Vì sao mất thú cưng có thể gây tổn thương tâm lý kéo dài?

1. Điểm khác biệt giữa mất mát người thân và mất mát thú cưng

Thưa BS Nguyễn Trung Nguyên, nhiều người xem thú cưng như một thành viên trong gia đình. BS nhận thấy, khi thú cưng mất đi, cảm xúc đau buồn có của những người chủ có giống như khi họ mất đi con cái không?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Về mặt hình thức, việc mất đi một thú cưng và mất đi một người thân hoàn toàn giống nhau. Tuy nhiên, về bản chất, hai sự mất mát này có sự khác biệt. Mất đi một người thân là sự mất mát cả về mặt sinh học và mặt xã hội.

Ngược lại, mất đi một thú cưng là sự mất mát về mặt xã hội nhiều hơn. Bởi giữa con người và thú cưng không tồn tại mối quan hệ huyết thống, trong khi người thân là những mối quan hệ như cha mẹ, anh chị em hoặc con cái. Do đó, sự mất mát người thân không chỉ là mất mát về mặt xã hội mà còn liên quan đến huyết thống và bản chất sinh học của con người.

2. Khi nỗi đau mất thú cưng vượt khỏi giới hạn của cảm xúc bình thường

Vì sao sự mất mát thú cưng lại có thể gây ảnh hưởng tâm lý mạnh mẽ, thậm chí kéo dài ở một số người?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Việc mất đi một thú cưng là một sự mất mát về mặt xã hội. Về hình thức, sự mất mát này có nhiều điểm giống với việc mất đi người thân. Vì vậy, người nuôi cũng sẽ trải qua những giai đoạn đau buồn, bởi đây là cảm xúc mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải khi đối diện với sự mất mát.

Giống như khi mất người thân, cảm xúc đau buồn thường chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn hai tuần hoặc bốn tuần, sau đó sẽ dần vơi đi theo thời gian. Khi đó, con người bắt đầu cân bằng và tái cân bằng cảm xúc để quay trở lại với những hoạt động khác trong cuộc sống.

Tuy nhiên, nếu cảm giác đau buồn kéo dài, khiến người nuôi thú cưng cảm thấy chán nản, muốn thu mình, không muốn tiếp xúc với người khác và cho rằng sự mất mát này quá lớn, thì đó không còn đơn thuần là cảm xúc đau buồn thông thường nữa. Lúc này, họ có thể đã rơi vào một rối loạn liên quan đến sự mất mát và cần được hỗ trợ, điều trị phù hợp.

3. Sự gắn bó vô điều kiện khiến mất thú cưng trở thành một mất mát lớn

Với những người sống một mình hoặc gắn bó đặc biệt với thú cưng, bác sĩ có lo ngại gì về nguy cơ trầm buồn kéo dài?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Giữa người nuôi và thú cưng tồn tại một mối liên hệ về mặt cảm xúc. Đó là sự chuyển dịch cảm xúc của bản thân sang thú cưng. Chẳng hạn, có những người không có con cái và xem thú cưng như chính con của mình.

Việc chăm sóc thú cưng như một người con có nhiều điểm giống với việc chăm sóc một đứa trẻ, bởi trong quá trình đó cũng hình thành những cảm xúc gắn bó tương tự. Tuy nhiên, sự khác biệt nằm ở chỗ mối quan hệ giữa con người và thú cưng thường là một sự gắn kết vô điều kiện.

Khi mang một con chó hay con mèo về nuôi, con người không đặt ra những điều kiện ràng buộc. Chỉ cần cho ăn, chăm sóc và vuốt ve, thú cưng sẽ dần gắn bó với chủ. Mỗi khi trở về nhà sau một ngày mệt mỏi hay áp lực, thú cưng vẫn chạy đến, quấn quýt và ở bên cạnh. Dù vui hay buồn, chúng cũng không phản kháng hay tạo ra những tác động ngược lại trong mối quan hệ đó.

Chính sự gắn bó vô điều kiện này khiến con người hình thành những cảm xúc thật về một mối quan hệ gắn kết. Vì vậy, khi thú cưng mất đi, nhiều người có cảm giác như cuộc sống hoặc các mối quan hệ của mình đã mất đi một phần nào đó.

Điều này đặc biệt rõ ở những người không có nhiều mối quan hệ khác và gần như chuyển toàn bộ cảm xúc của mình vào thú cưng. Khi đó, sự mất mát có thể khiến vấn đề chia ly trở nên nghiêm trọng hơn.

Người nuôi thú cưng trong những trường hợp này cũng sẽ trải qua giai đoạn đau buồn và cảm xúc đó cần được tôn trọng. Tuy nhiên, cảm giác mất mát thường chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định, thông thường từ 2-4 tuần.

Nếu vượt qua khoảng thời gian này mà người đó vẫn đau buồn quá mức, thậm chí từ bỏ các mối quan hệ xã hội để sống trọn trong cảm xúc mất mát, thì vấn đề không còn đơn thuần là xem thú cưng như người thân nữa. Khi đó, sự chuyển dịch cảm xúc sang thú cưng có thể đã trở nên quá mạnh, hình thành sự gắn kết quá chặt chẽ và đôi khi trở thành một rối loạn về sức khỏe tinh thần cần được hỗ trợ.

4. Gắn kết quá mức với thú cưng có thể ảnh hưởng sức khỏe tinh thần

Có trường hợp nào sự mất mát này có thể kích hoạt hoặc làm nặng thêm các vấn đề tâm lý sẵn có không?

BS Nguyễn Trung Nguyên trả lời: Những người vốn có nền tảng lo âu, stress, cảm xúc không ổn định hoặc mang trong mình những nỗi buồn, nỗi đau thường dễ hình thành sự gắn kết cảm xúc mạnh với thú cưng. Đặc biệt, ở những người có biểu hiện trầm cảm, sự bất ổn tâm lý thường nhiều hơn.

Khi có một thú cưng bầu bạn, họ có thể cảm thấy được giải tỏa và cân bằng cảm xúc. Tuy nhiên, nếu đột ngột mất đi thú cưng, họ sẽ có cảm giác chơi vơi, như mất đi một điểm tựa hoặc một nơi giúp mình cân bằng cuộc sống.

Cảm xúc mất mát này là điều có thể hiểu được. Tuy nhiên, sự đau buồn thường chỉ kéo dài trong một khoảng thời gian nhất định. Điều quan trọng là ngoài thú cưng, con người vẫn còn nhiều mối quan hệ xã hội khác và nhiều phương thức khác để cân bằng cuộc sống.

Tuy nhiên, ở một số người nuôi thú cưng có những rối loạn hoặc nhận thức bị lệch đi, họ có thể cho rằng thú cưng là điều duy nhất thuộc về mình và ngoài thú cưng không còn điều gì khác. Khi đó, họ đang rơi vào trạng thái gắn bó vô điều kiện quá mức, khiến những bất ổn không được giải tỏa và không có thêm những kênh khác để cân bằng cảm xúc. Họ dần gắn kết quá chặt với thú cưng và xem đó là phương thức duy nhất để duy trì trạng thái tinh thần của mình.

Vấn đề ở đây không phải là người đó cần từ bỏ thú cưng hay xóa bỏ tình cảm dành cho thú cưng. Điều họ cần là được hỗ trợ để có thêm nhiều cách cân bằng cuộc sống bên cạnh việc có một thú cưng bầu bạn.

>>> Đọc thêm phần 2: Sau khi mất thú cưng, làm sao để vượt qua cảm giác dằn vặt?