Thắp hương và đốt vàng mã ngày Tết: Làm sao để giữ phong tục mà không hại sức khỏe?

Trong đời sống văn hóa của người Việt, thắp hương và đốt vàng mã vào dịp Tết, giỗ chạp hay lễ cúng mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện lòng tưởng nhớ tổ tiên và sự gắn kết giữa các thế hệ. Tuy nhiên, khi nhìn từ góc độ môi trường sống và sức khỏe cộng đồng, các hoạt động này nếu thực hiện không phù hợp có thể làm gia tăng một số yếu tố bất lợi cho sức khỏe, đặc biệt trong điều kiện không gian sinh hoạt kín.

Khói hương và vàng mã: Không chỉ là mùi Tết quen thuộc

Khói sinh ra từ việc đốt vàng mã và thắp hương không chỉ đơn thuần là mùi hương quen thuộc trong không khí ngày Tết. Quá trình đốt có thể tạo ra các hạt bụi mịn kích thước nhỏ cùng một số khí và hợp chất dễ bay hơi.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các nguồn đốt trong nhà, bao gồm đốt hương và các vật liệu hữu cơ, có thể làm gia tăng nồng độ bụi mịn PM2.5 và các chất gây kích ứng trong không khí trong nhà, nhất là khi môi trường kém thông gió. Khi tích tụ trong không gian sinh hoạt, những yếu tố này có thể gây kích ứng nhẹ đường hô hấp, dẫn đến cảm giác cay mắt, rát họng, ho hoặc khó chịu thoáng qua, đặc biệt khi tiếp xúc kéo dài.

Một số nghiên cứu môi trường cũng cho thấy khói hương chứa các hạt bụi mịn và hợp chất dễ bay hơi có khả năng gây kích ứng đường hô hấp và niêm mạc mắt khi tiếp xúc ở nồng độ cao hoặc trong thời gian dài. Những biểu hiện này thường ở mức độ nhẹ, song có thể rõ rệt hơn trong không gian kín hoặc khi việc đốt diễn ra liên tục.

Nhóm nhạy cảm dễ bị ảnh hưởng hơn

TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, Trưởng Khoa Châm cứu - Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM - Cơ sở 3 cảnh báo, nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe không giống nhau ở mọi đối tượng. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người đang có bệnh lý mạn tính về hô hấp hoặc tim mạch được xem là các nhóm nhạy cảm hơn với tình trạng ô nhiễm không khí trong nhà.

Các hướng dẫn về sức khỏe môi trường nhấn mạnh rằng ở những nhóm này, các triệu chứng khó chịu có thể xuất hiện sớm hơn và hồi phục chậm hơn so với người khỏe mạnh, đặc biệt khi tiếp xúc lặp lại với khói trong điều kiện thông khí kém.

Thực tế trong môi trường sinh hoạt gia đình cho thấy, việc đốt vàng mã hoặc thắp hương với số lượng lớn trong nhà có thể làm gia tăng nồng độ bụi mịn và các chất gây kích ứng trong không khí. Điều này dễ khiến các triệu chứng như viêm mũi họng, ho, kích ứng mắt hoặc cảm giác khó thở xuất hiện hoặc tái phát, nhất là ở những người đã có vấn đề sức khỏe nền. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần, chất lượng không khí trong nhà kém có thể khiến việc kiểm soát các triệu chứng hô hấp hoặc tim mạch trở nên khó khăn hơn.

Sau Tết: Ho kéo dài, kích ứng mắt không hiếm gặp

Từ góc độ chăm sóc sức khỏe cộng đồng, sau các dịp lễ Tết, không ít trường hợp gặp tình trạng ho kéo dài, viêm mũi họng hoặc kích ứng mắt được ghi nhận trong sinh hoạt hằng ngày. Các báo cáo về ô nhiễm không khí trong nhà cho thấy, việc gia tăng các hoạt động đốt trong không gian sinh hoạt là một trong những yếu tố góp phần thường gặp.

Dù phần lớn các biểu hiện này không nghiêm trọng và có xu hướng tự hồi phục khi môi trường không khí được cải thiện, việc tiếp xúc lặp lại trong thời gian dài vẫn là yếu tố cần được cân nhắc.

Giữ phong tục, nhưng thực hành tiết chế

Để vẫn giữ được phong tục truyền thống mà hạn chế tác động đến sức khỏe, việc thực hành tiết chế đóng vai trò quan trọng.

Thắp hương nên mang ý nghĩa tượng trưng, tránh thắp nhiều nén cùng lúc hoặc duy trì liên tục trong thời gian dài. Hoạt động đốt vàng mã nên được thực hiện ở nơi thông thoáng, ưu tiên ngoài trời hoặc khu vực có lưu thông không khí tốt.

Trong không gian trong nhà, việc mở cửa để khói nhanh chóng khuếch tán giúp cải thiện chất lượng không khí và giảm thời gian tiếp xúc với khói.

Bên cạnh đó, lựa chọn hương cũng cần được quan tâm đúng mức. Nên ưu tiên các loại hương có nguồn gốc rõ ràng, thành phần từ thảo mộc tự nhiên, ít khói và mùi dịu. Những loại hương có mùi quá nồng hoặc tạo nhiều khói khi đốt thường dễ gây cảm giác khó chịu, đặc biệt khi sử dụng trong không gian kín hoặc ở những gia đình có người nhạy cảm về hô hấp.

Giữ gìn nét đẹp tâm linh là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, việc thực hành phong tục cần được cân nhắc hài hòa với yếu tố sức khỏe.

Thắp hương và đốt vàng mã một cách chừng mực, thông thoáng và có lựa chọn phù hợp không chỉ bảo toàn ý nghĩa tinh thần của ngày Tết mà còn góp phần giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường sống và sức khỏe của các thành viên trong gia đình.

Theo TS.BS Ngô Thị Kim Oanh, việc điều chỉnh cách thực hành phù hợp với điều kiện sống hiện nay là cách để phong tục truyền thống tiếp tục được duy trì trong sự an toàn và bền vững.