Cập nhật điều trị viêm mũi xoang cấp theo EPOS 2020: Amoxicillin-clavulanate tiếp tục là kháng sinh đầu tay khi nhiễm khuẩn

Chương trình có sự tham dự của TTND.GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy - Chủ tịch Hội Tai Mũi Họng Việt Nam - Chủ tịch Hội Tai Mũi Họng ASEAN, BS.CK2 Trương Hoàng Việt - Phụ trách Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Thống Nhất và BS.CK1 Nguyễn Thị Nga - Trưởng Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Tân Phú, thu hút gần 36.000 lượt xem trên các nền tảng zoom, youtube, facebook.

EPOS 2020: Định nghĩa lại viêm mũi xoang cấp

BS.CK1 Nguyễn Thị Nga - Trưởng khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Tân Phú cho biết, theo EPOS 2020, viêm mũi xoang cấp là tình trạng viêm kéo dài dưới 12 tuần, trên 12 tuần là viêm mũi xoang mạn.

Điểm then chốt trong phân loại EPOS 2020 là xác định nguyên nhân VMXC: do siêu vi (chiếm đa số, thường khỏi trong vòng 10 ngày); hậu nhiễm siêu vi (triệu chứng nặng lên sau 5 ngày hoặc kéo dài quá 10 ngày); do vi khuẩn (chỉ chiếm khoảng 0,5-2% nhưng có thể gây biến chứng nặng). Ở người lớn, VMXC thường biểu hiện với ít nhất hai triệu chứng: nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau mặt, mất/giảm khứu giác. Ở trẻ em, biểu hiện có thể là ho, nghẹt mũi, chảy mũi kéo dài.

Theo chuyên gia, kháng sinh được kê khi có bằng chứng rõ ràng VMXC do vi khuẩn. Trong những trường hợp này, Amoxicilin / Acid Clavulanic là kháng sinh đầu tay được khuyến cáo. Hội Bệnh truyền nhiễm Hoa Kỳ (IDSA) đưa ra liều dùng ở người lớn là 875mg/125mg x 2 lần/ngày hoặc 500mg/125mg x 3 lần/ngày; Trẻ em là 45mg/kg/ngày chia 2 lần. Trong các trường hợp nặng hoặc kháng thuốc, có thể tăng liều lên 90mg/kg/ngày ở trẻ em hoặc 2.000mg/125mg x 2 lần/ngày ở người lớn.

Các lựa chọn thay thế gồm cephalosporin thế hệ 3 kết hợp clindamycin, hoặc nhóm quinolone thế hệ mới. Tuy nhiên, việc dùng quinolone cần thận trọng vì nguy cơ kháng thuốc và tác dụng phụ hệ thống. “Khi VMXC chuyển sang giai đoạn nhiễm khuẩn, việc sử dụng kháng sinh trở nên cần thiết. Bác sĩ cần lựa chọn loại thuốc phù hợp dựa trên mức độ bệnh và đặc điểm của từng người bệnh. Kháng sinh cần được sử dụng đúng nhóm, đúng liều, đủ thời gian (5-10 ngày, và theo dõi sát diễn tiến bệnh” - chuyên gia khuyến nghị.

Chăm sóc tại nhà - nền tảng quan trọng nhưng không thay thế được bác sĩ

Đề cập đến chăm sóc viêm mũi xoang tại nhà, BS.CK2 Trương Hoàng Việt - Phụ trách Khoa Tai Mũi Họng, Bệnh viện Thống Nhất nhận định, điều này không chỉ dừng ở việc dùng thuốc không kê đơn mà là một hệ thống chăm sóc sức khỏe tích cực, hỗ trợ phục hồi niêm mạc, giảm triệu chứng và ngừa biến chứng tái phát.

Các biện pháp nền tảng tại nhà bao gồm: nghỉ ngơi hợp lý (giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn); uống nhiều nước ấm (trà thảo mộc, nước chanh gừng… giúp loãng dịch nhầy, hỗ trợ dẫn lưu xoang), rửa mũi bằng nước muối sinh lý (có thể dùng bình xịt mũi hoặc dụng cụ rửa mũi chuyên dụng với nguồn nước sạch và vệ sinh tốt); hít hơi nước ấm hoặc dùng máy tạo ẩm (giúp niêm mạc dịu nhẹ, giảm khô rát, tăng dẫn lưu); tránh các yếu tố kích thích (khói thuốc, bụi mịn, hóa chất, không khí lạnh, thay đổi nhiệt độ đột ngột…).

Ngoài ra, các phương pháp như dùng acetylcysteine, mật ong (cho trẻ trên 1 tuổi), ipratropium xịt mũi, menthol và tinh dầu khuynh diệp đều cho hiệu quả hỗ trợ. Chuyên gia dẫn chứng một nghiên cứu của tạp chí Lancet (8/2024) cũng cho thấy rằng việc sử dụng thuốc xịt mũi kèm theo các can thiệp hành vi giúp rút ngắn thời gian mắc bệnh.

BS Hoàng Việt khuyến cáo, trong các trường hợp có sốt hoặc đau nhiều, bệnh nhân có thể sử dụng paracetamol. Các thuốc chống nghẹt mũi như pseudoephedrine hay xylometazoline chỉ nên dùng tối đa 3 ngày. Kháng histamin chỉ dùng nếu có biểu hiện dị ứng rõ ràng.

BS Việt cũng chỉ rõ các dấu hiệu cảnh báo cần chuyển từ điều trị tại nhà sang can thiệp y tế, bao gồm: Sốt cao >39°C, đau đầu dữ dội, sưng mặt hoặc vùng trán; Lồi mắt, nhìn đôi, rối loạn ý thức hoặc triệu chứng không cải thiện sau 10 ngày; VMXC tái phát >4 lần/năm (những trường hợp này cần tầm soát các nguyên nhân thực thể như polyp, viêm xoang do răng, nấm hoặc rối loạn miễn dịch).

Ngoài ra, EPOS 2020 cũng khuyến khích dùng corticoid xịt mũi cho người lớn có VMXC hậu virus. Còn với trẻ em, khuyến cáo là không dùng corticoid trong giai đoạn sớm, thay vào đó là ưu tiên biện pháp không dùng thuốc. Một số hỗ trợ mới đang được nghiên cứu và ứng dụng cũng được BS Việt nêu lên như kẽm (liều 75mg/ngày nếu dùng trong 24 giờ đầu, giúp rút ngắn thời gian bệnh); Nitric Oxide (NO) xịt mũi (có tiềm năng kháng virus mạnh, tiêu diệt đến 99% virus sau 72 giờ theo một số thử nghiệm)…

Cuối cùng, BS Việt cho rằng: “Chăm sóc tại nhà là nền tảng quan trọng trong điều trị viêm mũi xoang cấp, đặc biệt trong các trường hợp do virus. Tuy nhiên, người bệnh cần được trang bị kiến thức để biết khi nào cần đến bác sĩ. Điều trị đúng ngay từ đầu sẽ rút ngắn diễn tiến, hạn chế biến chứng”.

Phát biểu kết thúc chương trình, TTND.GS.TS.BS Trần Phan Chung Thủy nhấn mạnh: Việc điều trị VMXC cần bắt đầu từ chẩn đoán đúng, xác định rõ trường hợp nhiễm khuẩn để lựa chọn kháng sinh phù hợp. Trong đó, Amoxicilin / Acid Clavulanic vẫn là lựa chọn đầu tay, và Klamentin - sản phẩm tương đương sinh học của DHG Pharma - hiện là lựa chọn được sử dụng phổ biến tại Việt Nam. Thông qua chương trình, Hội kỳ vọng các bác sĩ sẽ ứng dụng hiệu quả các hướng dẫn quốc tế vào thực hành, đảm bảo điều trị đúng - đủ - an toàn cho người bệnh và góp phần giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc trong cộng đồng.

Trong chương trình, các chuyên gia giải đáp nhiều câu hỏi mang tính ứng dụng trong thực tiễn lâm sàng. Để theo dõi đầy đủ nội dung chương trình, mời quý bác sĩ, dược sĩ truy cập TẠI ĐÂY.