Phụ nữ trong lĩnh vực can thiệp thần kinh: Những góc nhìn tại AAFITN 2025

Nam Á: Vượt rào cản văn hóa để khẳng định vị thế

TS Saima Ahmad - Bệnh viện Farooq (Pakistan) đã mở đầu với nhận định rằng can thiệp thần kinh ở Nam Á vẫn là lĩnh vực do nam giới thống trị, khi phụ nữ phải đối mặt với vô số rào cản văn hóa và xã hội. Những rào cản này xuất phát từ truyền thống gia trưởng ăn sâu, sự thiếu quyền ra quyết định và kỳ vọng rằng phụ nữ phải ưu tiên hôn nhân, gia đình hơn là sự nghiệp. Theo bà, đây là nguyên nhân khiến nhiều phụ nữ khó tiếp cận các chương trình đào tạo chuyên sâu hoặc những cơ hội nghề nghiệp đòi hỏi thời gian và sự linh hoạt cao.

Khảo sát năm 2025 mang tên “Lựa chọn đầy khó khăn và Sự khan hiếm cơ hội cho phụ nữ” do TS Ahmad thực hiện đã phân tích rõ cách chuẩn mực giới hạn chế sự phát triển của phụ nữ trong lĩnh vực thần kinh. Nhiều người chịu ảnh hưởng từ gia đình hoặc chồng trong các quyết định nghề nghiệp, dẫn đến thiếu quyền tự chủ trong việc lựa chọn nơi làm việc hay tham gia các khóa đào tạo nâng cao. Ngoài ra, phụ nữ còn phải đối mặt với áp lực kép: vừa đảm đương vai trò chăm sóc gia đình, vừa cố gắng chứng minh năng lực trong một lĩnh vực vốn được xem là dành cho nam giới.

Bên cạnh đó, khảo sát cũng cho thấy phân biệt đối xử tại nơi làm việc là thách thức lớn: phụ nữ ít nhận được sự hỗ trợ từ mạng lưới cố vấn, cơ hội thăng tiến bị hạn chế, đặc biệt là khi mang thai hoặc nghỉ sinh. Họ thường bị đánh giá thiên vị, thiếu sự tin tưởng cho các vị trí lãnh đạo và dễ bị bỏ qua trong các dự án quan trọng.

Kết thúc báo cáo, TS Saima Ahmad nhấn mạnh rằng những định kiến giới lâu đời có thể bị phá bỏ bằng cách triển khai các chính sách hỗ trợ bình đẳng giới, môi trường làm việc linh hoạt, cùng chương trình cố vấn và đào tạo phù hợp. Bà kêu gọi cộng đồng y khoa ở Nam Á hãy tạo cơ hội cho phụ nữ mạnh dạn tham gia các vị trí lãnh đạo, qua đó thúc đẩy sự đa dạng và phát triển bền vững cho ngành can thiệp thần kinh.

Nhật Bản: Định kiến giới và khát vọng cải cách

PGS.TS Rie Aoki - Trường Y khoa Đại học Tokai (Tokyo, Nhật Bản) đã trình bày bức tranh toàn cảnh về sự tham gia của phụ nữ trong lĩnh vực can thiệp thần kinh tại Nhật Bản - quốc gia hiện có tỷ lệ bác sĩ nữ thấp nhất trong số các nước thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế  OECD.

Bà cho biết, nguyên nhân sâu xa đến từ định kiến giới ăn sâu trong xã hội Nhật Bản, nơi việc chăm sóc con cái và gia đình vẫn mặc định là trách nhiệm chính của phụ nữ. Thống kê năm 2019 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới xếp Nhật Bản ở vị trí 121/153 quốc gia về “Chỉ số khoảng cách giới toàn cầu”, phản ánh rõ rệt thực trạng bất bình đẳng giới. Đáng chú ý, năm 2018, đã có thông tin 10 trường đại học y khoa thừa nhận hạ điểm thí sinh nữ trong tuyển sinh, với lý do phụ nữ “không thể làm việc nhiều giờ sau khi lập gia đình”.

Trong lĩnh vực phẫu thuật thần kinh - nền tảng của can thiệp thần kinh - phụ nữ đối mặt nhiều rào cản hơn khi các ca mổ kéo dài và văn hóa làm việc “nam giới thống trị” khiến họ khó cân bằng giữa nghề nghiệp và gia đình. Tỷ lệ nữ bác sĩ phẫu thuật thần kinh nghỉ việc hoặc nghỉ dài hạn vẫn ở mức cao do thiếu hỗ trợ hệ thống, môi trường làm việc linh hoạt và các chính sách quay lại nghề sau sinh.

Mặc dù có dấu hiệu cải thiện, con số vẫn còn khiêm tốn: năm 2023, nữ bác sĩ phẫu thuật thần kinh chỉ chiếm 7,6%, nữ diễn giả tại Hội Phẫu thuật Thần kinh đạt 7,9%, trong khi nữ chủ tọa chỉ 1,1%. Trong can thiệp mạch thần kinh, phụ nữ chỉ chiếm 4,8% chuyên gia và 2,8% giảng viên, còn Hội JSNET chỉ có một thành viên nữ trong ban điều hành.

Kết thúc báo cáo, PGS.TS Rie Aoki kêu gọi cải cách chính sách, xây dựng môi trường làm việc hỗ trợ và khuyến khích phụ nữ tham gia nghiên cứu, giảng dạy và lãnh đạo, nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển bình đẳng và bền vững của ngành can thiệp thần kinh tại Nhật Bản.

Trung Quốc: Từ thách thức đến vai trò của Liên minh WINGS

PGS.BS Sun Xuan - Bệnh viện Beijing Tiantan - Đại học Y khoa Thủ đô (Trung Quốc) nhấn mạnh tỷ lệ nữ giới trong lĩnh vực can thiệp thần kinh tại Trung Quốc vẫn dưới 10%, dù đây là một chuyên ngành đang phát triển mạnh mẽ.

Báo cáo của bà không chỉ làm rõ thực trạng phát triển, thành tựu nổi bật mà còn chỉ ra những thách thức về nghề nghiệp, sức khỏe và cân bằng cuộc sống mà phụ nữ trong lĩnh vực này đang đối mặt.

Bằng cách tổng hợp dữ liệu từ những bác sĩ can thiệp thần kinh nữ hàng đầu trong các chuyên ngành như hẹp mạch não, phình động mạch, dị dạng mạch máu, và điều trị tắc mạch não cấp, nhóm nghiên cứu cho thấy sự đóng góp quan trọng của họ trong thực hành lâm sàng và nghiên cứu: GS Cai Yiling nổi bật với 40 năm sự nghiệp không có tranh chấp y khoa nhờ tuân thủ chặt chẽ chỉ định phẫu thuật. GS He Xuying tiên phong trong điều trị dị dạng mạch phức tạp, trong khi nghiên cứu BASIS của BS Sun Xuan đăng trên JAMA 2024 là nghiên cứu duy nhất chứng minh hiệu quả của can thiệp nội mạch với hẹp mạch não. Ngoài ra, nhóm toàn nữ của GS Yi Tingyu thực hiện hơn 500 ca lấy huyết khối mỗi năm, thể hiện kỹ năng vượt trội trong xử trí cấp cứu thần kinh.

Một dấu mốc quan trọng là Liên minh Phụ nữ Trung Quốc trong Can thiệp Thần kinh (WINGS) ra đời năm 2024 dưới sự bảo trợ của Hiệp hội Đột quỵ Trung Quốc. Với gần 200 bác sĩ nữ từ hơn 20 tỉnh thành tham gia, WINGS tổ chức nhiều sự kiện học thuật, xây dựng mạng lưới hỗ trợ, tạo nền tảng phát triển nghề nghiệp, trao đổi kiến thức và thúc đẩy bình đẳng giới.

PGS.TS Sun Xuan kết luận, hợp tác quốc tế qua các nền tảng như AFFINITY sẽ giúp nâng cao vị thế phụ nữ trong lĩnh vực can thiệp thần kinh, đồng thời ghi nhận những đóng góp quan trọng của họ cho y học hiện đại.

Phiên “Women in INR” đã mang đến một bức tranh toàn diện về những đóng góp xuất sắc của phụ nữ trong lĩnh vực can thiệp thần kinh, từ thực hành lâm sàng, nghiên cứu khoa học đến đào tạo và hợp tác quốc tế. Các báo cáo từ nhiều quốc gia khác cho thấy dù tỷ lệ bác sĩ nữ trong can thiệp thần kinh còn khiêm tốn, họ đã đạt nhiều thành tựu nổi bật như nghiên cứu có giá trị toàn cầu, triển khai các kỹ thuật tiên tiến, xây dựng mạng lưới đào tạo và hỗ trợ phát triển nghề nghiệp cho thế hệ kế cận.

Sáng kiến này không chỉ dừng lại ơ diễn đàn học thuật mà còn là lời khẳng định mạnh mẽ rằng sự hiện diện và đóng góp của phụ nữ trong can thiệp thần kinh là nhân tố không thể thiếu để thúc đẩy sự phát triển bền vững và toàn diện của ngành trong tương lai.