổ sung phù hợp, khác với liều khuyến cáo dành cho phụ nữ có sức khỏe bình thường.

Theo các nghiên cứu và khuyến cáo của các hiệp hội trên thế giới, phụ nữ thuộc nhóm nguy cơ cao có thể được chỉ định bổ sung 4mg axit folic/ngày, cao gấp khoảng 10 lần so với liều thông thường. Tuy nhiên, đây là liều điều trị và chỉ được sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ, không nên tự ý bổ sung.

3. Thiếu sắt ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi

Bên cạnh axit folic, sắt cũng là vi chất rất quan trọng đối với phụ nữ chuẩn bị mang thai. Thiếu sắt có thể ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe người mẹ, khả năng mang thai cũng như sự phát triển của thai nhi sau này ra sao, thưa BS? Đồng thời, đâu là những dấu hiệu gợi ý tình trạng thiếu sắt mà nhiều phụ nữ thường dễ bỏ qua?

BS.CK1 Huỳnh Ngọc Phương Thủy trả lời: Các dấu hiệu thiếu sắt thường khó nhận biết vì khá giống với những biểu hiện thường gặp trong cuộc sống hằng ngày như mệt mỏi kéo dài, rụng tóc, da xanh, niêm nhợt, suy nhược, đau đầu hoặc chóng mặt. Nhiều người dễ cho rằng đây chỉ là biểu hiện của căng thẳng, khiến tình trạng thiếu sắt không được phát hiện sớm.

Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, thiếu sắt có thể ảnh hưởng lớn đến sức khỏe và khả năng mang thai. Trước khi mang thai, thiếu sắt có thể dẫn đến rối loạn kinh nguyệt, làm tăng nguy cơ khó mang thai, hiếm muộn và vô sinh.

Trong thai kỳ, thiếu sắt có thể làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ sinh nhẹ cân hoặc thai suy dinh dưỡng trong tử cung.

Sau sinh, tình trạng thiếu máu có thể khiến người mẹ phải truyền máu, đồng thời làm tăng nguy cơ nhiễm trùng sau sinh.

Đối với thai nhi, thiếu máu ở người mẹ có thể khiến trẻ bị thiếu máu ngay từ trong bào thai hoặc sau khi chào đời. Bên cạnh đó, trẻ cũng có nguy cơ sinh non, nhẹ cân, ảnh hưởng đến sức khỏe sau sinh.

4. Lựa chọn viên sắt phù hợp theo từng nhu cầu

Hiện nay trên thị trường có nhiều dạng sắt khác nhau như sắt hữu cơ, sắt vô cơ với khả năng hấp thu và dung nạp khác nhau. Theo BS, phụ nữ chuẩn bị mang thai nên lựa chọn loại sắt như thế nào, nhu cầu bổ sung sắt mỗi ngày là bao nhiêu?

- Nhiều phụ nữ chia sẻ rằng dù đã uống sắt nhưng vẫn bị thiếu máu hoặc thường gặp tình trạng táo bón, nóng trong. Theo BS, làm thế nào để lựa chọn được loại sắt phù hợp, sử dụng đúng liều lượng và giúp cơ thể hấp thu hiệu quả nhất trong giai đoạn chuẩn bị mang thai?

BS.CK2 Đặng Ngọc Yến Dung - Trưởng khoa Khám bệnh B - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Lựa chọn loại sắt để bổ sung trước và trong thai kỳ là băn khoăn của nhiều chị em. Thực tế, không có loại sắt nào tốt nhất cho tất cả mọi người. Việc bổ sung sắt cần phù hợp với từng đối tượng, từng nhu cầu, mục đích sử dụng là dự phòng hay điều trị, cũng như khả năng hấp thu và dự trữ sắt của mỗi người.

Đối với phụ nữ trong độ tuổi sinh sản chuẩn bị mang thai, dự trữ sắt có vai trò quan trọng, giúp cơ thể tạo máu đầy đủ và có sức khỏe tốt trước khi bước vào thai kỳ.

Theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, phụ nữ chuẩn bị mang thai cần bổ sung khoảng 30-60mg sắt nguyên tố mỗi ngày. Hiện nay, các viên vitamin bổ sung trên thị trường thường chứa khoảng 27-30mg sắt nguyên tố, phù hợp để dự phòng ở những phụ nữ không bị thiếu sắt hoặc thiếu máu.

Đối với những phụ nữ đã thiếu sắt hoặc thiếu máu, cần được thăm khám và tư vấn để bổ sung với liều cao hơn.

Về lựa chọn giữa sắt hữu cơ và sắt vô cơ, sắt vô cơ có hàm lượng sắt nguyên tố cao hơn. Cả hai loại đều có khả năng dung nạp và hấp thu tốt, tuy nhiên sắt hữu cơ có khả năng hấp thu ổn định hơn.

Sự khác biệt chủ yếu nằm ở tác dụng phụ. Khi sử dụng sắt vô cơ, một số người có thể gặp các triệu chứng như táo bón, buồn nôn hoặc đau bụng nhẹ thoáng qua. Vì vậy, những người dung nạp tốt có thể sử dụng sắt vô cơ, trong khi những người dễ bị táo bón hoặc buồn nôn khi uống sắt có thể lựa chọn sắt hữu cơ.

Bên cạnh đó, giá thành của sắt vô cơ cũng thấp hơn so với sắt hữu cơ. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa hai loại sắt không quá lớn và có thể lựa chọn tùy theo nhu cầu của từng người.

Để hấp thu sắt tốt nhất, nên uống khi bụng đói, tốt nhất là vào buổi sáng. Sắt nên được uống với nước lọc hoặc các loại nước giàu vitamin C như nước cam, nước chanh để tăng khả năng hấp thu.

Sắt không nên uống cùng canxi. Nếu sử dụng sữa, các chế phẩm từ sữa, trà hoặc cà phê, cần uống cách thời điểm bổ sung sắt ít nhất 2 giờ để bảo đảm hấp thu sắt tốt nhất.

Một số đối tượng cần đặc biệt lưu ý bổ sung sắt trước khi mang thai là người ăn chay trường nhưng chưa được tư vấn đầy đủ về dinh dưỡng hoặc có chế độ ăn hạn chế các thực phẩm giàu sắt.

Khám sức khỏe trước khi mang thai giúp đánh giá cơ thể có thiếu sắt hoặc thiếu máu hay không, từ đó lựa chọn đúng loại sắt và liều lượng phù hợp, bảo đảm không thiếu sắt nhưng cũng không bổ sung quá mức.

5. Dự trữ canxi trước mang thai giúp bảo vệ sức khỏe mẹ và thai nhi

Nhiều người cho rằng chỉ khi mang thai hoặc bước vào những tháng cuối thai kỳ mới cần bổ sung canxi. Quan điểm này có đúng hay không, thưa BS? Vì sao phụ nữ chuẩn bị mang thai cũng cần quan tâm đến việc dự trữ canxi và những đối tượng nào cần đặc biệt lưu ý vấn đề này?

BS.CK2 Đặng Ngọc Yến Dung trả lời: Nhiều người cho rằng chỉ cần bổ sung canxi khi bắt đầu mang thai hoặc ở những tuần cuối thai kỳ. Tuy nhiên, quan niệm này chưa hoàn toàn đúng. Việc dự trữ canxi từ trước khi mang thai rất quan trọng, vừa giúp người mẹ có nền tảng sức khỏe tốt để bước vào thai kỳ, vừa tạo nền tảng dinh dưỡng cho sự phát triển của thai nhi.

Canxi không chỉ cần thiết cho sự phát triển hệ xương và răng của thai nhi mà còn tham gia vào nhiều hoạt động quan trọng của cơ thể như hoạt động tim mạch, co cơ, các quá trình chuyển hóa enzyme và hoạt động nội tiết.

Ngay từ khi bắt đầu mang thai, nhu cầu canxi của cơ thể đã tăng lên. Nếu không có nguồn dự trữ đầy đủ, cơ thể sẽ huy động canxi từ hệ xương của người mẹ, ảnh hưởng đến sức khỏe xương. Vì vậy, dự trữ canxi trước khi mang thai cũng là cách bảo vệ sức khỏe của người mẹ.

Việc dự trữ canxi trước mang thai còn giúp đáp ứng nhu cầu canxi trong suốt thai kỳ và giai đoạn cho con bú, hạn chế tình trạng thiếu hụt canxi kéo dài. Đồng thời, đây cũng là nền tảng cho sự phát triển hệ xương và răng của thai nhi.

Theo khuyến cáo của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và chuẩn bị mang thai cần khoảng 800-1.000mg canxi nguyên tố mỗi ngày. Đối với phụ nữ mang thai và cho con bú, nhu cầu tăng lên khoảng 1.000-1.300mg canxi nguyên tố mỗi ngày, tùy theo độ tuổi và tuổi thai.

Đây là tổng lượng canxi cần bổ sung trong một ngày, bao gồm cả từ thực phẩm và thuốc. Vì vậy, nếu khẩu phần ăn đã cung cấp khoảng 600mg canxi nguyên tố, chỉ cần bổ sung phần còn thiếu bằng thuốc, không nhất thiết phải bổ sung toàn bộ bằng viên canxi.

Hiện nay, hai dạng canxi phổ biến là canxi carbonat và canxi citrat. Canxi carbonat có hàm lượng canxi nguyên tố cao hơn, phổ biến và dễ tìm trên thị trường nhưng có thể gây một số tác dụng phụ như táo bón, buồn nôn hoặc khó tiêu. Trong khi đó, canxi citrat có hàm lượng canxi nguyên tố thấp hơn nhưng khả năng hấp thu tốt hơn và ít gây tác dụng phụ hơn.

Việc lựa chọn loại canxi phù hợp phụ thuộc vào thể trạng của từng người. Những phụ nữ có bệnh lý dạ dày, rối loạn tiêu hóa, khó hấp thu, dễ đầy hơi hoặc khó tiêu có thể cân nhắc lựa chọn canxi citrat.

Bổ sung canxi trước mang thai không chỉ giúp tạo nguồn dự trữ canxi cho cơ thể người mẹ mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển của thai nhi. Đối với những phụ nữ có chế độ ăn ít canxi, nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật khi mang thai cũng có thể cao hơn.

Những đối tượng cần đặc biệt lưu ý bổ sung canxi gồm phụ nữ ăn chay trường, chế độ ăn nghèo canxi trong thời gian dài, ít sử dụng sữa và các chế phẩm từ sữa hoặc mang thai nhiều lần với khoảng cách giữa các lần mang thai ngắn. Đây là những nhóm dễ thiếu canxi và cần dự trữ đầy đủ trước khi bước vào thai kỳ.

>>> Đọc thêm phần 1: Phụ nữ cần bổ sung những vi chất nào trước mang thai?

>>> Đọc thêm phần 3: Checklist bổ sung vi chất trước mang thai phụ nữ không nên bỏ qua

Trân trọng chảm ơn Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em từ Công ty Ajinomoto Việt Nam và Bệnh viện Hùng Vương đã đồng hành cùng AloBacsi trong số phát sóng này.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.