Lợi ích bất ngờ của nhiệt thủy trị liệu đối với người bị cao huyết áp và căng thẳng

PHẦN 2: Lợi ích bất ngờ của nhiệt thủy trị liệu đối với người bị cao huyết áp và căng thẳng

1. Nhiệt thủy trị liệu - Phương pháp thư giãn cơ thể đơn giản, dễ làm

Từ chế độ vận động - ăn uống - nghỉ ngơi, cho đến những thói quen tưởng chừng nhỏ như tắm đúng cách, ngủ đúng giờ… tất cả có vai trò và tầm quan trọng ra sao trong việc duy trì dòng máu khỏe mạnh? Việc thay đổi lối sống không phải điều dễ dàng. 

Theo BS, đâu sẽ là những lưu ý cần ưu tiên để giúp có một hệ tuần hoàn khỏe mạnh.

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời: Để chọn ra điều cần ưu tiên trong 6 phương pháp vừa nêu, tôi thường chọn những vấn đề dễ bị quên lãng, bỏ qua. Đầu tiên là vận động. Thứ hai là một vấn đề còn khá mới mẻ với đa số chúng ta, đó là vật lý trị liệu. Đây là một phương pháp thư giãn cơ thể bằng những điều hết sức bình thường, dễ làm.

2. Tập thể dục - cứu cánh cho tuần hoàn hay rủi ro cho tim mạch?

Như BS đã chia sẻ, vận động thể chất  gần như luôn được các chuyên gia khuyến nghị vì nó giúp gia tăng sức khỏe tim mạch và đồng thời tăng cường lưu thông, tuần hoàn máu. Nhưng thực tế có nhiều người lại không hứng thú tập luyện, hoặc bỏ ngang giữa chừng vì cảm thấy quá mệt, thậm chí là lo ngại trước các thông tin đột tử/đột quỵ khi đang chơi thể thao. 

Nhân chương trình hôm nay, nhờ BS chia sẻ thêm, làm thế nào để rèn luyện tim mạch và hệ tuần hoàn đúng cách và an toàn? Có phải cứ tim đập thật nhanh, tập đến mức kiệt sức mới là hiệu quả?

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời: Để bảo vệ sức khỏe, cần biết thế nào là tập luyện phù hợp. Nếu bạn là một người yêu thể thao, bạn có thể thể chọn hình thức, bộ môn theo sở thích của mình

Người bận rộn có thể chọn những bài tập nhanh, đơn giản để giữ sức khỏe tốt, đặc biệt là sức khỏe tim mạch.

Để có sức khỏe tim mạch tốt, cần duy trì việc tập thể dục 1 buổi mỗi ngày, ít nhất 30 phút. Mức tối thiểu được khuyến nghị là 3 buổi/tuần. Nếu ít hơn, gần như không có tác dụng đối với tim mạch.

Nhưng đâu là giới hạn phù hợp cho mỗi người? Trái tim là cơ quan hoạt động không ngơi nghỉ. Do đó, không nên tập luyện quá sức, bắt trái tim phải đập quá nhiều. 

Một công thức dễ nhớ để các bạn vạch ra giới hạn cho bản thân mình: 220 - số tuổi của bạn = nhịp tim tối đa. Ví dụ, một người 40 tuổi sẽ có nhịp tim tối đa là 220 - 40 = 180bpm.

Thế nhưng đừng bắt trái tim hoạt động 100% công suất. Tùy theo mục đích tập luyện của bạn là thi đấu chuyên nghiệp hay chỉ để nâng cao sức khỏe, có thể lấy nhịp tim tối đa x hệ số từ 50 - 70%. 

Với người mới bắt đầu, chỉ dừng ở hệ số 50%. Khi cảm thấy mệt, tim bạn đang trong trạng thái gắng sức, từ từ nâng lên một mức mới để khỏe mạnh hơn. Về sau, khi có việc cần gắng sức, bạn sẽ không bị quá mệt.

Với các bài tập sức bền như cardio, hệ số có thể ở mức 70%.

Đối với những người bình thường, cần giữ nhịp tim tối đa ở mức (220 - số tuổi của bạn) x 50% hoặc 70%, tùy theo kinh nghiệm tập luyện. Như vậy, một người 40 tuổi cần tập sức bền sẽ có nhịp tim tối đa rơi vào khoảng 133 lần/phút. 

Khi gắng sức, bạn đang giúp tim vươn lên ngưỡng tốt hơn, cơ thể khỏe mạnh hơn.

3. Tắm ấm - giải pháp thư giãn giúp tuần hoàn máu lưu thông nhẹ nhàng hơn

Bên cạnh vận động thể chất, một hành động tưởng chừng đơn giản như tắm nước ấm sau một ngày dài cũng có thể mang lại nhiều lợi ích cho tuần hoàn máu - nếu được thực hiện đúng cách. Hiện nay, nhiều người còn kết hợp thêm các phương pháp như ngâm chân, xông hơi, rửa mặt bằng nước ấm - những thói quen này được gọi chung là nhiệt thủy trị liệu và ngày càng được ưa chuộng vì dễ thực hiện tại nhà.

Thưa BS, khi áp dụng đúng cách, các hình thức này mang lại lợi ích như thế nào cho sức khỏe tuần hoàn và tim mạch?

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời: Bạn có thể tự trang bị “nhiệt thủy trị liệu” tại nhà bằng vòi sen, bồn ngâm chân có chế độ nước ấm hay phòng xông hơi để giúp cơ thể và tinh thần phục hồi sau một ngày làm việc. 

Khi làn da tiếp xúc với nhiệt độ 37 - 40 độ C, các mạch máu dưới da được giãn nở. Theo cơ chế tự nhiên, điều này giúp đưa máu chứa oxy, chất dinh dưỡng bổ lành để “bù đắp” cho cơ thể vừa trải qua một ngày làm việc hay một buổi luyện tập. Lúc này, từ thể chất đến tinh thần đều được làm mới trở lại.

Sau một ngày làm việc, vùng vai gáy thường cứng, mỏi, co lại. Nhiệt độ phù hợp giúp cơ bắp giãn ra, thư giãn toàn thân.

Ngoài ra, tiếp xúc với nước từ tia, vòi từ sự va chạm trên da, hoặc chế độ sục nước trong bồn tắm, sẽ tác động lên những thụ thể thần kinh trên da, tinh thần thích thú, thư giãn. Khi đó, mạch máu cũng giãn ra, hormone hạnh phúc được tiết ra giúp bạn dễ chịu hơn, cảm giác như được “hồi sinh” sau một ngày dài.

4. Tắm nước ấm xua tan căng thẳng, áp lực trong công việc

Được biết rằng tắm nước ấm có thể giúp giãn mạch và tạm thời hạ huyết áp. Điều này có ý nghĩa ra sao đối với những người thường xuyên căng thẳng, áp lực trong công việc, thưa BS?

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời: Khi giãn mạch, máu di chuyển trong các huyết quản rộng rãi hơn, dễ dàng hơn. Tim cũng bơm máu một cách nhẹ nhàng hơn, có thể xem như một cách giảm gánh nặng cho tim.

Vậy, trái tim như được cứu vãn, không còn phải gồng lên mệt mỏi. Một chút nước nóng, một lần nhiệt thủy trị liệu sẽ góp phần giúp bạn có sức khỏe tốt hơn.

5. Vòi sen hay tắm bồn tốt hơn?

Thưa BS, ngoài tắm nước ấm như chúng ta đã đề cập và chia sẻ qua ở trên thì hiện nay nhiều người còn kết hợp thêm các liệu pháp như sử dụng vòi sen đa chế độ massage hoặc ngâm bồn để thư giãn sâu hơn sau một ngày mệt mỏi.

Từ góc độ chuyên môn, việc kết hợp nhiệt độ nước với tác động cơ học như vậy mang lại những lợi ích như thế nào cho việc hỗ trợ lưu thông máu và giảm gánh nặng cho hệ tim mạch?

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời: Nhiều người vẫn mặc định rằng gia đình bình thường dùng vòi sen, có điều kiện hơn thì có bồn ngâm. Đối với tôi, chi phí không phải vấn đề lớn, không quá chênh lệch.

Quan trọng là thiết bị phù hợp với không gian, diện tích nhà ở và thói quen của các thành viên trong gia đình.

Dùng vòi sen có nhiều chế độ hay bồn ngâm đều có lợi ích riêng. Những người không có quá nhiều thời gian để ngâm mình sẽ chọn vòi sen đứng. Vòi sen có thể điều chỉnh nhiệt độ nước, phong phú chế độ tia vòi càng đáp ứng được nhu cầu cơ thể và sở thích của mỗi cá nhân. 

Những người bị suy van tĩnh mạch, người muốn chiều chuộng cơ thể hơn thường chọn ngâm bồn. Nhưng nhìn chung, cả hai đều là sự tiếp xúc của nước ấm với cơ thể.

Điều quan trọng là chọn nhiệt độ nước phù hợp với sinh lý cơ thể. Nếu lơ đãng có thể dẫn đến bỏng da. Nhiệt độ hợp lý có thể giúp mạch máu nở rộng, máu lưu thông dễ dàng và không làm tổn thương bề mặt da, nhất là với người có làn da mỏng.

Lưu ý chỉnh chế độ sục nước hoặc tia vòi phù hợp với người dùng. Cả hai đều đem lại lợi ích giống nhau, chỉ thay đổi thư thế tắm theo sở thích người dùng. 

Tác động cơ học mà chúng ta quan tâm là tác động của nước lên thụ thể ở da. Da chìm trong bồn nước là sự tiếp xúc tổng thể, toàn bộ bề mặt da đều được tiếp xúc với nước. Tuy nhiên, chế độ sục nước vẫn không có cảm giác nhiều như các tia nhỏ từ vòi sen.

Các tia nước từ vòi sen có thể nhỏ nhưng cảm giác lại thích thú hơn khi có thể điều chỉnh tốc độ, độ mạnh. Cảm giác không đều đều, êm dịu như trong bồn nước.

Điều quan trọng là nhiệt độ ấm hợp lý, sự va chạm giữa nước và cơ thể với lực nhất định để tạo sự thư giãn trong thời gian tắm.

6. Người có bệnh nền lưu ý gì trong lúc tắm?

Tắm nước ấm đúng cách rõ ràng là một liệu pháp tốt, nhưng không phải ai cũng nên tắm giống nhau. BS có thể chia sẻ: ai nên tắm nước ấm, khi nào nên ngâm bồn, và những điều kiện như nguồn nước ổn định nhiệt độ - chống sốc có ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả và độ an toàn của liệu pháp ạ?

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời: Khi áp dụng phương pháp nhiệt thủy trị liệu vào cuộc sống hằng ngày bằng bồn ngâm hay vòi sen, cần lưu ý 4 điều:

- Nhiệt độ nước: 37 - 39 độ C.

- Thời gian tắm: 15 - 20 phút.

- Cẩn thận, tránh trượt ngã khi sử dụng bồn tắm.

- Nguồn điện đảm bảo an toàn.

Thỉnh thoảng, báo chí đưa tin về một trường hợp đột quỵ trong lúc tắm. Có thể chỉ là trùng hợp, nhưng cũng cần tìm hiểu nhiệt độ nước liệu có ảnh hưởng đến tính mạng? Nếu bạn có tình trạng huyết áp thấp, khi tiếp xúc với nước ấm quá lâu, mạch máu giãn nhiều, huyết áp càng tụt sâu, dẫn đến chóng mặt, té ngã khi tắm.

Đó là một ví dụ điển hình cho việc dùng sai nhiệt độ nước và sai thời gian tắm. 

Bệnh nhân tiểu đường cần lưu ý, nếu đã có biến chứng thần kinh, cảm thụ của họ có thể kém hơn người bình thường. Vậy nên, nếu tăng nhiệt độ lên quá cao, có thể gây bỏng da. 

Nhiệt thủy trị liệu lại là một phương pháp tốt cho những bệnh nhân tăng huyết áp. Nước ấm sẽ giúp giãn mạch tạm thời, tim sẽ được giảm tải trong khoảng 15 phút.

7. Chênh lệch nhiệt độ sau khi tắm có thể gây đột quỵ

Câu hỏi khán giả: Tôi bị tăng huyết áp và hiện đang kiểm soát ổn định bằng thuốc theo chỉ định bác sĩ. Tôi rất thích tắm nước ấm vì cảm giác thư giãn, dễ chịu. Tuy nhiên, tôi nghe nói người bị cao huyết áp có thể dễ bị dao động huyết áp khi tiếp xúc với nhiệt độ. 

Vậy khi tắm nước ấm, tôi nên lưu ý điều gì để vẫn tận hưởng được lợi ích mà vẫn đảm bảo an toàn cho sức khỏe, thưa BS?

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời: Người bị cao huyết áp sử dụng nhiệt thủy trị liệu là cách để da tiếp xúc với nhiệt độ ấm, phù hợp với sinh lý. Bên cạnh đó, sự giãn mạch sẽ giúp huyết áp hạ xuống tạm thời. Bạn sẽ cảm thấy đây là những giây phút thư thái nhất trong ngày.

Một số bệnh nhân cao huyết áp lo sợ đột quỵ khi tắm. Thế nhưng tắm nước nóng rất có lợi cho bệnh lý này, nếu biết cách căn chỉnh nhiệt độ phù hợp.

Điều cần lưu ý là khả năng thăng bằng của người mắc cao huyết áp có thể không tuyệt đối. Do vậy, tư thế cúi xuống để gội đầu có nguy cơ gây nguy hiểm. Khi thay đổi tư thế trong phòng tắm, nên cẩn thận để đảm bảo an toàn.

Khi đi từ môi trường phòng tắm ấm, đang “nịnh” cơ thể để bước ra môi trường ngoài, cần chú ý thêm đến chênh lệch nhiệt độ. Gió lạnh sẽ gây co mạch bất ngờ, gây cơn tăng huyết áp đột ngột.

Không làm khô người sau khi tắm cũng gây phản xạ co mạch nếu gặp sự chênh lệch nhiệt độ bất ngờ. Đặc biệt ở những người có phản ứng da quá nhạy, tình trạng co mạch đột ngột hoàn toàn có thể dẫn đến đột quỵ.

8. Chóng mặt, choáng váng trong phòng tắm: Nên xử trí thế nào?

Câu hỏi khán giả: Em có thói quen tắm nước ấm hoặc ngâm bồn sau khi tập thể dục vì theo em biết điều đó có thể giúp gia tăng tuần hoàn máu. Ngoài ra em cũng cảm giác cơ thể như được thư giãn, cơ bắp cũng thoải mái hơn. 

Tuy nhiên có vài lần em thấy chóng mặt, hơi tụt huyết áp sau khi tắm. Bác sĩ có thể cho em vài lưu ý để tắm sau khi tập thể dục mà không bị phản tác dụng không ạ?

BS.CK2 Vũ Minh Đức trả lời:

Khi luyện tập, đặc biệt là những buổi tập gắng sức cao hơn, nhịp tim và huyết áp đều thay đổi. Thân nhiệt cũng thay đổi tùy theo mức độ toát mồ hôi. 

Một trái tim khỏe mạnh xuất sắc có thể chỉ cần 2 - 5 phút là trở về bình thường. Trong khi đa số mọi người cần khoảng 10 - 15 phút. Nếu sau 30 phút vẫn chưa khôi phục trạng thái bình thường, có thể tim đang có vấn đề hoặc bạn đang tập luyện sai.

Sau khi tập xong, không nên ngồi ngay mà nên đi lại một lúc, như một cách giảm tốc độ tập. Điều này giúp tim không bị sốc khi từ trạng thái gắng sức chuyển sang đột ngột không vận động.

Thứ hai, sau khi nghỉ đủ 15 - 20 phút, nhiệt độ trên da đã trở về bình thường, thân nhiệt cũng không chênh lệch so với nhiệt độ môi trường .

Thứ ba, mồ hôi cũng đã ráo, lỗ chân lông khít lại. Lúc này có thể tắm. Vừa tập luyện xong, các mạch máu, cơ tim, cơ bắp ở trạng thái thư giãn, nếu tiếp xúc ngay với luồng nước lạnh, có thể gây co mạch, sốc nhiệt.

Sau vận động, cơ bắp nhức mỏi, cần nhiệt độ ấm để giãn mạch, từ đó giúp máu đưa oxy, chất dinh dưỡng “tiếp tế” cho phần cơ vừa tích cực hoạt động. Điều này giống như một phần thưởng để cơ thể hồi phục tốt hơn.

Thời gian tắm sau buổi tập nên gói gọn trong 15 - 20 phút, vừa đủ để vệ sinh da và giãn mạch tốt. Dù là dùng vòi sen hay bồn tắm, nhiệt độ nước phải phù hợp với sinh lý cơ thể. Các nhà khoa học đã phát hiện, nhiệt độ nước từ 37 - 39 độ C sẽ tạo cảm giác dễ chịu, vừa vặn để da thích nghi và đủ để giãn mạch máu, đưa máu, oxy, các chất dinh dưỡng đến cơ.

Khi tắm, cần tuân thủ nhiệt độ và thời gian đã hướng dẫn ở trên. Nước ấm có thể làm cơ thể “thích thú’ nhiều hơn sau khi gắng sức, và bạn sẽ tắm vượt quá giới hạn về thời gian. Mạch máu giãn quá lâu có thể đưa bạn vào trạng thái huyết áp thấp hoặc tụt huyết áp. Biểu hiện là cảm giác loạng choạng.

Điều này cực kỳ nguy hiểm vì bạn chỉ ở một mình trong phòng tắm. Trong tình huống bị loạng choạng do tụt huyết áp, hãy uống một chút nước để tăng lượng nước trong hệ tuần hoàn.

Tụt huyết áp do mạch máu giãn, chúng ta cần làm nó co lại để huyết áp tăng lên về mức bình thường. Các bạn phải khua chân tay thật mạnh để tăng nhịp tim, tăng huyết áp để tự cứu lấy mình.

Tốt nhất vẫn là tuân thủ nhiệt độ, thời gian tắm được khuyến cáo. Chú ý đến các yếu tố như ánh sáng, âm thanh, mùi hương, đặc biệt là phải kín gió. Tôi hy vọng không ai trong chúng ta gặp phải những tình huống như thế này, nhưng vẫn nên phòng ngừa bằng cách trang bị một chai nước nhỏ trong phòng tắm.

Đọc thêm phần 1: Nhiệt thủy trị liệu: Bí quyết giữ hệ tim mạch khỏe mạnh

Trân trọng cảm ơn BS.CK2 Vũ Minh Đức và Ariston Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.