Phẫu thuật ung thư dạ dày nay đã khác xưa thế nào?

1. Không phải mọi trường hợp ung thư dạ dày đều cần phẫu thuật ngay

Khi nhắc đến ung thư, đặc biệt là ung thư dạ dày, nhiều người thường nghĩ phải mổ ngay để loại bỏ khối u. Song y học hiện đại phát triển lại cho thấy có nhiều lựa chọn khác nhau. 

- Thưa BS, phẫu thuật đóng vai trò ra sao trong điều trị ung thư dạ dày? Với một khối u dạ dày vừa được phát hiện, phẫu thuật ngay có phải là lựa chọn tốt nhất?

PGS.TS.BS Võ Duy Long - Phó Trưởng khoa Ngoại Tiêu hóa, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM trả lời: Việc có nên phẫu thuật ngay sau khi phát hiện ung thư dạ dày hay không là băn khoăn rất thường gặp của người bệnh. Nhiều người khi vừa phát hiện khối u thường mong muốn được mổ ngay. Tuy nhiên, điều này đúng nhưng chưa hoàn toàn đúng.

Đối với ung thư dạ dày còn ở giai đoạn có thể phẫu thuật được, chưa xâm lấn và chưa di căn, phẫu thuật cắt dạ dày kèm khối u và nạo hạch vẫn là lựa chọn đầu tiên nhằm điều trị triệt để.

Tuy nhiên, nếu ung thư đã di căn, đã xâm lấn hoặc ở giai đoạn tiến triển thì phẫu thuật chưa phải là lựa chọn tốt nhất ngay từ đầu. Khi đó, người bệnh cần được điều trị đa mô thức.

Nói cách khác, với ung thư dạ dày còn khả năng cắt bỏ và chưa di căn, lựa chọn đầu tiên vẫn là phẫu thuật cắt bỏ khối u kết hợp nạo hạch.

Ngược lại, nếu bệnh đã di căn hoặc đã xâm lấn các cơ quan xung quanh, người bệnh thường cần được hóa trị trước để làm giảm kích thước khối u, sau đó mới cân nhắc phẫu thuật. Vì vậy, việc phẫu thuật ngay hay không sẽ phụ thuộc vào giai đoạn bệnh tại thời điểm được chẩn đoán.

2. Muốn điều trị đúng phải xác định chính xác giai đoạn ung thư dạ dày

Trước khi quyết định phẫu thuật, việc xác định chính xác giai đoạn bệnh là vô cùng quan trọng.

- Xin hỏi BS, đánh giá giai đoạn bằng các kỹ thuật như nội soi, CT, PET hay siêu âm nội soi giúp ích thế nào trong việc lên chiến lược điều trị, và trong những trường hợp nào bác sĩ sẽ tạm hoãn phẫu thuật để điều trị tân bổ trợ trước?

PGS.TS.BS Võ Duy Long trả lời: Việc đánh giá giai đoạn là bắt buộc đối với ung thư dạ dày nói riêng và tất cả các loại ung thư nói chung.

Để xác định giai đoạn ung thư, bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên ba yếu tố chính.

Thứ nhất là khối u (T - Tumor). Ung thư không nằm yên tại một vị trí mà sẽ phát triển và xâm lấn dần theo thành của cơ quan tiêu hóa. Đối với dạ dày, bác sĩ cần xác định khối u đã xâm lấn đến lớp nào của thành dạ dày, từ lớp niêm mạc, dưới niêm mạc, lớp cơ, lớp thanh mạc hay đã lan ra các mô xung quanh. Mức độ xâm lấn càng sâu thì giai đoạn bệnh càng cao.

Thứ hai là hạch (N - Node). Bác sĩ sẽ đánh giá ung thư đã di căn đến hạch hay chưa, di căn đến hạch gần dạ dày hay các nhóm hạch xa hơn.

Thứ ba là di căn xa (M - Metastasis). Đây là việc đánh giá khối u đã lan đến các cơ quan khác như gan, phổi, não, xương, phúc mạc hoặc buồng trứng ở nữ hay chưa.

Do ung thư luôn có xu hướng phát triển và di căn nên việc đánh giá đầy đủ ba yếu tố gồm khối u, hạch và di căn là rất quan trọng để xác định chính xác giai đoạn bệnh.

Để làm được điều đó, bác sĩ cần phối hợp nhiều phương tiện chẩn đoán khác nhau.

Nội soi dạ dày giúp quan sát tổn thương và sinh thiết để xác định chính xác có ung thư hay không. Tuy nhiên, chỉ nội soi thôi vẫn chưa đủ để đánh giá giai đoạn bệnh.

Hiện nay, CT scan ngực - bụng - chậu vẫn là phương tiện quan trọng nhất để đánh giá giai đoạn ung thư dạ dày. Phương pháp này giúp xác định mức độ xâm lấn của khối u, tình trạng hạch và khả năng di căn xa.

Ngoài CT scan, PET/CT cũng có vai trò trong một số trường hợp, đặc biệt khi cần phát hiện các tổn thương di căn xa hoặc những ổ di căn nhỏ mà CT thông thường khó phát hiện. Tuy nhiên, hạn chế của phương pháp này là số lượng máy còn ít và chi phí tương đối cao.

Đối với siêu âm nội soi, kỹ thuật này thường được ứng dụng trong những trường hợp ung thư dạ dày giai đoạn sớm. Thông qua việc đưa đầu dò siêu âm qua ống nội soi, bác sĩ có thể đánh giá chính xác độ sâu xâm lấn của khối u để cân nhắc chỉ định cắt tổn thương qua nội soi thay vì phẫu thuật.

Tóm lại, đối với ung thư dạ dày, nội soi kèm sinh thiết có vai trò xác định người bệnh có mắc ung thư hay không, còn CT scan ngực - bụng - chậu là phương tiện quan trọng để đánh giá chính xác giai đoạn bệnh trước khi lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

3. Phẫu thuật triệt để vẫn là phẫu thuật triệt để, chỉ khác ở cách tiếp cận

Trước đây, phẫu thuật ung thư dạ dày thường là mổ mở lớn, cắt nhiều và phục hồi lâu. Bác sĩ có thể giúp khán giả hiểu rõ hơn về phẫu thuật kinh điển - ưu và nhược điểm của phương pháp này - để người bệnh hình dung đúng về “mổ triệt để” ngày xưa?

PGS.TS.BS Võ Duy Long trả lời: Trước đây, nhiều người gọi phẫu thuật ung thư dạ dày là phẫu thuật kinh điển, nhưng cách gọi này chưa hoàn toàn chính xác.

Trước kia, khi công nghệ chưa phát triển, chưa có phẫu thuật nội soi hay phẫu thuật robot, các bác sĩ buộc phải thực hiện phẫu thuật bằng phương pháp mổ mở. Người bệnh sẽ được rạch một đường dài trên bụng để tiếp cận dạ dày và thực hiện phẫu thuật.

Về bản chất, mục tiêu điều trị ngày trước và hiện nay không thay đổi. Phẫu thuật triệt để vẫn là cắt dạ dày chứa khối u kết hợp nạo hạch nhằm loại bỏ tối đa tổn thương ung thư.

Điểm khác biệt nằm ở cách tiếp cận. Nếu trước đây bác sĩ phải mở bụng bằng một đường mổ dài thì hiện nay, với sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại, phẫu thuật có thể được thực hiện qua nội soi hoặc robot thông qua những đường rạch rất nhỏ, thường chỉ khoảng 5-10mm. Qua các lỗ nhỏ này, bác sĩ đưa camera và dụng cụ vào ổ bụng để thực hiện cùng một quy trình phẫu thuật triệt để như mổ mở.

Do đó, không nên hiểu rằng có sự khác biệt giữa phẫu thuật triệt để “kinh điển” và phẫu thuật triệt để “hiện đại”. Phẫu thuật triệt để vẫn là phẫu thuật triệt để, chỉ khác nhau ở phương pháp thực hiện: trước đây là mổ mở, còn hiện nay có thêm phẫu thuật nội soi hoặc phẫu thuật robot.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp ung thư dạ dày đều có thể phẫu thuật bằng nội soi hoặc robot. Mỗi phương pháp đều có chỉ định riêng.

Ví dụ, đối với những trường hợp ung thư giai đoạn tiến triển, khối u lớn hoặc đã xâm lấn nhiều, các nghiên cứu hiện nay vẫn chưa chứng minh phẫu thuật nội soi hay robot vượt trội hoàn toàn so với mổ mở. Vì vậy, mổ mở vẫn được áp dụng rộng rãi, kể cả tại nhiều quốc gia có nền y học phát triển.

4. Phẫu thuật nội soi và robot giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn sau điều trị ung thư dạ dày

Cùng với sự phát triển của y học, các kỹ thuật phẫu thuật nội soi, robot đã thay đổi rất nhiều diện mạo điều trị. BS có thể chia sẻ những tiến bộ nổi bật nhất hiện nay trong phẫu thuật ung thư dạ dày, và điều gì giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn, ít biến chứng hơn?

PGS.TS.BS Võ Duy Long trả lời: Sự phát triển của công nghệ đã mang lại nhiều thay đổi trong lĩnh vực ngoại khoa nói chung và điều trị ung thư dạ dày nói riêng. Hiện nay, phẫu thuật nội soi và phẫu thuật robot ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong điều trị ung thư dạ dày.

Khi được áp dụng đúng chỉ định, các phương pháp này mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh như ít đau hơn, hồi phục nhanh hơn và giảm nguy cơ biến chứng sau mổ.

Đối với mổ mở, người bệnh phải trải qua một đường rạch dài trên thành bụng nên sau phẫu thuật thường đau nhiều hơn. Cơn đau khiến người bệnh khó ngồi dậy, khó vận động sớm, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện các biến chứng như viêm phổi, nhiễm trùng đường tiểu hoặc chậm phục hồi chức năng tiêu hóa.

Trong khi đó, phẫu thuật nội soi hoặc robot chỉ cần những đường rạch nhỏ khoảng 5-10mm. Nhờ ít đau hơn nên người bệnh có thể ngồi dậy sớm, vận động sớm, ăn uống trở lại sớm hơn. Điều này giúp giảm đáng kể các biến chứng sau mổ, đồng thời mang lại lợi ích về mặt thẩm mỹ.

Đặc biệt, hồi phục sớm không chỉ giúp người bệnh cảm thấy khỏe hơn mà còn có ý nghĩa rất quan trọng trong toàn bộ quá trình điều trị ung thư.

Điều trị ung thư dạ dày hiện nay là điều trị đa mô thức. Phẫu thuật chỉ là một phần trong quá trình điều trị. Sau mổ, nhiều người bệnh còn cần hóa trị, xạ trị hoặc sử dụng các thuốc điều trị chuyên biệt khác.

Khi người bệnh hồi phục nhanh, ăn uống tốt và sớm lấy lại thể trạng, khoảng thời gian từ lúc phẫu thuật đến khi bắt đầu các phương pháp điều trị tiếp theo sẽ được rút ngắn. Nhờ đó, người bệnh có cơ hội được điều trị đầy đủ và triệt để hơn.

Ngược lại, nếu quá trình hồi phục kéo dài, sức khỏe phục hồi chậm và việc điều trị tiếp theo bị trì hoãn, hiệu quả điều trị tổng thể có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, một trong những giá trị lớn nhất của các phương pháp phẫu thuật ít xâm lấn hiện nay không chỉ nằm ở vết mổ nhỏ hơn hay ít đau hơn, mà còn ở khả năng giúp người bệnh sớm quay trở lại lộ trình điều trị toàn diện, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị ung thư về lâu dài.

>>> Đọc thêm phần 2: Điều trị ung thư dạ dày hiện nay: Cá thể hóa, ít xâm lấn và bảo tồn cuộc sống