TS.BS Phạm Nguyên Quý: Ung thư phổi giai đoạn muộn - khi "án tử" trở thành "bệnh mạn tính"

"Bác sĩ ơi, giai đoạn muộn rồi thì còn hy vọng gì nữa không?" "Điều trị tiếp liệu có phải chỉ là kéo dài nỗi đau và tốn kém vô ích?"

Đó là những câu hỏi thắt lòng mà bệnh nhân ung thư thường hay hỏi mình. Gần đây, với thông tin một nghệ sĩ nổi tiếng mới (nghi ngờ?) mắc ung thư, nhiều người lại quan tâm hơn tới căn bệnh này.

Nỗi sợ hãi là có thật, nhưng có một sự thật khác tươi sáng hơn mà y học hiện đại đang chứng minh mỗi ngày: Chẩn đoán không phải là kết thúc, nhất là đối với ung thư phổi.

Thay vì coi đây là "dấu chấm hết", hãy cùng nhìn nhận nó như một căn bệnh mạn tính – giống như cao huyết áp hay tiểu đường. Chúng ta không "tiêu diệt" nó trong một sớm một chiều, mà học cách "quản lý" nó để sống lâu, sống khỏe với chất lượng sống tốt.

Xin nêu lại một số "kim chỉ nam" giúp bệnh nhân và người thân vững vàng hơn trên hành trình này:

1. Điều trị chính xác: "Đánh" đúng ngay từ đầu

Trong cuộc chiến này, đừng đánh mò. Hãy để khoa học dẫn đường!

Xét nghiệm gen là ưu tiên số 1: Trước khi bắt đầu, hãy làm xét nghiệm các gen quan trọng như  EGFR mutation, ALK fusion, ROS1 fusion, BRAF V600E, KRAS, MET exon 14 skipping, RET fusion, NTRK fusion, HER2 mutation và các biomarkers khác như PD-L1,.... Biết rõ tín hiệu nào đang giúp khối u phát triển hay dự đoán độ nhạy với thuốc trúng đích, thuốc miễn dịch có thể giúp chọn liệu pháp có hiệu quả cao nhất.

Dùng "vũ khí" tốt nhất sớm nhất: Xu hướng hiện nay là ưu tiên phác đồ mạnh ngay từ đầu (nếu khả thi) để kiểm soát bệnh nhanh, tạo nền tảng cho việc sống dài lâu về sau.

Kháng thuốc không phải là hết cách: Nếu thuốc cũ không còn nhạy, bác sĩ sẽ cố gắng cân nhắc sinh thiết lại để tìm thuốc nhắm đích mới. Hãy hi vọng là luôn có phương án dự phòng!

2. Quản lý tổng thể: Sự tử tế tạo nên chất lượng sống

Như mình đã nhiều lần chia sẻ, thuốc tốt chỉ là một nửa; nửa còn lại nằm ở sự chăm sóc hàng ngày:

Đừng âm thầm chịu đựng tác dụng phụ: Phát ban, thay đổi da móng, tiêu chảy... là chuyện thường gặp. Hãy báo ngay cho bác sĩ để xử lý sớm, đừng để nhẹ hóa nặng rồi mới đi khám.

Chăm sóc các bệnh nền: Đừng quên kiểm soát tốt cả huyết áp, tiểu đường, suyễn, COPD hay đau lưng kèm theo. Cơ thể khỏe mạnh mới là "hậu phương" vững chắc cho điều trị ung thư. Kiểm soát triệu chứng của các bệnh không ung thư cũng giúp bệnh nhân ung thư thoải mái hơn.

Lối sống "vừa sức":

• Ăn uống: Không cần kiêng khem hay "đại bổ", chỉ cần đủ đạm (thịt, cá, trứng), rau xanh và ưu tiên đồ mềm, dễ nuốt.
• Thể dục: Đi bộ nhẹ nhàng, thái cực quyền... miễn là bạn thấy thoải mái, không gắng sức.
• Ngủ & Tâm lý: Một giấc ngủ ngon và một tinh thần lạc quan là "liều thuốc vô hình" mạnh mẽ nhất.
• Bỏ thuốc lá: Nhiều bệnh nhân ung thư sẽ thấy khỏe hơn khi bỏ thuốc. Việc này cũng có thể giảm tác dụng phụ của điều trị.
  
  

3. Tiếp cận thuốc mới & công nghệ mới

Bớt gánh nặng chi phí: Hãy tận dụng tối đa Bảo hiểm y tế, tìm hiểu các chương trình hỗ trợ thuốc hoặc tham gia các thử nghiệm lâm sàng nếu phù hợp.

Công nghệ đồng hành: Tận dụng tái khám từ xa (online) để đỡ vất vả đi lại. Đừng quên ghi chép triệu chứng vào sổ hoặc app để bác sĩ theo dõi sát sao nhất.

Ba điều cần tránh:

1. Thấy ổn là tự ý ngưng thuốc: Ung thư phổi khi điều trị ổn định thì nó giống như một bệnh mạn tính: cần uống thuốc hằng ngày. Ngưng thuốc vô ý sẽ tăng nguy cơ bệnh "bật" lại mạnh hơn!

2. Khỏe rồi nên khỏi cần tái khám: Có những thay đổi chỉ máy móc mới thấy được và nên đánh giá bằng hình ảnh sau mỗi 3-4 tháng (nên hỏi bác sĩ điều trị về mốc này). Đừng bỏ lỡ thời điểm vàng để can thiệp chỉ vì cảm nhận chủ quan.

3. Có tác dụng phụ là bỏ điều trị: Mọi tác dụng phụ đều có cách xử lý và chăm sóc giảm nhẹ. Đừng vì một vài lần tiêu chảy, hay mệt mỏi mà bỏ lỡ cơ hội sống lâu hơn.

Số liệu thực tế đã cho thấy, nhiều bệnh nhân giai đoạn muộn nhưng nhờ kết hợp chăm sóc giảm nhẹ song hành với điều trị tấn công ung thư đã sống khỏe vượt mốc 5 năm và xa hơn thế.

"Sống lâu - sống tốt" không còn là mơ ước xa vời nếu chúng ta kiên trì và tin vào khoa học.

Bạn không đơn độc trong cuộc chiến này. Hãy nắm chặt tay bác sĩ và người thân, chúng ta sẽ cùng nhau đi một quãng đường thật dài nhé!

TS BS Phạm Nguyên Quý
Trưởng khoa Ung thư Nội khoa
Bệnh viện Trung ương Kyoto Miniren
NCV lâm sàng Đại học Kyoto
Đồng sáng lập Y học cộng đồng
Bs tư vấn/cố vấn tại Bernard Healthcare