Vì sao người đọc sách lâu năm thường có trí nhớ tốt hơn?

Khi ta đọc, não làm việc như một cỗ máy “tập gym”

Đọc sách không chỉ là nhìn chữ - đó là quá trình tổng hợp phức tạp giữa vùng thị giác, vùng ngôn ngữ, vùng trí nhớ và vùng cảm xúc của não. Mỗi khi ta cố gắng nhớ tên nhân vật, theo dõi mạch truyện, hoặc hình dung bối cảnh, các vùng này phải phối hợp nhịp nhàng. Chính sự vận hành liên tục ấy khiến não được kích hoạt, các khớp thần kinh được củng cố, tạo điều kiện cho việc ghi nhớ và liên kết thông tin tốt hơn.

Một nghiên cứu của Đại học Stanford (Mỹ) cho thấy, đọc hiểu sâu - tức là khi người đọc tập trung cao và suy ngẫm - có thể tăng lưu lượng máu tới não trước trán, khu vực liên quan đến khả năng tập trung và ghi nhớ dài hạn. Vì thế, người có thói quen đọc sách thường xuyên thường giữ được trí nhớ tốt hơn, phản ứng nhanh và khả năng tư duy mạch lạc hơn.

Đọc sách giấy, iPad hay nghe sách nói - có khác biệt?

Câu trả lời là có, nhưng không hoàn toàn tuyệt đối.

Đọc sách giấy được xem là cách tốt nhất để rèn trí nhớ, vì khi cầm sách, lật trang, gạch chân hay ghi chú, ta tạo ra nhiều “tín hiệu cảm giác” cùng lúc (xúc giác, thị giác, hành động). Các cảm giác này giúp não “đánh dấu” thông tin sâu hơn. Đó là lý do vì sao nhiều người nói “đọc giấy dễ nhớ hơn màn hình”.

Đọc trên iPad, Kindle hoặc điện thoại vẫn có lợi cho trí nhớ nếu người đọc tập trung cao, không bị gián đoạn (như tin nhắn, quảng cáo). Một số nghiên cứu chỉ ra, nếu thiết bị có màn hình chất lượng tốt, ánh sáng dịu, người đọc chú tâm, thì hiệu quả ghi nhớ gần tương đương với đọc sách giấy.

Nghe sách nói (audiobook) lại có một ưu điểm khác: kích thích vùng thính giác và tưởng tượng của não. Khi nghe, não phải “tự dựng hình ảnh” trong đầu - đây cũng là một cách luyện trí nhớ. Tuy nhiên, nếu vừa nghe vừa làm việc khác (như lái xe, dọn dẹp), mức độ ghi nhớ sẽ thấp hơn đọc chủ động.

Tóm lại, hình thức không quan trọng bằng cách ta tương tác với nội dung: tập trung, hiểu sâu, ghi chú, liên tưởng - đó mới là chìa khóa để đọc giúp tăng cường trí nhớ.

Thể loại sách có ảnh hưởng đến trí nhớ không?

Có. Mỗi thể loại kích hoạt những vùng khác nhau trong não.

• Sách tiểu thuyết, truyện dài giúp cải thiện trí nhớ tình tiết và mạch truyện - não phải ghi nhớ chuỗi sự kiện, tính cách, quan hệ nhân vật.
• Sách khoa học, tâm lý, lịch sử rèn luyện trí nhớ logic và phân tích, buộc người đọc phải hiểu bản chất vấn đề để nhớ lâu.
• Thơ, truyện ngắn, sách triết học lại kích thích trí nhớ khái niệm, giúp não liên tưởng và kết nối ý nghĩa.
• Sách tranh, sách ảnh hoặc manga cũng có ích cho trí nhớ thị giác, đặc biệt với trẻ em và người lớn tuổi.
  
  

Điều thú vị là, sự đa dạng thể loại mới giúp não hoạt động toàn diện. Đọc một loại sách duy nhất trong thời gian dài có thể khiến các vùng não “lười biếng”. Vì vậy, việc xen kẽ giữa truyện - kiến thức - kỹ năng là cách tốt nhất để giữ trí nhớ linh hoạt.

Đọc thế nào để “ghi lâu, nhớ sâu”?

• Đọc chủ động: Không đọc lướt. Tập đặt câu hỏi trong khi đọc, gạch chân ý chính, ghi chú ngắn.
• Đọc lặp lại: Nhắc lại hoặc tóm tắt bằng lời mình - điều này giúp củng cố trí nhớ dài hạn.
• Đọc đều đặn: 20-30 phút mỗi ngày, đều đặn quan trọng hơn đọc một lần quá lâu.
• Đọc khi đầu óc tỉnh táo: Sáng sớm hoặc trước khi ngủ là thời điểm não ghi nhớ tốt nhất.
• Giới hạn thiết bị gây xao lãng: Nếu đọc trên iPad hay điện thoại, hãy bật chế độ không làm phiền.
  
  

Kết luận

Dù thế giới có thay đổi, đọc vẫn là “bài tập trí nhớ” cổ điển nhưng hiệu quả nhất. Cho dù bạn chọn sách giấy, sách điện tử hay sách nói, điều quan trọng là sự tập trung và kết nối cảm xúc với nội dung. Mỗi trang sách không chỉ lưu lại kiến thức, mà còn là một “bài rèn trí não”, giúp ta minh mẫn và sáng suốt hơn trong hành trình sống.