Y học hiện đại có bước tiến mới, giúp người bệnh trở lại thể thao sau chấn thương nặng

1. Điều trị thoái hóa khớp đang chuyển dần sang các phương pháp tái tạo sụn

Theo BS, đâu là thay đổi đáng chú ý nhất của y học hiện đại trong điều trị bệnh lý cơ xương khớp và chấn thương thể thao?

BS.CK2 Nguyễn Thái Thành - Chuyên khoa Cơ Xương Khớp - Chấn thương Chỉnh hình, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VIETHOPE trả lời: Trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, có thể lấy khớp gối làm ví dụ. Trước đây, khi người bệnh đau khớp gối nhiều, phương pháp điều trị phổ biến là tiêm corticoid trực tiếp vào khớp. Tuy nhiên, hiện nay quan điểm điều trị đã thay đổi.

Một trong những phương pháp được áp dụng là tiêm HA (axit hyaluronic) vào khớp gối để bổ sung chất nhờn cho khớp, giống như bôi thêm chất bôi trơn để khớp vận động tốt hơn. Bên cạnh đó là phương pháp tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP).

Ưu điểm của huyết tương giàu tiểu cầu là sử dụng máu tự thân của người bệnh. Sau khi được xử lý để thu phần huyết tương có nồng độ tiểu cầu cao, chế phẩm này được tiêm vào khớp. Các tiểu cầu sẽ kích thích cơ thể sản sinh các yếu tố tăng trưởng, qua đó hỗ trợ quá trình chữa lành tổn thương. Hiện nay, mục tiêu của các phương pháp điều trị tái tạo là làm sao giúp sụn khớp được chữa lành.

Một hướng điều trị khác đang được nghiên cứu và ứng dụng là tế bào gốc. Khác với huyết tương giàu tiểu cầu hay HA, tế bào gốc có khả năng kích thích sản sinh tế bào sụn. Tuy nhiên, đây vẫn là lĩnh vực đang được tiếp tục nghiên cứu, bởi mục tiêu là khi tiêm tế bào gốc vào khớp gối phải tạo ra được tế bào sụn để phục hồi tổn thương. Điều quan trọng nhất vẫn là giúp sụn khớp được chữa lành.

2. PRP giúp kích thích quá trình chữa lành và tái tạo mô tổn thương

PRP là khái niệm được nhắc đến khá nhiều hiện nay. BS có thể giải thích dễ hiểu: PRP là gì và đang được ứng dụng như thế nào trong điều trị cơ xương khớp?

BS.CK2 Nguyễn Thái Thành trả lời: PRP là huyết tương giàu tiểu cầu, được tạo ra bằng cách lấy máu tự thân của người bệnh rồi quay ly tâm để thu được lượng tiểu cầu cao hơn bình thường, có thể gấp khoảng 10 - 15 lần. Sau đó, phần huyết tương giàu tiểu cầu này sẽ được tiêm vào vị trí cần điều trị.

Mục đích của PRP là kích thích cơ thể sản sinh nhiều yếu tố tăng trưởng (Growth Factors - GF), từ đó thúc đẩy quá trình chữa lành và tái tạo sụn. Sụn khớp có vai trò rất quan trọng, vừa giúp bôi trơn khớp, vừa hỗ trợ vận động và chịu lực nén.

Ngoài điều trị các bệnh lý khớp, PRP còn được sử dụng để hỗ trợ chữa lành các chấn thương, chẳng hạn như rách gân hoặc cơ. Khi được tiêm vào vùng tổn thương, PRP giống như đưa thêm "quân tiếp viện" đến vị trí bị hư hại để thúc đẩy quá trình sửa chữa và phục hồi. Nói cách khác, việc tăng số lượng tiểu cầu sẽ góp phần thúc đẩy quá trình lành sụn, lành xương cũng như phục hồi gân và cơ.

3. Tế bào gốc mở ra triển vọng mới cho y học tái tạo

Bên cạnh PRP, tế bào gốc cũng đang mở ra nhiều hướng đi mới trong y học tái tạo. Theo BS, các liệu pháp này đang thay đổi cơ hội điều trị cho người bệnh cơ xương khớp ra sao? Hiệu quả của các liệu pháp tái tạo hiện nay phụ thuộc nhiều nhất vào yếu tố nào: mức độ tổn thương, thời điểm can thiệp hay quá trình phục hồi chức năng?

BS.CK2 Nguyễn Thái Thành trả lời: Bên cạnh PRP, tế bào gốc đang là một trong những hướng phát triển rất mạnh của y học tái tạo. Mục tiêu của liệu pháp này là tạo ra đúng loại tế bào tại vị trí cần điều trị. Chẳng hạn, khi đưa tế bào gốc vào cơ sẽ hướng đến việc sản sinh tế bào cơ; khi đưa vào khớp sẽ hướng đến việc tạo ra tế bào sụn để phục hồi tổn thương.

Đây là một hướng đi rất mới, nhưng thực ra đã được nghiên cứu từ những năm 1950. Tuy nhiên, đây là một lĩnh vực rất phức tạp nên đến nay vẫn đang tiếp tục được nghiên cứu và phát triển.

Có thể hình dung quá trình này giống như khả năng tái tạo của con thằn lằn. Khi bị đứt đuôi, sau một thời gian đuôi có thể mọc trở lại. Từ đó, các nhà khoa học đặt ra mục tiêu lớn hơn là liệu trong tương lai có thể ứng dụng tế bào gốc để tái tạo những bộ phận đã mất của cơ thể hay không, chẳng hạn như tạo ra một chi mới cho người bị cụt chi. Đó là một hướng đi đầy triển vọng của y học tái tạo. Chúng ta có quyền ước mơ và kỳ vọng rằng, trong tương lai, những điều đó có thể trở thành hiện thực.

4. Phẫu thuật nội soi giúp giảm tổn thương và rút ngắn thời gian hồi phục

Trong điều trị chấn thương thể thao hiện nay, các kỹ thuật nội soi, tái tạo dây chằng hay phục hồi chức năng cá thể hóa đã thay đổi tiên lượng điều trị ra sao so với trước đây?

BS.CK2 Nguyễn Thái Thành trả lời: Trước năm 2000, trong điều trị các bệnh lý cơ xương khớp, đặc biệt là những trường hợp cần phẫu thuật như nhiễm trùng khớp, bác sĩ thường phải thực hiện đường mổ rất rộng. Chẳng hạn, với nhiễm trùng khớp gối, để tiếp cận được khớp, phẫu thuật viên phải cắt qua cơ, gân và nhiều mô mềm xung quanh.

Từ khoảng năm 2003, phẫu thuật nội soi bắt đầu được ứng dụng rộng rãi. Với phương pháp này, bác sĩ chỉ cần tạo những đường mổ rất nhỏ và sử dụng hệ thống camera nội soi để quan sát toàn bộ cấu trúc bên trong khớp trên màn hình. Nhờ đó, dù đường mổ nhỏ nhưng vẫn có thể quan sát đầy đủ và điều trị hiệu quả nhiều bệnh lý ở khớp, đặc biệt là khớp gối, khớp vai và cả cột sống.

Đường mổ nhỏ giúp hạn chế tổn thương các mô lành, vì vậy đây là một bước tiến rất lớn của y học hiện đại. Chẳng hạn, với trường hợp đứt dây chằng chéo trước, hiện nay có thể thực hiện phẫu thuật tái tạo dây chằng bằng nội soi mà không cần mổ mở như trước. Khi mô mềm ít bị tổn thương hơn, quá trình hồi phục của người bệnh cũng sẽ nhanh hơn.

5. Y học hiện đại giúp người bệnh có cơ hội trở lại cuộc sống và thể thao

Có ca bệnh nào khiến BS cảm nhận rất rõ rằng: khi một người lấy lại được khả năng vận động, họ gần như lấy lại luôn sự tự tin và năng lượng sống?

BS.CK2 Nguyễn Thái Thành trả lời: Chất lượng cuộc sống rất quan trọng. Muốn có chất lượng sống tốt, con người phải có khả năng đi lại, vận động và chạy nhảy.

Có thể lấy trường hợp của Ronaldo làm ví dụ. Anh từng bị tổn thương dây chằng chéo và phải nghỉ thi đấu trong nhiều năm. Sau khi được tái tạo dây chằng, anh đã trở lại thi đấu và tiếp tục chinh phục những thành tích cao.

Điều đó cho thấy, khi gặp chấn thương, người bệnh không nhất thiết phải từ bỏ mục tiêu của mình. Với sự phát triển của y học hiện đại, nhiều người có cơ hội được điều trị, phục hồi và trở lại cuộc sống, thậm chí tiếp tục theo đuổi đam mê. Điều quan trọng là phải luôn cố gắng, kiên trì và hướng đến mục tiêu của mình, bởi hạnh phúc vẫn luôn ở trong tầm với, ngay cả sau những chấn thương.

Trân trọng cảm ơn BS.CK2 Nguyễn Thái Thành đã đồng hành cùng AloBacsi trong số podcast này! 

>>> Đọc thêm phần 1: Từ tập thể thao đến ngồi văn phòng: Làm sao để khớp không già sớm?