Thế nào là “chẩn đoán sai”? Hiểu sao cho đúng khi “bóc củ hành” từng lớp để tìm ra bệnh?

Chuyện thật: "thoát vị đĩa đệm" chưa đủ để giải thích nguyên nhân đau lưng hông

Một bệnh nhân trung niên bị đau vùng lưng -  hông lan xuống chân, đi khám tại 2 bệnh viện. Cùng một kết luận: thoát vị đĩa đệm, vì hình ảnh MRI cột sống có cho thấy điều đó.

Sau vài tuần điều trị không cải thiện, bệnh nhân chuyển sang bệnh viện thứ 3.

Tại đây, sau khi được khai thác kỹ hơn, bác sĩ nghi ngờ nguyên nhân khác. MRI được chỉ định khảo sát thêm khớp háng -  và lần này, chẩn đoán là hoại tử chỏm xương đùi. Khi điều trị theo hướng này, cơn đau của bệnh nhân giảm rõ rệt và sức vận động phục hồi.

Người bệnh liền đặt câu hỏi: “Vậy 2 bệnh viện trước đó chẩn đoán sai phải không?”

Chẩn đoán sai và “chẩn đoán chưa đủ”: cần phân biệt cho đúng

Trong trường hợp này, có thể không nên gọi là chẩn đoán sai, mà là chẩn đoán chưa đầy đủ. Lý do là:

• MRI cột sống cho thấy thoát vị đĩa đệm là thật -  nhưng chưa hẳn là nguyên nhân chính gây đau.
• Nếu chỉ dựa vào hình ảnh mà không kết hợp với lâm sàng kỹ (vị trí đau, kiểu đau, vận động bị hạn chế như thế nào…), sẽ dễ gán nguyên nhân cho “tội đồ quen mặt”: thoát vị đĩa đệm.
• Bệnh viện thứ 3 đã làm tốt phần đánh giá toàn diện hơn, mở rộng vùng khảo sát hình ảnh, từ đó phát hiện ra một nguyên nhân quan trọng hơn.

Chẩn đoán sai là khi: bác sĩ không đánh giá kỹ, không xem xét triệu chứng, hoặc có bằng chứng rõ ràng khác mà vẫn cố tình kết luận sai lệch. Còn trong nhiều trường hợp thực tế, quá trình khám bệnh là một diễn tiến nhiều bước, trong đó mỗi lần loại trừ một khả năng, ta lại tiến gần hơn đến nguyên nhân thật.

Có những căn bệnh phải “bóc từng lớp” mới ra

Giống như bóc hành, nhiều căn bệnh không thể xác định ngay từ lần đầu tiên. Một số ví dụ điển hình:

- Đau thắt lưng lan xuống chân: ngoài thoát vị đĩa đệm, còn có thể do hẹp ống sống, thoái hóa khớp háng, viêm dây thần kinh, thậm chí là u xương vùng chậu.

- Đau bụng mạn tính ở phụ nữ: có thể là hội chứng ruột kích thích, lạc nội mạc tử cung, u nang buồng trứng, viêm vùng chậu...

- Đau ngực: không phải lúc nào cũng là bệnh tim -  có thể do trào ngược dạ dày, viêm cơ, lo âu, hoặc thậm chí là zona thần kinh chưa nổi ban.

- ...

Và còn nhiều bệnh lý khác, các bác sĩ thường phải loại trừ từng khả năng, và đôi khi chỉ khi điều trị không đáp ứng mới bắt đầu nghĩ tới nguyên nhân khác.

Vậy bệnh nhân nên làm gì?

• Không nên nóng vội kết luận bác sĩ chẩn đoán sai chỉ vì điều trị không hiệu quả ngay. Điều trị thất bại là một dấu hiệu để tiếp tục khảo sát sâu hơn.
• Hãy tái khám đúng nơi cũ trước khi chuyển nơi khác. Việc đi khám 3 nơi, mỗi nơi 1 kiểu rất dễ gây gián đoạn thông tin và đánh mất cơ hội theo dõi tiến trình hợp lý.
• Mang theo kết quả cũ khi đi khám nơi mới, để bác sĩ không phải “dò lại từ đầu”.
  
  

Chẩn đoán y khoa là một nghệ thuật

Bác sĩ giỏi không chỉ dựa vào kết quả chụp chiếu. Họ cần nghe bệnh nhân kể chuyện, quan sát dáng đi, xem cách người đó cử động, mô tả cơn đau... Một kết luận đúng cần sự kết hợp giữa kiến thức -  kinh nghiệm -  và sự cẩn trọng.

Hành trình đi tìm bệnh đôi khi sẽ có những ngã rẽ, những “lầm tưởng tạm thời”, nhưng nếu người bệnh và bác sĩ hợp tác, kiên trì điều trị, thì sẽ về đích với chẩn đoán cuối cùng - tìm ra nguyên nhân chính xác của bệnh.