Uống nội tiết và sinh con sau mổ ung thư tuyến giáp: Hiểu sao cho đúng?

1. Không phải mọi trường hợp ung thư tuyến giáp đều phải uống nội tiết tố suốt đời

Nhiều người bệnh lo lắng rằng sau khi phẫu thuật ung thư tuyến giáp sẽ phải dùng thuốc suốt đời. Thực tế việc điều trị nội tiết sau mổ được chỉ định như thế nào, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ - Trưởng khoa Tuyến Vú, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: Một số trường hợp ung thư tuyến giáp được đánh giá thuộc nhóm nguy cơ thấp có thể được theo dõi và chưa cần phẫu thuật ngay.

Đối với những trường hợp cần phẫu thuật, bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên kích thước khối u, mức độ xâm lấn của khối u, cũng như khối u xuất hiện ở một hay hai bên tuyến giáp để quyết định độ rộng của phẫu thuật.

Nếu người bệnh thuộc nhóm nguy cơ thấp và khối u chỉ khu trú ở một bên tuyến giáp, phẫu thuật thường chỉ cần cắt một thùy. Phần lớn các trường hợp sau đó không cần sử dụng nội tiết tố suốt đời.

Trường hợp khối u lan ra, dính vào các cấu trúc xung quanh hoặc hiện diện ở cả hai thùy tuyến giáp, người bệnh sẽ được cắt toàn bộ tuyến giáp và hướng dẫn sử dụng nội tiết tố thay thế.

Nội tiết tố thay thế là một chất bình thường của cơ thể. Khi không còn tuyến giáp, người bệnh cần uống bù lại phần nội tiết tố đã mất. Thông thường vẫn gọi là "thuốc" để dễ hiểu, nhưng thực chất đây là nội tiết tố được bổ sung trở lại cho cơ thể. Việc sử dụng nội tiết tố thay thế khá an toàn. Chỉ cần uống đúng và đủ theo hướng dẫn của bác sĩ, cơ thể vẫn bảo đảm các hoạt động bình thường.

Không phải trường hợp nào cũng cần sử dụng nội tiết tố. Những trường hợp đã cắt toàn bộ tuyến giáp, có hoặc không điều trị i-ốt phóng xạ sau mổ, sẽ cần bổ sung nội tiết tố. Ngoài ra, một số ít trường hợp đã cắt một thùy tuyến giáp nhưng phần tuyến giáp còn lại suy giảm chức năng, dẫn đến suy giáp, cũng cần được uống bù nội tiết tố.

Thông thường, khoảng một tuần sau phẫu thuật, người bệnh sẽ được đánh giá lại các xét nghiệm sau mổ, xác định có cần điều trị i-ốt phóng xạ hay không, đồng thời theo dõi các biến chứng sau phẫu thuật.

Nếu không có chỉ định điều trị i-ốt phóng xạ và đã cắt toàn bộ tuyến giáp, người bệnh sẽ được hướng dẫn sử dụng nội tiết tố thay thế và tái khám sau 1-2 tháng để điều chỉnh liều phù hợp.

Đối với người bệnh đã cắt một thùy tuyến giáp, chức năng tuyến giáp thường được đánh giá lại sau 4-6 tuần. Nếu chức năng tuyến giáp vẫn đầy đủ và ổn định, người bệnh chỉ cần theo dõi định kỳ mà không phải sử dụng nội tiết tố. Một số ít trường hợp bị suy giáp sau khi cắt một thùy tuyến giáp vẫn cần được bổ sung nội tiết tố.

Liều nội tiết tố thay thế thường được tính theo cân nặng của người bệnh. Nội tiết tố nên được sử dụng khi bụng đói, không uống khi no để bảo đảm hiệu quả điều trị.

2. Quyết định cắt một thùy hay toàn bộ tuyến giáp dựa trên nhiều yếu tố

Việc lựa chọn cắt toàn bộ hay cắt một phần tuyến giáp được quyết định dựa trên những tiêu chí nào ạ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Quyết định độ rộng của phẫu thuật dựa trên nhiều yếu tố tổng hợp.

Thứ nhất, khối u còn nằm gọn trong tuyến giáp hay đã lan ra ngoài, có di căn hạch hay không.

Thứ hai, khối u nằm ở một bên hay xuất hiện nhiều u, chiếm cả hai thùy tuyến giáp. Những trường hợp đã có chỉ định phẫu thuật và tổn thương chiếm cả hai thùy thường sẽ được cắt toàn bộ tuyến giáp để thuận lợi cho việc theo dõi, cũng như tạo điều kiện cho điều trị i-ốt phóng xạ nếu cần thiết sau này.

Đối với khối u nhỏ, chẳng hạn dưới 1cm, còn nằm gọn trong tuyến giáp, chưa lan, chưa dính, chưa di căn hạch, người bệnh có thể được xử trí nhẹ nhàng hơn bằng cách chỉ cắt một thùy tuyến giáp chứa u, không nhất thiết phải cắt toàn bộ tuyến giáp.

3. Uống nội tiết tố đúng và đủ, không tự ý thay đổi liều

Nhiều người bệnh lo ngại phải dùng thuốc nội tiết tuyến giáp suốt đời sẽ ảnh hưởng đến gan, thận hoặc gây lệ thuộc thuốc. Quan niệm này nên được hiểu như thế nào dưới góc độ y học, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Nội tiết tố được bổ sung sau điều trị tuyến giáp là nội tiết tố của cơ thể, không phải là thuốc theo cách nhiều người thường lo lắng. Phần lớn trường hợp chỉ cần uống đúng và đủ theo hướng dẫn.

Liều lượng nội tiết tố thường thay đổi theo cân nặng của cơ thể. Người bệnh cần uống nội tiết tố lúc bụng đói.

Với những trường hợp cần uống nội tiết tố suốt đời, người bệnh nên tập thói quen dùng hằng ngày, giống như đánh răng súc miệng. Nội tiết tố có thể được uống một lần trong ngày, vào buổi sáng khi mới thức dậy hoặc buổi tối trước khi đi ngủ. Việc duy trì thói quen cố định giúp người bệnh uống đều đặn và đủ liều.

Khi đã đạt liều ổn định, người bệnh sẽ được kiểm tra lại chức năng tuyến giáp định kỳ. Nếu nội tiết tố hơi dư, bác sĩ sẽ giảm liều; nếu hơi thiếu, liều sẽ được tăng lên cho phù hợp.

Nội tiết tố này là phần bổ sung lại cho cơ thể. Khi uống đúng và đủ, việc sử dụng nội tiết tố an toàn và không gây ảnh hưởng xấu đối với cơ thể.

4. Điều trị ung thư tuyến giáp không ảnh hưởng đến khả năng mang thai và sinh con

Nhiều phụ nữ trẻ lo ngại việc điều trị ung thư tuyến giáp và sử dụng hormone lâu dài sẽ ảnh hưởng đến nội tiết, khả năng mang thai hoặc sinh con sau này. Thực tế vấn đề này được nhìn nhận như thế nào dưới góc độ chuyên môn, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Việc điều trị ung thư tuyến giáp tương đối thuận lợi. Bản thân phẫu thuật tuyến giáp hay việc uống bù nội tiết tố thường không ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, mang thai hoặc cho con bú của người phụ nữ.

Riêng những trường hợp cần điều trị i-ốt phóng xạ, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa y học hạt nhân. Thông thường, sau một khoảng thời gian ngưng i-ốt phóng xạ, người phụ nữ vẫn có thể mang thai trở lại một cách an toàn.

Trong thời gian mang thai, việc bổ sung nội tiết tố cần được theo dõi chặt chẽ hơn. Liều nội tiết tố thường thay đổi theo cân nặng của cơ thể, vì vậy thai phụ cần được phối hợp theo dõi giữa bác sĩ sản khoa và bác sĩ nội tiết.

Việc theo dõi chức năng tuyến giáp cần được thực hiện sát sao trong suốt thai kỳ để điều chỉnh liều nội tiết tố phù hợp với cân nặng của thai phụ cũng như từng giai đoạn mang thai. Việc điều chỉnh này cũng tiếp tục được thực hiện trong giai đoạn cho con bú sau sinh.

5. Sau điều trị, đa số người bệnh ung thư tuyến giáp có thể trở lại cuộc sống bình thường

Sau phẫu thuật và điều trị nội tiết, người bệnh ung thư tuyến giáp có thể sinh hoạt, học tập và làm việc bình thường như người khỏe mạnh hay không? Trong cuộc sống hằng ngày cần lưu ý những vấn đề gì ạ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Sau điều trị, phần lớn người bệnh ung thư tuyến giáp đều ổn định và có thể quay trở lại cuộc sống bình thường.

Người bệnh được khuyến khích duy trì nhịp độ làm việc, học tập và sinh hoạt như trước. Sau phẫu thuật, sau điều trị i-ốt phóng xạ hoặc trong quá trình sử dụng nội tiết tố, điều quan trọng là uống nội tiết tố đúng và đủ theo hướng dẫn. Phần lớn các trường hợp đều có thể sinh hoạt và làm việc bình thường.

Chỉ một số ít trường hợp ở giai đoạn tiến xa hoặc giai đoạn trễ, khi bệnh đã di căn, chẳng hạn di căn xương, mới cần phối hợp điều trị với các chuyên khoa khác. Những trường hợp này cũng cần lưu ý trong vận động, tránh một số tư thế hoặc hoạt động thể lực mạnh có thể ảnh hưởng đến vị trí di căn.

Nhìn chung, ung thư tuyến giáp là bệnh lý có tiên lượng tốt. So với một số loại ung thư khác như ung thư phổi hay ung thư gan, ung thư tuyến giáp thường diễn tiến chậm hơn và đáp ứng điều trị tốt hơn.

Rất nhiều người bệnh đạt kết quả điều trị tốt và có thể trở lại cuộc sống bình thường. Vì vậy, có thể nói đa số trường hợp ung thư tuyến giáp vẫn có tiên lượng thuận lợi nếu được theo dõi và điều trị đúng.

6. Uống nội tiết tố không đều có thể gây thiếu hoặc dư nội tiết tố

Thuốc nội tiết sau điều trị ung thư tuyến giáp cần được sử dụng đúng và đủ. Nếu người bệnh quên thuốc, dùng thuốc không đều hoặc không đúng thời điểm, quá trình điều trị sẽ bị ảnh hưởng như thế nào, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Triệu Vũ trả lời: Những trường hợp dễ quên uống nội tiết tố nhất thường là người lớn tuổi, đặc biệt là người sống ở vùng nông thôn. Nguyên nhân là do tình trạng thiếu nội tiết tố không biểu hiện ngay lập tức.

Nội tiết tố tuyến giáp đóng vai trò rất quan trọng đối với quá trình chuyển hóa của tất cả tế bào trong cơ thể. Có thể hình dung việc thiếu nội tiết tố tuyến giáp giống như cơ thể bị thiếu năng lượng. Người bị suy giáp thường có cảm giác mệt mỏi, uể oải, buồn ngủ, khó tập trung và luôn cảm thấy cơ thể thiếu năng lượng.

Trong thực tế, người lớn tuổi thường quên uống nội tiết tố, trong khi người trẻ tuổi lại hay chủ quan. Tình trạng thiếu nội tiết tố không xuất hiện ngay mà có thể biểu hiện sau vài ngày, thậm chí vài tháng. Vì vậy, nhiều người không nhận ra việc quên uống thuốc hoặc uống không đều đã ảnh hưởng đến cơ thể.

Khi xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi, uể oải, buồn ngủ hoặc giảm tập trung, người bệnh nên đi khám và kiểm tra lại. Nguyên nhân có thể do quên uống nội tiết tố, uống không đều hoặc uống quá gần bữa ăn, làm ảnh hưởng đến hiệu quả hấp thu và dẫn đến tình trạng suy giáp.

Ngược lại, một số trường hợp sử dụng nội tiết tố quá mức có thể gây cường giáp do thuốc. Khi đó, người bệnh thường cảm thấy nóng nảy, mất ngủ, bứt rứt, dễ cáu gắt và khó kiểm soát cảm xúc.

Đối với những người đang sử dụng nội tiết tố, trong những tuần đầu tiên cần kiểm tra lại để điều chỉnh đúng và đủ liều. Khi đã đạt được liều ổn định, người bệnh nên tái khám định kỳ khoảng vài tháng một lần để đánh giá có cần gia giảm liều đang sử dụng hay không.

Bên cạnh đó, cần duy trì thói quen uống nội tiết tố đều đặn và sử dụng khi bụng đói, không uống cùng thức ăn để bảo đảm hiệu quả điều trị.