Mất kết nối với con tuổi vị thành niên: Cha mẹ cần làm gì để đồng hành và thấu hiểu?

Vì sao cha mẹ và con tuổi vị thành niên dễ mất kết nối?

Theo ThS. Vũ Văn Thuấn - Khoa Vị thành niên, Trung tâm Y học phát triển và Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Trung ương, tuổi vị thành niên (10-19 tuổi) là giai đoạn chuyển tiếp từ trẻ em sang người trưởng thành. Đây là thời điểm trẻ dần hình thành bản sắc cá nhân, đồng thời cũng dễ gặp những khó khăn trong quá trình phát triển.

Một trong những nguyên nhân phổ biến là cách giao tiếp giữa cha mẹ và con chưa phù hợp. Nhiều cha mẹ mong muốn định hướng, góp ý cho con nhưng cách thể hiện đôi khi mang tính phê bình, áp đặt hoặc giảng giải quá nhiều khiến trẻ cảm thấy mình không được lắng nghe. Trong khi đó, nhiều trẻ chưa biết cách diễn đạt cảm xúc và nhu cầu nên chọn cách im lặng, né tránh hoặc phản ứng gay gắt.

Khoảng cách thế hệ cũng góp phần làm gia tăng mâu thuẫn. Cha mẹ thường đề cao tính kỷ luật và sự ổn định, trong khi trẻ vị thành niên coi trọng sự sáng tạo, linh hoạt và mong muốn được tôn trọng tính độc lập. Khi thiếu sự thấu hiểu, mỗi bên đều có thể cảm thấy đối phương không hiểu mình.

Ngoài ra, cuộc sống bận rộn khiến nhiều gia đình thiếu thời gian chất lượng dành cho nhau. Thời gian chất lượng không chỉ là ở cạnh nhau mà còn là khoảng thời gian các thành viên thực sự lắng nghe, chia sẻ và kết nối. Khi điều này dần ít đi, khoảng cách giữa cha mẹ và con cũng dễ hình thành.

Bên cạnh đó, việc sử dụng mạng xã hội và thiết bị điện tử nếu thiếu sự đồng hành của cha mẹ cũng có thể trở thành nguyên nhân gây tranh cãi về thời lượng sử dụng, quyền riêng tư hay những nguy cơ như bắt nạt trực tuyến, tiếp xúc với nội dung không phù hợp và giảm tập trung trong học tập.

Theo chuyên gia, phong cách giáo dục trong gia đình cũng ảnh hưởng lớn đến mối quan hệ cha mẹ - con cái. Kiểm soát quá mức, kỳ vọng quá cao, nuông chiều hoặc thiếu thống nhất trong cách dạy con đều có thể khiến trẻ không cảm thấy được tôn trọng và an toàn. Bên cạnh đó, đặc điểm tính cách của mỗi thành viên cũng quyết định cách phản ứng trước những góp ý, xung đột hay căng thẳng trong cuộc sống.

Xây dựng sự gắn kết từ sự thấu hiểu

Để hạn chế tình trạng mất kết nối, chuyên gia khuyến nghị cha mẹ nên lựa chọn phong cách giáo dục phù hợp, đồng thời thống nhất quan điểm nuôi dạy con giữa các thành viên trong gia đình.

Cha mẹ cũng cần hiểu rõ tính cách của bản thân và của con để lựa chọn cách giao tiếp phù hợp. Việc tôn trọng không gian riêng tư, những quy định cá nhân như gõ cửa trước khi vào phòng hay xin phép khi sử dụng đồ dùng của nhau sẽ giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng.

Gia đình nên xây dựng một không gian an toàn, nơi mỗi thành viên đều có thể chia sẻ cảm xúc, được lắng nghe và cảm thấy được bảo vệ sau những áp lực trong học tập, công việc. Cha mẹ và con cũng cần học cách nhận diện, quản lý cảm xúc tiêu cực và lựa chọn cách bày tỏ phù hợp. Trong những trường hợp mâu thuẫn kéo dài, có thể nhờ người thứ ba hỗ trợ kết nối cuộc trò chuyện.

Ngoài ra, cha mẹ nên đồng hành cùng con trong việc sử dụng mạng xã hội, thống nhất những nguyên tắc phù hợp thay vì chỉ kiểm soát hoặc cấm đoán. Việc cùng hiện diện trong những sự kiện, dấu mốc quan trọng của mỗi thành viên cũng góp phần tăng sự gắn kết giữa các thế hệ.

Gắn kết là hành trình của cả cha mẹ và con

Theo ThS. Vũ Văn Thuấn, kết nối giữa cha mẹ và trẻ vị thành niên chỉ bền vững khi cả hai phía cùng linh hoạt, thấu hiểu và sẵn sàng điều chỉnh cách ứng xử trong những tình huống phát sinh.

Điều quan trọng nhất không phải là tránh hoàn toàn những bất đồng, mà là để cha mẹ và con luôn cảm nhận được sự gắn kết, an toàn và yêu thương trong gia đình, dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào.