Sống chung với OCD: Khi những nỗi ám ảnh vượt ngoài tầm kiểm soát

OCD là bệnh gì?

OCD là một rối loạn sức khỏe tâm thần đặc trưng bởi hai nhóm triệu chứng chính: ám ảnh và cưỡng chế.

Ám ảnh là những suy nghĩ, hình ảnh hoặc xung động xuất hiện lặp đi lặp lại ngoài ý muốn, gây lo lắng và căng thẳng. Chẳng hạn, người bệnh luôn sợ bị nhiễm bẩn, sợ làm hại người khác hoặc lo ngại mình đã mắc sai lầm nghiêm trọng.

Cưỡng chế là các hành vi hoặc nghi thức lặp đi lặp lại nhằm giảm bớt cảm giác lo âu do những ám ảnh gây ra. Ví dụ như rửa tay nhiều lần, kiểm tra ổ khóa liên tục, sắp xếp đồ vật theo một trật tự nhất định hoặc đếm số trong đầu.

Điểm đặc biệt là đa số người mắc OCD nhận thức được những suy nghĩ và hành vi của mình là quá mức hoặc không hợp lý, nhưng họ rất khó kiểm soát.

OCD có phải là bệnh tâm thần không?

Theo y học hiện đại, OCD được xếp vào nhóm rối loạn tâm thần và hành vi. Tuy nhiên, khái niệm này dễ gây hiểu lầm trong cộng đồng.

Nhiều người thường đồng nhất “bệnh tâm thần” với các tình trạng mất hoàn toàn khả năng nhận thức, hoang tưởng hoặc có hành vi nguy hiểm. Thực tế, rối loạn tâm thần là một nhóm bệnh rất rộng, bao gồm cả trầm cảm, rối loạn lo âu, rối loạn stress sau sang chấn (PTSD) và OCD.

Người mắc OCD thường vẫn làm việc, học tập và sinh hoạt bình thường, đặc biệt ở giai đoạn nhẹ. Tuy nhiên, nếu không được điều trị, các triệu chứng có thể ngày càng nghiêm trọng, chiếm nhiều thời gian trong ngày, ảnh hưởng đến công việc, học tập, các mối quan hệ và chất lượng cuộc sống.

Do đó, OCD là một rối loạn tâm thần nhưng không đồng nghĩa với việc người bệnh bị “mất trí”, “điên” hay mất khả năng kiểm soát hoàn toàn hành vi.

Nguyên nhân nào gây OCD?

Hiện nay, nguyên nhân chính xác của OCD vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Các chuyên gia cho rằng bệnh liên quan đến sự kết hợp của nhiều yếu tố:

- Rối loạn hoạt động của một số chất dẫn truyền thần kinh trong não, đặc biệt là serotonin.

- Yếu tố di truyền, khi trong gia đình có người mắc OCD hoặc các rối loạn lo âu.

- Căng thẳng kéo dài, áp lực học tập, công việc hoặc các biến cố tâm lý.

- Một số thay đổi cấu trúc và chức năng ở những vùng não liên quan đến kiểm soát hành vi và cảm xúc.

Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi nhưng thường khởi phát từ tuổi thiếu niên hoặc giai đoạn đầu tuổi trưởng thành.

OCD có chữa khỏi được không?

Tin vui là OCD hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện và điều trị đúng cách.

Hiện nay, hai phương pháp điều trị chính gồm:

Liệu pháp tâm lý, đặc biệt là liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) kết hợp kỹ thuật tiếp xúc và ngăn chặn phản ứng (ERP). Đây được xem là phương pháp điều trị nền tảng giúp người bệnh học cách đối mặt với nỗi sợ và giảm dần các hành vi cưỡng chế.

Thuốc điều trị, chủ yếu là nhóm thuốc chống trầm cảm có tác dụng điều chỉnh serotonin trong não. Thuốc cần được sử dụng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

Nhiều người bệnh sau điều trị có thể giảm đáng kể triệu chứng, trở lại học tập và làm việc bình thường. Một số trường hợp đạt được trạng thái ổn định lâu dài, gần như không còn ảnh hưởng đến cuộc sống.

Tuy nhiên, OCD là bệnh có xu hướng mạn tính và dễ tái phát nếu ngừng điều trị sớm hoặc gặp căng thẳng kéo dài. Vì vậy, việc tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ và duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò rất quan trọng.

Tóm lại, nếu những suy nghĩ ám ảnh hoặc hành vi lặp đi lặp lại kéo dài nhiều tuần, chiếm trên một giờ mỗi ngày hoặc ảnh hưởng đến học tập, công việc và sinh hoạt, người bệnh nên đến khám chuyên khoa tâm thần hoặc tâm lý lâm sàng.

OCD không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối hay thiếu ý chí. Đây là một rối loạn y khoa thực sự và hoàn toàn có thể được điều trị. Càng phát hiện sớm, cơ hội kiểm soát bệnh và cải thiện chất lượng cuộc sống càng cao.