Thuốc bổ thận: Dùng sao cho đúng để không “lợi bất cập hại”?

Trong Y học hiện đại, thận được hiểu là cơ quan nằm ở vùng thắt lưng, có nhiệm vụ lọc máu, bài tiết, điều hòa huyết áp và một phần chức năng nội tiết. Các bệnh lý thường gặp liên quan đến cơ quan này gồm suy thận, sỏi thận, viêm thận. Trong khi đó, theo Y học cổ truyền (YHCT), “thận” là một khái niệm rộng hơn, gắn liền với chức năng sinh dục, nội tiết, xương khớp, não tủy.

Khi âm dương và khí huyết của tạng thận bị rối loạn, cơ thể sẽ xuất hiện những triệu chứng như mỏi lưng, yếu gối, ù tai, tóc bạc sớm, giảm ham muốn, rối loạn tiểu tiện, mệt mỏi, giảm trí nhớ. Chính vì vậy, việc bổ thận trong Đông y không chỉ nhằm điều trị bệnh lý thận theo nghĩa hẹp mà còn là cách điều chỉnh sự mất cân bằng âm dương - khí huyết, giúp cơ thể phục hồi toàn diện hơn.

Trong kho tàng dược liệu, nhiều vị thuốc bổ thận đã được sử dụng lâu đời, tiêu biểu như nhung hươu - đại bổ nguyên khí, cường gân cốt, tăng sức đề kháng, thường dùng cho người suy nhược hoặc nam giới yếu sinh lý; dâm dương hoắc với tác dụng tráng dương, mạnh gân xương, tăng ham muốn; ba kích ôn thận, tráng dương, giúp cường gân cốt; hà thủ ô đỏ nổi tiếng nhờ công dụng bổ huyết, làm đen tóc, dưỡng huyết, ích tinh; nhục quế có tính ấm nóng, giúp ôn thận, tráng dương, tán hàn, lưu thông khí huyết; và đỗ đen - một loại thực phẩm quen thuộc nhưng trong Đông y lại được xem là vị thuốc bổ thận âm, thanh nhiệt, giải độc, đặc biệt hữu ích cho người gầy yếu hoặc mới ốm dậy. Tuy nhiên, những vị thuốc này chỉ thật sự mang lại lợi ích khi được dùng đúng người, đúng bệnh và đúng liều lượng.

Điều đáng lo ngại là khi dùng sai cách, thuốc bổ thận có thể gây ra những hệ lụy khó lường. Các vị thuốc bổ dương như ba kích, dâm dương hoắc, nhục quế thường có tính cay nóng, dễ dẫn đến mất ngủ, khô miệng, táo bón, nổi mụn, sốt âm ỉ, nhất là ở người có thể nhiệt hoặc đang mắc bệnh viêm nhiễm. Ngược lại, các vị thuốc bổ âm như hà thủ ô, đỗ đen có tính trơn nhuận, dễ gây đầy bụng, tiêu chảy, rối loạn tiêu hóa ở những người tỳ vị yếu.

Thêm vào đó, một số dược liệu còn có độc tính tiềm ẩn: ba kích nếu không bỏ lõi có thể làm tăng huyết áp, hồi hộp; hà thủ ô sống, nếu không chế biến đúng cách, có thể gây tổn thương gan, viêm gan, vàng da; nhung hươu dùng cho người đang sốt hoặc nhiễm trùng có thể khiến tình trạng viêm nặng hơn. Đặc biệt, các loại rượu thuốc bổ thận không rõ nguồn gốc, liều lượng không kiểm soát đã ghi nhận nhiều trường hợp gây ngộ độc gan, suy thận, thậm chí hôn mê và tử vong.

Trước những nguy cơ này, các bác sĩ khuyến cáo người dân cần ghi nhớ nguyên tắc: “thuốc bổ cũng là thuốc”. Nghĩa là không được sử dụng tùy tiện theo lời mách bảo hay quảng cáo, mà phải được thầy thuốc YHCT thăm khám, chẩn đoán đúng thể bệnh (thận âm hư hay thận dương hư) để có hướng điều trị phù hợp.

Người cao tuổi, người có bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh gan thận càng cần thận trọng hơn. Ngoài ra, nên ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm nghiệm chất lượng, tuyệt đối tránh thuốc “gia truyền” hay rượu ngâm tự chế.

Tóm lại, sử dụng thuốc bổ thận không đúng cách có thể “hại nhiều hơn lợi”. Muốn đạt hiệu quả và an toàn, người bệnh cần thăm khám và được hướng dẫn bởi bác sĩ YHCT trước khi dùng bất kỳ loại thuốc nào.