GS.TS.BS. René D. Esser: Người “xóa sổ” dị tật chân khoèo tại vùng đảo Thái Bình Dương và 25 năm trở lại quê nhà

Vị hoàng tử đảo khơi 10 năm câu cá nuôi bệnh viện

Tại Samoa - một đảo quốc giữa Nam Thái Bình Dương, Giáo sư René D. Esser đã viết nên hành trình thiện nguyện suốt một thập kỷ.

Chứng kiến điều kiện y tế thiếu thốn và nỗi đau của những người dân xứ đảo khi không có cơ hội chữa trị các dị tật xương khớp, ông lựa chọn ở lại, tự tay vận hành một trung tâm y tế 50 giường bệnh để mổ miễn phí cho dân nghèo: “Cầm cái bằng là tôi đi làm từ thiện 10 năm liền. Trực từ đầu năm đến cuối năm, từ sáng đến tối không bao giờ ngừng hết”.

Để vận hành một trung tâm y tế 50 giường bệnh miễn phí cho người bản địa, ông đã làm một việc ít ai ngờ: “Mỗi sáng tôi đi bắt cá khoảng 2 tiếng, câu 100-150kg cá thu về bán lại lấy tiền sinh sống và duy trì hoạt động bệnh viện”.

Khi ấy, ông được vua đảo Samoa nhận làm con nuôi và trao tặng huân chương danh dự. Ở đảo quốc này chỉ có đúng 20 huân chương danh dự. Muốn trao cho một người mới thì phải chờ một người cũ qua đời mới có suất trống. Thường những người nhận huân chương đều đã 70 - 80 tuổi. Còn bác sĩ René được trao khi mới ngoài 30 nên mọi người đùa: “Chắc phải chờ anh này rất lâu mới tới lượt người khác nhận”. Câu chuyện được ông kể lại đầy hài hước, nhưng đằng sau đó là sự công nhận xứng đáng cho vị bác sĩ hết lòng vì người bệnh.

Thời gian 10 năm ở đảo quốc Samoa và các khu vực lân cận như Tonga, Cook... là giai đoạn ông đối mặt với hàng loạt ca dị tật chân khoèo bẩm sinh (congenital clubfoot) ở mức độ nặng và kháng trị do người dân không được tiếp cận y tế sớm.

Tại đây, ông đã áp dụng và hoàn thiện phương pháp phẫu thuật lối vào dọc - giữa (The Medial Sagittal Approach) kết hợp giải phóng hoàn chỉnh các tổ chức xơ cứng ở bao khớp, gân gót và chuyển dịch gân cơ chày trước.

Trước khi rời Samoa, ông có thể tự hào nói rằng: “Trên đảo không còn một người nào phải chịu cảnh tàn tật vì chân khoèo nữa”.

Hành trình trở về: 25 năm “lặng lẽ” cùng bệnh nhân Việt

Dù lớn lên ở Pháp và chỉ học tiếng Việt qua nếp nhà, tình cảm của GS René với Việt Nam chưa bao giờ phai nhạt. Ông tâm sự: “Trong tâm hồn mình vẫn là người Việt. Từ năm 13-14 tuổi, tôi đã nghĩ đến chuyện học y, cái hay nhất là làm bác sĩ để chữa cho dân mình”.

Suốt 25 năm qua, ông đều đặn bay về Việt Nam, tự bỏ tiền túi để phẫu thuật miễn phí cho người nghèo. Với ông, đây không phải là công việc từ thiện mà là một nhu cầu tự thân để đóng góp cho quê hương. Cách làm việc của ông cũng rất thực tế: “Tôi đi làm một mình. Lợi là không phải họp hành, không mất thì giờ chờ đợi. Xuống sân bay là làm việc liền”.

Dấu chân lặng lẽ của GS René trên đất mẹ là những cuộc đời tàn tật được chữa lành. Điển hình như ca bệnh của bé H.T.N (6 tuổi, dân tộc Xơ Đăng) - một trường hợp khiến những người giàu kinh nghiệm nhất cũng phải trăn trở.

Cậu bé nhập viện với đôi chân biến dạng gập góc gần 90 độ do di chứng gãy xương từ nhỏ, khiến việc di chuyển chỉ có cách bò dưới đất. Sau khi thăm khám, GS Esser đã thực hiện phẫu thuật chỉnh trục xương cẳng chân trái vào cuối năm 2025.

Đến ngày 20/5/2026, ông tiếp tục thực hiện kỹ thuật gắn khung cố định ngoài để kéo dài chi, tỉ mỉ theo dõi từng milimet xương phát triển để đôi chân của em dần cân đối. Các chuyên gia nhận định, nếu quá trình điều trị diễn ra thuận lợi, bệnh nhi hoàn toàn có thể phục hồi khả năng đi lại như những trẻ bình thường.

Còn nhiều ca bệnh ấn tượng khác như em bé bị đa dị tật và bị bỏ rơi (Quảng Bình), cô gái Hải Phòng bước ra khỏi xe lăn, và vô vàn trường hợp khó khăn đã may mắn gặp được bậc thầy xử lý các ca gãy xương phức tạp và dị tật muộn.

Với ông, mỗi bệnh nhân là một cuộc đời cần được phục hồi để tự chủ trong cuộc sống. Ông cảm nhận hạnh phúc của người thầy thuốc không đến từ những danh hiệu, mà đơn giản hơn nhiều: “Bệnh nhân trước khi mổ là không đi được, bò dưới đất. Mổ xong rồi bệnh nhân bắt đầu đi lại. Nhìn cái đó là mình vui rồi”.

"Người bác sĩ phải học cho đến ngày nhắm mắt"

Trong giới y khoa, GS René D. Esser được biết đến là một người thầy đặc biệt coi trọng sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tư duy lâm sàng bài bản. Ông luôn yêu cầu sự chuẩn xác ngay từ khâu chỉ định: “Bệnh nhân mà mình quyết định mổ đấy, chỉ định là gì? Nếu phương pháp này làm không được thì phải có phương pháp thay thế”. Đó là cách ông dạy các bác sĩ trẻ phải luôn có “kế hoạch B” trong tay trước khi bắt đầu một ca mổ.

Đặc biệt, ông luôn khuyến khích thế hệ kế cận đặt nền tảng trên kỹ năng khám lâm sàng - “vũ khí” tối thượng của một người bác sĩ thực thụ.

Chia sẻ về sự hỗ trợ của công nghệ trong y học, ông nhận định: “AI hay máy móc hiện đại là những công cụ hỗ trợ đắc lực. Nhưng bác sĩ phải khám bệnh nhân, có bài bản từ đầu đến đuôi. Phải hiểu bệnh nhân mới có câu trả lời chính xác, bởi máy móc không thể nắm hết những dấu hiệu lâm sàng nếu mình không cung cấp đủ dữ liệu thực tế”.

Để giữ vững sự sắc bén ấy, vị giáo sư ngoài 70 tuổi vẫn duy trì một kỷ luật tự học đáng kinh ngạc. Với ông, mỗi ngày trôi qua mà không nạp thêm kiến thức mới là một ngày lãng phí. “Tôi vẫn đọc sách nhiều hơn học trò của mình. Người bác sĩ phải học cho đến ngày nhắm mắt”, ông khẳng định.

Sự uyên bác của ông không chỉ gói gọn trong y văn chuyên ngành, mà còn mở rộng ra nhiều lĩnh vực như động vật học, kiến trúc, hay cả kỹ thuật nấu ăn. Ông tin rằng, thế giới kiến thức rộng lớn chính là nguồn năng lượng nuôi dưỡng sự sáng tạo và linh hoạt trong tư duy y khoa. Chính nhờ việc “đọc để hiểu cuộc đời” mà mỗi khi đứng trước một ca bệnh phức tạp, ông luôn tìm thấy những giải pháp tối ưu và nhân văn nhất. 

Phong cách làm việc kỷ luật và coi trọng sự thấu hiểu bệnh nhân ấy đã trở thành bài học quý giá cho nhiều bác sĩ trẻ tại Việt Nam. Không chỉ truyền đạt kỹ thuật, GS René còn lan tỏa ngọn lửa đam mê, dạy cho các bác sĩ trẻ cách làm việc chỉn chu, khoa học, đặt sự an toàn và lợi ích của người bệnh lên hàng đầu trong mỗi quyết định điều trị.

Đối với ông, việc truyền dạy không chỉ dừng lại ở bàn mổ, mà là giúp các bác sĩ trẻ xây dựng được một tư duy làm nghề vững chãi để vững vàng hơn trên con đường cứu người đầy thử thách.

Hành trình gần 25 năm của GS.TS.BS René D. Esser tại Việt Nam không gói gọn trong những con số. Trong môi trường y tế đầy áp lực, ông chọn cách đi riêng: lặng lẽ, trực diện và tập trung tuyệt đối vào chuyên môn.

GS René D. Esser không chỉ là người cầm dao mổ cừ khôi, ông còn là một nhà sáng chế. Ông sở hữu nhiều bằng sáng chế tại Mỹ về các dụng cụ chỉnh hình, nổi bật là các loại nẹp vít khóa tạo hình theo giải phẫu (anatomic plates). Chính những dụng cụ do ông thiết kế đã giúp các bác sĩ chấn thương chỉnh hình trên khắp thế giới xử lý dễ dàng hơn các ca gãy xương phức tạp, nhiều mảnh vụn.

Bên cạnh những kỹ thuật chỉnh hình hiệu quả, giá trị lớn nhất ông để lại chính là tư duy làm nghề: sự kỷ luật trong chuẩn bị, điềm tĩnh trong phòng mổ và tinh thần học tập suốt đời. Ông chứng minh rằng, y nghiệp không cần những tuyên ngôn, mà được định hình bằng sự chỉn chu và đạo đức nghề nghiệp trong từng ca bệnh.

Ở tuổi ngoài 70, lịch trình đều đặn giữa Pháp và Việt Nam vẫn được ông duy trì. Sự hiện diện của ông tại chính là cơ hội được điều trị đúng cách cho những bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn.

Những đôi chân, bàn tay được chữa lành, được lấy lại chức năng là minh chứng thuyết phục nhất cho triết lý sống của ông: Giá trị của một bác sĩ không nằm ở thành quả họ đạt được, mà ở dấu ấn họ để lại trên hành trình của những người được cứu chữa.

Trúc Anh - AloBacsi