Theo dõi đường huyết liên tục: Từ “chụp ảnh” sang “quay video” đường huyết

1. CGM “quay video” đường huyết 24/7

Thưa BS, trước hết, CGM là gì và vì sao lại được xem là bước ngoặt trong quản lý đái tháo đường hiện nay?

BS Bùi Lê Nhật Tiên - Chuyên khoa Y học dự phòng, Hệ thống Y khoa chuyên sâu Quốc tế Bernard trả lời:

CGM là một bước tiến và công nghệ quan trọng trong quản lý bệnh đái tháo đường (ĐTĐ). CGM là viết tắt của continuous glucose monitor, nghĩa là theo dõi đường huyết liên tục. Hệ thống này cho phép người bệnh theo dõi chỉ số đường huyết xuyên suốt 24/7.

Có thể hình dung, nếu máy đo đường huyết đầu ngón tay giống như chụp một tấm hình tại một thời điểm, thì CGM giống như quay một đoạn video dài, ghi nhận toàn bộ diễn biến đường huyết theo thời gian. Thiết bị CGM được gắn trên cơ thể, liên tục thu nhận dữ liệu và truyền về thiết bị quản lý như điện thoại hoặc đầu quét.

Thông thường, cứ 1 - 5 phút hệ thống sẽ đo một lần, từ đó giúp người bệnh và bác sĩ nhìn được bức tranh tổng thể về đường huyết, thay vì chỉ vài con số rời rạc.

Điểm khác của CGM so với đo đường huyết đầu ngón tay là thiết bị không đo trực tiếp trong máu, mà đo nồng độ đường trong dịch mô kẽ, tức là dịch nằm giữa các tế bào. Nhiều nghiên cứu cho thấy chỉ số này tương quan rất chặt chẽ với đường huyết trong máu và đặc biệt phù hợp để theo dõi lâu dài.

2. Hai khác biệt lớn nhất của CGM

Trước giờ, người bệnh ĐTĐ thường quen với việc chích tay đo đường huyết vài lần mỗi ngày. Vậy khi chuyển sang CGM, sự khác biệt lớn nhất mà người bệnh cảm nhận được là gì, thưa BS?

BS Bùi Lê Nhật Tiên trả lời:

Sự khác biệt cơ bản giữa đo đường huyết đầu ngón tay (đo đường huyết mao mạch) và theo dõi đường huyết liên tục bằng CGM có thể gói gọn trong hai từ khóa.

Thứ nhất là “cảnh báo”. Với CGM, các chỉ số đường huyết được gửi liên tục về điện thoại hoặc đầu đọc. Khi đường huyết quá cao hoặc quá thấp, hệ thống sẽ phát tín hiệu cảnh báo ngay lập tức. Nhờ đó, CGM giống như một “người bảo vệ” hay một “trợ lý ảo”, giúp người bệnh kịp thời nhận biết và xử trí khi đường huyết vượt ngưỡng an toàn.

Thứ hai là “xu hướng”. Nếu đo đầu ngón tay chỉ cho biết một con số tại thời điểm đo, CGM cho phép theo dõi đường huyết đang tăng hay giảm trong cả một khoảng thời gian. Khi nhìn được diễn biến quá khứ - hiện tại - xu hướng sắp tới, bác sĩ có thể đánh giá chính xác tác động của ăn uống, vận động hay các biến cố khác, từ đó cá thể hóa điều trị cho từng người bệnh.

3. CGM đủ tin cậy để ra quyết định điều trị 

Nhiều khán giả cũng băn khoăn: Hiện nay trên thị trường có những loại cảm biến CGM nào? CGM đo đường huyết trong máu hay ở vị trí nào khác, và độ chính xác của thiết bị này có đủ tin cậy để dùng trong điều trị không ạ?

BS Bùi Lê Nhật Tiên trả lời:

CGM là thiết bị theo dõi đường huyết liên tục, có thiết kế nhỏ gọn, sử dụng một đầu kim rất nhỏ gắn dưới da, thường ở cánh tay hoặc vùng bụng. Tùy từng loại thiết bị, CGM có thể đi kèm với một bộ phận tháo lắp để sạc pin, hoặc được tích hợp gọn nhẹ chỉ như một đồng xu. Một số loại cần có đầu đọc (reader) để quét và xem kết quả.

Về nguyên lý hoạt động, CGM không đo trực tiếp đường trong máu mà đo nồng độ đường trong dịch mô kẽ, tức là dịch nằm giữa các tế bào, sau đó sử dụng thuật toán để gửi dữ liệu theo dõi đường huyết liên tục.

Về phân loại, hiện nay CGM có thể được chia thành nhiều nhóm:

- Theo dõi liên tục (real-time): thiết bị tự động đo và gửi chỉ số vài phút một lần.

- Theo dõi ngắt quãng: người dùng cần quét thiết bị để xem chỉ số (thường là các thế hệ cũ).

- Loại kê toa và không kê toa: tại một số nước châu Âu, châu Mỹ, CGM đã được bảo hiểm y tế chi trả; còn tại Việt Nam hiện chưa nằm trong danh mục này. Một số loại không kê toa có thể mua tại nhà thuốc để tự sử dụng.

- Loại dành cho chuyên gia: bác sĩ gắn cho bệnh nhân để theo dõi, nhưng bệnh nhân không nhìn thấy chỉ số, nhằm đánh giá thói quen sinh hoạt và biến động đường huyết thực tế.

Về độ chính xác, do CGM đo đường trong dịch mô kẽ nên không thể phản ánh 100% giá trị đường huyết trong máu, tuy nhiên mức độ tương quan là rất chặt chẽ. Độ sai lệch tùy thiết bị và thời điểm, thường dao động khoảng 5 - 20%.

Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả đo như sử dụng vitamin C liều cao, paracetamol, một số thuốc điều trị khác, hoặc khi đường huyết tăng quá cao vượt ngưỡng.

Theo các khuyến cáo mới nhất, độ chính xác của các thế hệ CGM hiện nay đã đạt tiêu chuẩn để áp dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng, và đủ tin cậy để hỗ trợ ra quyết định điều trị, ví dụ khi cần xử trí tăng hoặc hạ đường huyết mà không bắt buộc phải kiểm tra lại bằng cách bấm đầu ngón tay.

4. Khuyến nghị ADA 2026: Những ai nên sử dụng CGM? 

Khuyến nghị ADA 2026 lần này gây chú ý vì mở rộng đối tượng được dùng CGM, không còn giới hạn như trước đây. Vậy cụ thể những nhóm bệnh nhân nào được khuyến nghị nên sử dụng CGM, thưa BS? Và nhóm nào sẽ hưởng lợi nhiều nhất từ công nghệ này?

BS Bùi Lê Nhật Tiên trả lời:

Ý tưởng về thiết bị theo dõi đường huyết liên tục đã xuất hiện từ khoảng 20 - 30 năm trước. Tuy nhiên, chỉ trong những năm gần đây, nhờ sự phát triển của khoa học công nghệ, các thiết bị CGM mới trở nên phổ biến hơn, giá thành dễ tiếp cận hơn và có ngày càng nhiều bằng chứng khoa học chứng minh lợi ích rõ rệt trong quản lý bệnh đái tháo đường.

Theo cập nhật khuyến nghị mới nhất năm 2026 của Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), chỉ định sử dụng CGM đã được mở rộng đáng kể, bao gồm các nhóm sau:

- Người mắc ĐTĐ cần tiêm insulin nhiều mũi mỗi ngày.

- Người ĐTĐ có sử dụng insulin nền (đây là điểm mới quan trọng trong khuyến nghị ADA 2026).

- Người mắc ĐTĐ type 1.

- Phụ nữ mang thai bị ĐTĐ thai kỳ.

- Những người sử dụng thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết cao hoặc thường xuyên bị hạ đường huyết.

- Người chưa kiểm soát tốt đường huyết, cần đeo CGM trong một thời gian để bác sĩ đánh giá xu hướng đường huyết, từ đó điều chỉnh lối sống, dinh dưỡng và liều thuốc phù hợp.

Nguyên tắc chung hiện nay là nên khởi đầu CGM sớm, đeo càng sớm càng có lợi cho việc quản lý bệnh. Thời gian sử dụng có thể linh hoạt, thường từ 2 - 4 tuần để theo dõi và đánh giá. Sau đó, tùy từng trường hợp cụ thể, người bệnh không nhất thiết phải đeo liên tục lâu dài, mà có thể sử dụng theo từng giai đoạn cần thiết.

5. Dùng CGM rồi có cần xét nghiệm HbA1c?

Trong lúc sử dụng CGM, người bệnh có cần làm xét nghiệm HbA1c nữa hay không, thưa BS?

BS Bùi Lê Nhật Tiên trả lời:

HbA1c là chỉ số phản ánh đường huyết trung bình trong khoảng 3 tháng. Khi người bệnh sử dụng CGM đủ thời gian, hệ thống này cũng có thể ước tính chỉ số HbA1c dựa trên dữ liệu đường huyết thu thập được.

Tuy nhiên, vấn đề nguy hại trong ĐTĐ không chỉ nằm ở con số trung bình, mà nằm ở những “đỉnh đường” và “đáy đường”. Đáy đường huyết có thể gây hạ đường huyết nguy hiểm, ảnh hưởng tức thì đến tính mạng. Đỉnh đường huyết kéo dài sẽ âm thầm làm tổn thương mạch máu, tim, thận, mắt và não.

HbA1c là con số trung bình nên không phản ánh được trong ngày có bao nhiêu lần tăng vọt hay tụt sâu đường huyết. Trong khi đó, CGM lại đánh giá rất tốt sự dao động đường huyết, giúp bác sĩ và người bệnh nhìn thấy rõ các xu hướng này.

Vì vậy, nguyên tắc chung là vẫn nên làm xét nghiệm HbA1c để so sánh và đối chiếu.

6. CGM giúp thay đổi hành vi và lối sống người bệnh đái tháo đường như thế nào?

Ngoài kiểm soát đường huyết, CGM còn được đánh giá là tạo thay đổi hành vi, giúp bệnh nhân hiểu mình hơn. Cụ thể, CGM có thể giúp người bệnh điều chỉnh thói quen ăn uống và sinh hoạt theo hướng tốt hơn như thế nào, thưa BS?

BS Bùi Lê Nhật Tiên trả lời:

Lợi ích đầu tiên và mang tính nhân văn nhất của CGM là cảnh báo hạ đường huyết kịp thời, giúp ngăn ngừa những tình huống nguy hiểm đến tính mạng mà người bệnh có thể không tự nhận ra.

Về dinh dưỡng: Thay vì những lời khuyên chung chung như “hạn chế đồ ngọt”, CGM cho người bệnh thấy trực tiếp phản ứng của cơ thể với từng loại thực phẩm. Chỉ một miếng sầu riêng, một phần xôi hay thói quen uống mật ong buổi sáng cũng có thể khiến đường huyết tăng vọt rõ rệt.

Nguyên tắc “trăm nghe không bằng một thấy” giúp người bệnh nhận ra những thói quen tưởng như vô hại nhưng lại làm đường huyết tăng cao. Đồng thời, đây cũng là dữ liệu khách quan giúp bác sĩ đánh giá chính xác hành vi ăn uống của bệnh nhân.

Về vận động - luyện tập: CGM giúp người bệnh yên tâm hơn khi tập luyện nhờ hệ thống cảnh báo hạ đường huyết. Ngoài ra, khi người bệnh nhìn thấy đường huyết trung bình cải thiện rõ rệt sau vài tuần vận động, điều này tạo động lực mạnh mẽ để duy trì thói quen tập luyện lâu dài.

Trao quyền chủ động cho người bệnh: CGM giúp người bệnh hiểu rõ cơ thể mình phản ứng như thế nào với thức ăn, vận động và sinh hoạt hằng ngày. Từ đó, người bệnh trở thành người chủ động trong quá trình điều trị, có thể trao đổi và phối hợp với bác sĩ để điều chỉnh chế độ ăn uống, lối sống và thuốc men một cách cá thể hóa, sát với thực tế nhất.

7. Ai nên sử dụng CGM?

Từ kinh nghiệm điều trị thực tế, BS thường khuyên những đối tượng nào nên cân nhắc sử dụng CGM sớm, và trong trường hợp nào thì người bệnh có thể chưa cần dùng ngay?

BS Bùi Lê Nhật Tiên trả lời:

Trong thực hành lâm sàng, tôi thường chia bệnh nhân thành những nhóm cụ thể để tư vấn sử dụng CGM cho phù hợp, tránh lạm dụng nhưng cũng không bỏ lỡ cơ hội kiểm soát bệnh sớm.

Nhóm được khuyến nghị sử dụng CGM sớm (theo ADA 2026):

- Người mắc ĐTĐ type 2 phải tiêm nhiều mũi insulin mỗi ngày hoặc đang sử dụng insulin nền.

- Người mắc ĐTĐ type 1, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên. Đây là nhóm rất cần theo dõi sát để phòng ngừa hạ đường huyết.

- Phụ nữ mang thai bị ĐTĐ thai kỳ, nhằm kiểm soát đường huyết chặt chẽ, giảm nguy cơ cho cả mẹ và thai nhi.

Nhóm nên cân nhắc sử dụng CGM:

- Người chưa kiểm soát tốt đường huyết, HbA1c dao động hoặc đường huyết lên xuống thất thường.

- Người đang dùng thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết cao hoặc đã từng bị hạ đường huyết phải nhập viện, cấp cứu.

- Người lớn tuổi, suy giảm nhận thức, hoặc có vấn đề về tâm thần - tâm lý, cần công cụ hỗ trợ để người thân và bác sĩ theo dõi tốt hơn.

Nhóm có thể trì hoãn hoặc chưa cần dùng ngay:

- Người mới được chẩn đoán ở mức độ rất nhẹ, chưa có nhiều biến động đường huyết.

- Người đã kiểm soát đường huyết rất tốt bằng thuốc viên liều nhẹ kết hợp với lối sống lành mạnh, ổn định trong thời gian dài.

Nhóm không nên hoặc cần tạm hoãn sử dụng CGM:

- Người có dị ứng hoặc kích ứng da nặng với miếng dán cảm biến.

- Người đang sử dụng các thuốc có thể gây sai lệch kết quả đo, như vitamin C liều cao, paracetamol, nên tạm hoãn để tránh hiểu sai chỉ số đường huyết.

8. Những lưu ý quan trọng khi sử dụng CGM để đạt hiệu quả tối ưu

BS có thể gửi đến người bệnh ĐTĐ vài lưu ý thực tế nhất khi sử dụng CGM những điểm cần làm đúng ngay từ đầu, để công nghệ này thật sự hỗ trợ họ cải thiện đường huyết và hạn chế biến chứng?

BS Bùi Lê Nhật Tiên trả lời:

CGM là một công cụ rất tốt, nhưng để phát huy đúng giá trị, người bệnh cần lưu ý một số điểm quan trọng ngay từ đầu.

- Hiểu và biết cách đọc báo cáo CGM: Sau khoảng 14 ngày sử dụng, hệ thống sẽ xuất báo cáo tổng hợp. Người bệnh cần biết cách đọc báo cáo này hoặc mang đến cho bác sĩ điều trị để được phân tích trong đúng bối cảnh sinh hoạt hằng ngày (ăn uống, vận động, giờ ngủ…).

- Tránh sử dụng CGM một cách lãng phí: Dù hiện nay CGM có thể mua tương đối dễ dàng, người bệnh không nên dùng theo phong trào. Việc sử dụng cần có chỉ định và tư vấn từ chuyên gia, đặc biệt với các nhóm như người tiêm insulin nhiều mũi trong ngày, phụ nữ mang thai bị ĐTĐ thai kỳ, người thường xuyên bị hạ đường huyết.

Bác sĩ cũng sẽ là người hướng dẫn cách đọc và ứng dụng dữ liệu CGM để điều chỉnh thuốc, dinh dưỡng và lối sống một cách chính xác.

Ngoài ra, CGM khá dễ bị bong, tuột khi tắm rửa hoặc vận động, người bệnh nên dùng thêm miếng dán bảo vệ bên ngoài để tránh mất cảm biến.

- Không từ bỏ máy đo đường huyết đầu ngón tay là lưu ý quan trọng nhất. CGM không thay thế hoàn toàn máy đo đường huyết truyền thống. Người bệnh vẫn cần kiểm tra lại bằng máy bấm ngón tay trong các tình huống có triệu chứng bất thường nhưng CGM không cảnh báo hay khi CGM báo chỉ số quá cao hoặc quá thấp bất thường.

Việc “double check” này giúp tránh tiêm insulin quá liều hoặc xử trí sai, đặc biệt trong những tình huống nguy hiểm.

- Luôn tham vấn chuyên gia trong quá trình sử dụng: Dù có thể tự mua CGM, người bệnh vẫn nên được bác sĩ theo dõi và tư vấn định kỳ để thiết bị thật sự trở thành công cụ hỗ trợ quản lý bệnh, chứ không chỉ là một thiết bị theo dõi đơn thuần.

Hy vọng trong thời gian tới, CGM sẽ ngày càng phổ biến hơn và được đưa vào hệ thống bảo hiểm y tế tại Việt Nam, giúp nhiều người bệnh tiếp cận và quản lý ĐTĐ hiệu quả hơn.