Thừa ngón, dính ngón ở trẻ: Khi nào cần mổ và mổ lúc nào là tốt nhất?

1. Dị tật dính ngón, thừa ngón có phải do di truyền? 

Thưa BS, dính ngón - thừa ngón - cong ngón - co rút ngón ở trẻ có phải do di truyền không? Mẹ bầu làm gì để giảm nguy cơ?

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh - Bác sĩ Phẫu thuật tạo hình - BV Nhi Trung ương Hà Nội trả lời: 

Thừa ngón và dính ngón là 2 dị tật phổ biến nhất ở trẻ em. Tỷ lệ thừa ngón khoảng 1/1.000 trẻ, còn dính ngón khoảng 1/2.000 trẻ. Các dị tật này có liên quan đến yếu tố di truyền, tuy hiện nay chưa xác định được chính xác gen nào quy định, nhưng nếu cả bố và mẹ đều mang gen hoặc bị dị tật thì tỷ lệ con bị sẽ cao hơn.

Ngoài di truyền, còn các yếu tố tác động trong thai kỳ như: mẹ sử dụng thuốc (ví dụ retinol), hút thuốc, uống rượu, thiếu axit folic hoặc tiếp xúc với hóa chất và tia xạ. Để giảm nguy cơ, mẹ cần tránh các tác nhân này và thực hiện khám thai, sàng lọc định kỳ.

Dị tật có thể phát hiện qua siêu âm từ tuần thai 18 đến 24. Ngoài ra còn có thể làm thêm các xét nghiệm đánh giá gen và di truyền.

2. Dị tật ngón tay, ngón chân nào cần phẫu thuật sớm?

Những dấu hiệu nào cho thấy dị tật ngón tay/ngón chân cần được phẫu thuật sớm thay vì chờ trẻ lớn?

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh trả lời:

Phần lớn các dị tật bàn tay có thể chờ đợi, trừ duy nhất hội chứng ngấn ối. Đây là tình trạng có các vòng thắt gây hoại tử ngón tay, cần xử lý rất sớm ngay sau sinh hoặc thậm chí từ trong bào thai.

Với thừa ngón và dính ngón, chúng ta cần chờ trẻ lớn hơn vì đây là những biến đổi về giải phẫu. Khi mổ, bác sĩ phải phục hồi cấu trúc như cắt xương, chuyển gân, chỉnh trục nên cần xương và gân phát triển đủ khỏe. Thông thường, thời điểm can thiệp phù hợp là từ 9 tháng đến 1 tuổi đối với thừa ngón và khoảng 1 tuổi đối với dính ngón.

3. Thừa ngón ở trẻ: Dựa vào tiêu chí nào để quyết định giữ hay bỏ ngón?

Với dị tật thừa ngón, tiêu chí nào để quyết định giữ lại ngón nào và loại bỏ ngón nào để bàn tay/bàn chân cân đối và chức năng nhất?

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh trả lời:

Tiêu chí quan trọng nhất là chức năng, sau đó là hình thể. Thông thường, ngón nào to hơn thì chức năng và hình thể sẽ tốt hơn. Khoảng 80% trường hợp thừa ngón là thừa nhánh ngoài, 20% là nhánh trong và chỉ 1% là hai ngón như nhau. 

Nếu kích thước một ngón bằng khoảng 70% so với ngón đối diện, có thể loại bỏ một trong hai điều được. Ngay cả khi loại bỏ một ngón, bác sĩ không vứt bỏ hoàn toàn mà sẽ tận dụng các phần mềm và cấu trúc của ngón bỏ đi để đắp vào, tăng cường cho ngón chính. 

Mục tiêu cuối cùng là tạo từ hai ngón thành một ngón duy nhất, đảm bảo cả chức năng lẫn thẩm mỹ.

4. Dính ngón ở trẻ: Can thiệp lúc nào?

Dính ngón có nhiều mức độ. Trường hợp nào chỉ dính da, trường hợp nào dính cả xương? Mỗi dạng có hướng điều trị khác nhau ra sao ạ?

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh trả lời:

Dính ngón được chia thành: dính hoàn toàn (hết chiều dài ngón) hoặc không hoàn toàn và dính đơn thuần (chỉ dính da) hoặc dính phức hợp (dính cả xương, móng).

Với dính da đơn thuần hoặc dính không hoàn toàn, có thể đợi trẻ khoảng 1 tuổi để có đủ da xung quanh, giúp hạn chế việc phải ghép da khi tách kẽ. Tuy nhiên, với dính hoàn toàn hoặc dính phức hợp, cần can thiệp sớm hơn, thường là từ 6 tháng tuổi. Lý do là nếu để lâu, khi xương phát triển sẽ gây kéo lệch trục ngón tay.

5. Vì sao mổ sớm thuận lợi hơn mổ khi trẻ đã lớn?

Nếu trẻ lớn tuổi mới phẫu thuật thì có gặp khó khăn hay biến chứng gì hơn so với mổ lúc nhỏ không?

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh trả lời:

Những trường hợp thừa ngón đơn thuần (chỉ có cầu da nhỏ, không gân xương) có thể xử lý sớm từ 1 - 2 tháng tuổi. Nhưng với thể phức tạp, 9 - 12 tháng là “thời điểm vàng” vì lúc này trẻ bắt đầu hình thành các động tác tinh tế như nhón, nhặt đồ, đồng thời xương, gân đã đủ khỏe để bác sĩ đánh giá và can thiệp.

Nếu để muộn (như 15 - 20 tuổi), có hai bất lợi lớn, Một là trẻ đã quá quen với các động tác lỗi nên sau khi chỉnh xong khó làm quen với động tác mới. Hai là gân, xương càng ngày càng lệch và cứng hơn, gây khó khăn cho việc tạo hình.

6. Sau mổ dị tật ngón tay, ngón chân có cần tập phục hồi chức năng?

Sau mổ dị tật ngón tay, ngón chân, trẻ có cần bó bột hay tập phục hồi chức năng không? Bao lâu thì trẻ cầm nắm/đi lại bình thường?

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh trả lời:

Trong các ca can thiệp gân và xương, phục hồi chức năng chiếm 30 - 40% thành công của ca mổ. Trẻ cần bó bột cố định trong khoảng 3 tuần đến 1 tháng để xương và gân liền lại.

Sau khi tháo bột và bác sĩ đánh giá vết thương liền tốt, việc tập luyện khá đơn giản và có thể thực hiện tại nhà: cho trẻ tập nhón các vật nhỏ như hạt đậu hoặc cầm nắm các đồ vật lớn để rèn luyện động tác dạng và khép ngón cái.

7. Phẫu thuật dị tật ngón tay, ngón chân sớm có cần mổ lại không?

Phẫu thuật sớm có ảnh hưởng đến tăng trưởng xương của bàn tay/bàn chân khi trẻ lớn không? Có nguy cơ phải mổ lại không bác sĩ?

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh trả lời:

Hoàn toàn có nguy cơ nếu làm tổn thương sụn tăng trưởng ở đầu xương. Đó là phần giúp ngón tay dài hơn, to hơn. Bác sĩ phải tuyệt đối bảo tồn phần sụn này để ngón tay có thể dài ra và phát triển bình thường.

Việc mổ lại có thể xảy ra do yêu cầu thẩm mỹ (chỉnh sửa các phần gồ, sẹo) hoặc quan trọng hơn là về chức năng. Nếu kỹ thuật cũ trước đây chỉ cắt bỏ đơn thuần mà không tạo hình lại gân, chỉnh trục xương thì chức năng ngón sẽ kém, khi đó bắt buộc phải phẫu thuật lại để khôi phục.

8. Cha mẹ cần làm gì khi phát hiện dị tật ngón tay, ngón chân ở trẻ? 

BS có lời khuyên gì cho cha mẹ khi phát hiện dị tật, đặc biệt là tránh tự nắn chỉnh tại nhà hoặc trì hoãn điều trị khiến can thiệp phức tạp hơn? Xin cảm ơn BS!

ThS.BSNT Đỗ Hùng Anh trả lời:

Việc trẻ có dị tật ngón tay, ngón chân không phải lỗi của cha mẹ. Y học hiện nay hoàn toàn có thể tạo hình lại ngón tay, ngón chân với chức năng và thẩm mỹ gần như bình thường. Phụ huynh nên bình tĩnh, không tự nắn chỉnh tại nhà, và liên hệ bác sĩ ngay từ khi phát hiện qua siêu âm hoặc sau sinh để được tư vấn lộ trình theo dõi và can thiệp đúng thời điểm.