Ung thư gan vì ăn trái cây mốc hỏng: câu chuyện thật ở Bắc Giang

Hai vợ chồng 40 tuổi ở Bắc Giang cùng được chẩn đoán ung thư gan, nguyên nhân bắt nguồn từ thói quen ăn trái cây hỏng, có phần bị mốc hoặc dập nát. Họ là tiểu thương bán hoa quả tại chợ, nhưng thay vì vứt bỏ trái cây không bán được, họ thường cắt bỏ phần mốc rồi giữ lại phần còn lành để ăn dần. Thói quen này đã khiến cả hai vô tình đưa lượng độc tố aflatoxin vào gan hàng ngày trong thời gian dài.

Các bác sĩ của Bệnh viện K và Bệnh viện Bạch Mai xác định, aflatoxin B1 - một độc tố cực mạnh do nấm mốc sinh ra - là nguyên nhân chính gây tổn thương tế bào gan, dẫn đến ung thư gan. WHO xếp aflatoxin vào nhóm chất gây ung thư loại 1.

Từ nấm mốc đến ung thư: Con đường biến chất im lặng

1. Nấm Aspergillus flavus/pharositaricus phát triển trong điều kiện ẩm, nhiệt độ cao, trên nhiều loại thực phẩm khô như ngô, lạc, gạo, trái cây dập nát... .

2. Nấm này tiết ra aflatoxin B1, chất hóa học ổn định, chịu được nhiệt cao (\~280°C), không bị loại bỏ khi nấu, hâm nóng, phơi nắng.

3. Khi vào cơ thể, aflatoxin được chuyển hóa tại gan và có khả năng gắn vào ADN gây đột biến, kích hoạt và thúc đẩy tế bào ung thư phát triển theo thời gian.

4. Người càng tiếp xúc lâu dài, đặc biệt với nền tảng gan không khỏe (viêm gan virus B, C, xơ gan, hút rượu...), nguy cơ tiến triển thành ung thư càng cao.

Điểm danh thực phẩm dễ nhiễm aflatoxin khác ngoài trái cây

Các chuyên gia đã từng cảnh báo rất nhiều người Việt có thói quen ăn gạo, lạc, đậu hũ, ngô... bị mốc nhưng vẫn dùng sau khi phơi hay rửa qua. Họ không hiểu rằng độc tố aflatoxin không bị loại bỏ bằng nhiệt độ hay phơi nắng.

Ăn thực phẩm mốc như gạo ẩm, bánh mốc, hạt hướng dương, đũa gỗ, thớt mốc nếu dùng thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan do tiếp xúc lâu dài với aflatoxin.

Các loại thực phẩm phổ biến dễ bị nhiễm độc tố nấm mốc gồm:

- Gạo, ngô, lạc, các loại hạt khô: thường bị mốc nếu bảo quản không kín, ẩm ướt.

- Bánh mì, bột ngũ cốc, hạt dẻ, hạt hướng dương, óc chó...: nếu để lâu hoặc chứa ẩm cũng dễ sinh nấm mốc.

- Gia vị như tiêu, gừng, dùng lâu ngày trong hộp ẩm: có thể sinh độc tố aflatoxin hoặc ochratoxin A.

Khuyến nghị bảo vệ an toàn sức khỏe

- Nếu thấy thực phẩm mốc, bốc mùi hoặc đổi màu, đừng tiếc mà vứt bỏ ngay – chỉ phần bị mốc thôi cũng không đảm bảo an toàn vì aflatoxin đã lan ngấm vào phần còn lại.

- Không phơi hay nấu lại bằng nhiệt để “tiêu độc tố” – aflatoxin không bị phá vỡ bằng cách này.

- Bảo quản thực phẩm khô tại nơi khô ráo, vỉ thoáng, tránh tích trữ lâu trong tủ lạnh ẩm thấp.

- Trong gia đình nên thường xuyên vệ sinh dụng cụ gỗ, thớt, đũa, vì nấm mốc có thể trú ngụ và sinh độc tố.

- Người có nguy cơ cao như viêm gan B, xơ gan, uống rượu, nên đi siêu âm gan và xét nghiệm AFP mỗi 6 tháng để sàng lọc sớm ung thư gan.

Kết luận

Câu chuyện cặp vợ chồng Bắc Giang là lời cảnh báo nghiêm túc: thói quen tiết kiệm tưởng đơn giản như ăn trái cây dập nát có thể giáng đòn nghiệt ngã vào gan vì aflatoxin – chất độc tạo ra từ nấm mốc. Đây là chất gây ung thư gan mạnh nhất mà y học từng ghi nhận. Các thực phẩm khác như gạo, ngô, lạc, hạt khô cũng có thể chứa loại độc tố này nếu bị mốc.

Việc phòng ngừa cần bắt đầu bằng thói quen bỏ thực phẩm mốc, bảo quản khô thoáng và tầm soát gan định kỳ. Ung thư gan có thể phòng ngừa được nếu người dân nâng cao cảnh giác và từ bỏ những thói quen tưởng là vô hại.